Het moet me als protestant dan toch van het hart: ik vind dat we na de Reformatie iets te rigoureus te werk zijn gegaan met het uitbannen van allerlei rooms-katholieke uitwassen. Een van die zaken die je zou kunnen typeren met ‘het kind met het badwater weggooien’ is het afschaffen van de biecht.
Natuurlijk hebben protestante pastores ook de verplichting tot zwijgen over alles wat hun ter ore komt, maar toch… het instituut biecht, dat zo heb ik me laten vertellen ook niet overal meer in de rooms-katholieke wereld wordt gebezigd, heeft wel iets duidelijks. En dan bedoel ik het feit dat je bij een geestelijke in een bepaalde setting je hart kun uitstorten…
Het blijkt ook wel dat door alle tijden heen veel mensen, kerkelijk en niet-kerkelijk, op zoek zijn naar een onbevooroordeeld klankbord, een klaagmuur, een praatpaal. Dat bracht organisatieadviseur Richard Koopman op een idee. Hij bedacht een site waarop werknemers kunnen biechten. „Een werkzonde is een van de grootste taboes van een organisatie.” Op de site (biechtenophetwerk.com) kunnen werkzonden anoniem opgebiecht worden. Op de site kunnen mensen met een slecht geweten kiezen tussen de zeven hoofdzonden. Zo schrijft iemand onder de hoofdzonde jaloezie: „Ik ben jaloers op een collega. Ik heb uit afgunst enkele knopen van haar nieuwe jas afgeknipt terwijl ik wist dat het een hele dure jas was.”
Wat is dat toch dat mensen redelijk openhartig zijn over hun zonden als ze die anoniem ergens kunnen uiten? Voelt men zich opgelucht als men de zonden toegeeft?
Ik denk dat de biecht, in een bepaalde vorm, best ingevoerd zou kunnen worden, ook in een protestante cultuur. Ik denk zelfs dat het zo’n verlichting voor bepaalde personen kan betekenen die de overbelaste geestelijke gezondheidszorg zou kunnen ontlasten.
Oké, ik weet het: het klinkt als een persoonlijke biecht… maar het lucht enorm op!
En het geld wat ze dan overhouden zetten ze weg op een spaarrekening of beleggen ze. 
De weg naar overgave : is thuiskomen in jezelf meent dat allerlei dogma’s onze innerlijke bron vervuild hebben en dat daardoor voor een aantal mensen de communicatie tussen God en mens gestoord is geworden. Wat Tichelaar hier volgens mij probeert aan te prijzen is de ‘zelfverlossing’. Immers, als we diep genoeg in onszelf afdalen en weer contact maken met ons ‘diepste ik’ zullen we weer goede mensen kunnen worden, niet vervuild door allerlei zaken die ons van het juiste pad afbrengen. Dat is natuurlijk een ideaal plaatje: de mens heeft niets of niemand nodig om zichzelf te verlossen. Verwonderlijk is het dan ook niet dat bij dit soort berichtgeving altijd weer op dat de dogmatiek de grote zondebok blijkt te zijn. De dogmatiek is bij uitstek bedoeld als systematische doordenking over de relatie tussen alle gegevenheden van God aan de mens en zij vormt een waardevol fundament voor het gevoel van de afhankelijkheid van de mens jegens zijn God. Tevens is de dogmatiek een zinvol hulpmiddel geweest voor de kerk om zich als instituut vorm te geven (iets wat misschien voor een aantal christenen op zich al een verkeerd proces is geweest). Tichelaar pleit ervoor om de oude communicatie tussen God en mens weer in ere te herstellen waardoor de mens weer dichter bij haar eigen bron komt. In werkelijkheid komt juist daardoor die afhankelijkheid van de mens onder druk te staan, immers de mens zelf is de bron… Verlosser van zichzelf en is niet afhankelijk van wie of wat dan ook… Een puur populaire, individualistische en menselijke reflex.
Een seculiere ethiek met een vaag christelijk sausje die er helaas bij velen in gaat als koek. Bij het zoeken van je heil en van jezelf je afhankelijk weten van Iemand anders is geen populaire boodschap. Nee, dan liever deze boodschap dat je je heil in je zelf kunt vinden. Zelfontplooiing, zelfliefde zonder verantwoordelijkheid, want je bent immers je eigen norm en die is zo authentiek dat je daar gehoor aan moet geven. De tomtom op deze weg is de spiritueel hulpverlener Roelof Tichelaar met zijn eigen praktijk voor psychische, pastorale en spirituele hulpverlening vindt echter dat juist die eigen vervuilde, onontdekte bron weer moet worden opgedolven. Persoonlijk lijkt me dit een geval van op zijn minst als de vos de passie preekt…
tot ieders verrassing lijkt de weg die naar de kerk leidt verdacht veel op de brede die wij Nederlanders zo goed kennen van een heel andere plaat over de brede en de smalle weg en waar de brede weg de weg nou net niet de christelijke levensstijl uitbeeld. Ik vind dit een interessant gegeven. De laatste tijd komen er steeds meer zaken in het nieuws, al of niet geholpen door de spreekwoordelijke komkommertijd, dat christenen en/of christelijke organisaties het zelf niet zo nauw nemen met hun eigen christelijke ethische normen of dat ze het moeilijk vinden het christelijk geluid echt te laten klinken. ‘De brede weg’ lijkt ook voor christenen erg aanlokkelijk. Het begint er werkelijk op dat de brede weg naar de kerk leidt. Laatst las ik dat niet-christenen zich vooral ergeren aan het feit dat christenen zich niet houden aan hun eigen normen en waarden. Ik denk dat we ons dat moeten aantrekken. Het lijkt er op dat christenen zich schamen voor de boodschap die ze uit moeten dragen, dat ze graag willen opgaan in hun omgeving en daardoor ook hun normen en waarden aanpassen aan anderen. Eigenlijk willen we dat de brede weg naar de ‘kerk’ leidt. Niet te veel opvallen, niet te veel anders dan anders zijn. Terwijl de boodschap die het christendom kan en moet uitdragen er een is van een totaal ander beeld met betrekking tot de hele wereld en de samenleving.
