Pasen is niet te geloven. Echt niet.

Het is het kernfeest van de kerk,
het hart van het christelijk geloof.
Zonder Pasen geen christendom.
Als je erover begint,
ga je vanzelf zachter praten.
Alsof je op heilige grond staat.

Voor mensen totaal onvoorstelbaar.
Ik hoorde laatst een collega theoloog op Radio 1.
De vraag was simpel:
wat betekenen Goede Vrijdag en Pasen?
Hij zei: “De bottomline?
De dood heeft niet het laatste woord.”
Punt.
En precies op dat moment werd hij onderbroken.
Er was ergens een doelpunt gevallen
op een Nederlands voetbalveld.

Typisch.
De dood overwonnen
en hup,
we schakelen over naar de eredivisie.

Maar hij had gelijk.
Dat is Pasen:
de dood heeft niet het laatste woord.

En tegelijk: het is niet te geloven.
Wie ooit bij een dode heeft gestaan,
weet hoe definitief de dood voelt.
Hoe koud. Hoe stil.
Hoe onomkeerbaar.
Dood is dood.
Ook bij Jezus.
Hij hing daar, zichtbaar voor iedereen.
Hij stierf. Hij gaf de geest.
Geen schijnvertoning.
Geen bijna-doodervaring.
Gewoon: gestorven.

En dan dat verhaal
uit het evangelie van Matteüs.
Vrouwen bij het graf. Een aardbeving.
Een engel die de steen wegrolt
en er doodleuk op gaat zitten.
“Wees niet bang.
Hij is niet hier.
Hij is opgestaan.”
Het graf is leeg.

Niet te geloven.

Tenminste, niet als je denkt
dat Pasen betekent
dat Jezus na drie dagen
gewoon weer verderging
waar Hij gebleven was.
Alsof er een pauzeknop was ingedrukt.
Dat is een karikatuur.
Pasen is geen terugspoelen.
Geen weder-opstanding in de zin van:
we pakken de draad weer op.

Door Pasen is alles anders.

De opstanding zelf zien we niet.
Geen camera’s in het graf.
Geen verslaggevers.
Het blijft een mysterie.
Wat we zien, is een leeg graf.
Wat we horen, is een boodschap:
Hij leeft.
En wat we merken in de verhalen:
niemand herkent Hem meteen.
Er is angst.
Twijfel.
Ontzetting.
En steeds weer die woorden:
wees niet bang.

Pasen is geen truc.
Het is een lens.
Je kijkt naar dezelfde wereld
– met oorlog, verlies, ziekte, onrecht –
maar je ziet méér.
Je ziet dat liefde
niet is weggevaagd door geweld.
Dat wat Jezus leefde en verkondigde
niet is geëindigd aan een kruis.

De liefde van God laat zich niet begraven.

De dood heeft niet het laatste woord.
Dat betekent niet dat de dood er niet meer is.
Het betekent dat hij niet beslissend is.
Niet ultiem.
Niet het einde van het verhaal.

En dat verandert alles.

Het bevrijdt je van cynisme.
Van dat harde stemmetje dat zegt:
“Het wordt toch nooit wat.”
Het bevrijdt je
– wonderlijk genoeg –
zelfs van de verlammende angst voor de dood.
Als de dood niet het laatste is,
dan hoef ik niet krampachtig vast te houden.
Dan mag ik leven. Voluit.
Breken en delen.
Liefhebben zonder garantie.

Pasen is niet alleen iets om te geloven.
Het is iets om te doen.

De vrouwen worden weggestuurd bij het graf.
Weg van het verleden.
De wereld in.
“Hij gaat jullie voor.”
Dat is Pasen:
in beweging komen.
Opstandig worden tegen alles wat doods is
tegen onrecht, haat, onverschilligheid.
Omdat je gelooft dat leven sterker is.

“In Christus is een nieuwe schepping,” schrijft Paulus.

Dat is geen theorie.
Dat is een manier van bestaan.
Een nieuwe mens worden.
Hier.
Nu.

Dus ja, Pasen is niet te geloven.

Maar misschien
is dat precies de bedoeling.

Niet dat je het kunt verklaren.
Maar dat je het aandurft.

Te leven want de dood
heeft niet het laatste woord.

Werkelijk niet.

 

Bij voorbaat verontschuldig ik dat nu alvast
een beetje op de zaken vooruitloop,
maar ik wil graag iets zeggen over de Opstanding van Christus.
We zijn nog maar net begonnen aan het Triduüm, de drie dagen voor Pasen
en her en der horen we dan:
‘Als we niet met Hem sterven op Goede Vrijdag,
kunnen we niet met Hem opstaan op Paasmorgen.’

Maar een deel van het probleem dat deze zin oproept,
is dat we niet zozeer Goede Vrijdag overslaan,
maar Paasmorgen.
In onze vastberadenheid om ons te concentreren op het lijden van Christus,
kan Pasen misschien een vreugdevolle preek zijn, een prachtige uitroep:
‘Hij is opgestaan!’
en dan gaan we weer verder.

Dus als het om wonderen gaat,
is het maar al te vaak het Grote Wonder
waar we onze aandacht van afwenden.
En we kunnen het zelfs helemaal overslaan.