De vraag is alleen ‘kan dat altijd en is altijd even “zinvol”‘. Is het verantwoord om een patiënt te ‘redden’ als daarmee zijn leven voor de rest een ondraaglijke hel wordt? Een opmerking uit de praktijk: De techniek verfijnt, maar het vervolgtraject wordt vaak vergeten. ‘Nu zeg je tegen een tachtigjarige: gooi er maar een paar nieuwe hartkleppen in. Het automatisme is nog vaak: opereren. Of de patiënt daarna ooit nog thuis zal komen is de vraag.’ Moet je dan opereren? Kortom, mag een mens nog overlijden?
Dus: natuurrecht (dit begrip staat hier voor de regels en beginselen die voor alle mensen gelden, omdat ze voortvloeien uit het verstand, zoals dat bepalend is voor de menselijke natuur) is zeer zeker belangrijk voor burgerlijke rechtvaardigheid en de publieke orde, maar uiteindelijk zullen al onze sociale instituties moeten vallen onder de kritiek van Gods Woord. Calvijns ethos sprak uit zijn uiteenzetting over het leven van een christen. Dit is het hart van de ethiek van Calvijn. Zijn verstaan van het leven van een christen berust op de kennis dat wij niet aan onszelf toebehoren, maar aan God door Jezus Christus.Wij zijn niet van onszelf, hierop gebaseerd ontwikkelde Calvijn zijn ‘ethiek’ als volgt. Aangezien wij bij God behoren, worden we opgeroepen te zoeken naar rechtvaardigheid en gerechtigheid in onze relaties met anderen en met God. Dat is het hart van het leven van een christen. God toebehoren in Jezus Christus betekent ook dat we elkaar toebehoren. Je zou dit kunnen omschrijven als een wereldtransformerend christendom waarin rechtvaardigheid en vrede elkaar omarmen of sociaal humanisme. De World Alliance of Reformed Churches (dat is een christelijke organisatie met meer dan 200 kerken) zou de economische en sociale getuigenis van Calvijn met betrekking tot het huidige leven van een christen omschrijven als een kritische uitdaging voor onze huidige economische politiek en praktijk.
en zelfverrijking. Zijn waarschuwing tegen ‘overtollige overvloed’ (of zoals adagium van Mahatma Gandhi luidde: ‘Er is genoeg voor ieders behoefte, maar niet voor ieders begeerte.’) en oproep tot ‘onthouding, soberheid, matigheid en ingetogenheid’ klinken ouderwets en wereldvreemd in de oren en zijn dan ook volstrekt niet wervend, maar bevatten een diepere waarheid: overmaat belet het genieten, omdat men de waarde van de dingen niet meer kent. Goede relaties, een democratische samenleving, bestaanszekerheid, veiligheid en een zinvol bestaan blijken dan veel belangrijker dan egoïsme en ongelimiteerde zelfverrijking.
Dit valt voor mij onder het kopje wensgeneeskunde. Natuurlijk, ook ik vind het normaal dat deze methode om medische redenen toegepast mag worden. Maar mijns inziens bevinden was ons hier op zeer glad ijs. De menselijke autonomie stijgt hiermee naar grote hoogte. Artsen lijken meer en meer op de stoel van God, de Schepper van het leven te gaan zitten. Immers ‘als het u nu niet uitkomt, dan kunnen we uw kinderwens toch nog even met een “onnatuurlijke lange termijn” verlengen’. Jaren geleden heeft de filosoof Safranski een boek geschreven met de titel Het kwaad. Het drama van de vrijheid. Onwillekeurig moest ik toen ik hoorde over de voorgestelde praktijk in het AMC hieraan denken. Waarom? Ik vraag mij af of de mens in de roes van zijn welhaast onmetelijke vrijheid wel nadenkt over het kwaad wat hiermee kan worden ontketend. Realiseert men zich wel wat men een kind aandoet die op een heel vroege leeftijd wordt geconfronteerd met écht ouderwordende ouders met alle mogelijke consequenties vandien. Waar zadel je je kind mee op; denk je alleen maar aan je eigen geluk? En natuurlijk heb ik hier vanuit christelijk oogpunt kritiek op. Ik zie God als de Gever van het leven, die natuurlijk de mens kennis geeft om de geneeskunde aan te wenden voor wat het al in de term ‘geneeskunde’ besloten ligt: genezen. Ik zie dat hij een natuurlijke orde heeft gesteld, waar wij als mensen natuurlijk door geneeskunde heel wat zaken mogen genezen. Maar ik zie niet in dat de geneeskunde mag worden aangewend om vrouwen vanwege ‘maatschappelijke’ motieven (lees: wanneer het MIJ uitkomt) in de gelegenheid te stellen hun kinderwens met een veelvoud van jaren uit te stellen. Leven we in een maatschappij die denkt dat alles, maar dan ook alles maar altijd moet mogen en moet kunnen? Wanneer beseffen mensen dat alles wat ze graag willen niet altijd kan en dat er grenzen zitten aan de wat moet mogen.
Brandend Zand 