Net als de omvang van het heelal
is Pasen bijna te groot voor ons menselijk verstand om te bevatten.
Dus beperken we ons tot het opdreunen van feiten en overtuigingen.
Zoiets van:
‘Ons heelal is 13 miljard lichtjaar breed
en is letterlijk uit het niets ontstaan.
Jezus Christus stond op uit de dood
en verscheen aan zijn discipelen.’
Feiten, maar we kunnen er met ons verstand niet bij…
Dus maar weer door!

Onder de gelovigen heerst er een reële angst voor de opstanding.
Niet zoals de Bijbel spreekt over de vrees voor God,
maar een veel fundamentelere angst
van bijvoorbeeld het schoolkind dat iets niet goed lijkt te begrijpen.
Het is alsof we moeten geloven, maar het niet kunnen,
met een vleugje van die vreselijke angst
zoals zij die zeggen dat – net als bij Donald Trump –
je het niet letterlijk maar serieus moeten nemen,
misschien wel gelijk hebben.

Het is de angst voor de gapende kloof
tussen de letterlijke waarheid (in het Grieks: logos)
en de metaforische of allegorische waarheid (mythos).
En het is alsof we gedwongen worden een keuze te maken
die we, in in alle gemoede, niet kunnen.
Als zodanig wordt het wat Paulus een struikelblok zou noemen,
iets dat in de weg staat in plaats van verlicht.
En het is er een die we stilletjes negeren.

Ik denk dat ik wil zeggen dat we bevrijd moeten worden
van de zorg dat er een juiste manier is om het te interpreteren,
of dat er een keuze moet worden gemaakt
tussen letterlijke en metaforische waarheid.
Met de gebeurtenissen van Paasmorgen
wordt ons een en/en-antwoord aangeboden in plaats van een of/of-keuze.

In dit model is historiciteit nuttig, maar onvoldoende.
We weten als een historisch feit dat Jezus van Nazareth
door de Romeinse autoriteiten werd gekruisigd
en we kunnen, in historische termen,
zeer redelijkerwijs aannemen dat een van zijn discipelen,
een vrouw uit Magdala, Maria genaamd,
na de Joodse sabbat naar zijn graf ging en het leeg aantrof.

Daarna wordt de ervaring van de Opstanding moeilijker,
zo niet onmogelijk, te beschrijven.
Niet alleen voor ons, maar vooral voor de eerste getuigen ervan.
Dat is deels de reden
waarom deze evangelietekst
op een manier is geschreven die anders is
dan alle andere, adembenemender,
persoonlijker, anekdotischer en meer ervaringsgericht.
Het is alsof de opstandige Jezusbeweging voor het eerst in kleur ziet.

Als we overigens op zoek zijn naar een wonder, dan is dit het.
Wat er ook is gebeurd, de totale nederlaag en verstrooiing
van deze kleine, provinciale groep rebellen
in dood en wanhoop
is binnen drie dagen onomkeerbaar veranderd.
De moderne term voor dit fenomeen zou kunnen zijn:
‘Stel je voor’.

Maar we moeten onze ogen niet afwenden
van minder gemakkelijke verschijnselen,
bewijs dat niet alleen metaforisch of allegorisch is,
maar ook ronduit werelds en gemotiveerd door opportunisme.
Het is niet controversieel om op te merken
dat er een verschil is tussen de verhalen over het lege graf
en de verschijningen van de verrezen Christus,
waarbij de laatste deels voortkwamen
uit concurrerende partijen om patriarchale autoriteit,
bij de vroegste vorming van de Kerk.

Het lege graf is niet alleen een bewijs van de verrezen Christus.
Het is er om ons symbolisch te laten zien
waar God niet is.
In het evangelie van Johannes ziet Maria engelen zitten
aan het hoofdeinde en voeteneinde van de steen
waarop het lichaam lag,
een weerspiegeling van het verzoendeksel
van de ark van het verbond,
de lege troon van de onzichtbare Joodse God.
Christus is ‘vooruitgegaan’
om het levende werk van God
in zijn ontluikende Kerk van het nieuwe verbond
voort te zetten.

Bovenal roept deze dualistische benadering van de opstanding
de toeschouwers op om er ontspannen mee om te gaan,
om ons begrip ervan los te laten.
De woorden en daden van de verrezen Christus
lijken dit vaak te bevestigen:
‘Houd mij niet vast’,
‘Sjalom’ (vrede zij met u),
‘Kom en eet’,
‘Voed mijn lammeren’.

Dus worstelen met het begrijpen van de opstanding
is geen breekpunt.
In zekere zin is de Goddelijke boodschap
dat het allergrootste wonder niet zo bijzonder is.
Het leven gaat echt door.

Als zij zouden zwijgen, zouden de stenen het uitschreeuwen.

 

In deze dagen van de Goede Week
lopen wij als het ware mee,
de weg op van Betanië naar Jeruzalem.
We zien Jezus Christus gaan,
omringd door zijn leerlingen.
Er hangt iets in de lucht.
Verwachting. Hoop.
En misschien ook wel verwarring.

Hij kiest een ezelsveulen.
Geen strijdros,
geen vertoon van macht.
Maar eenvoud. Nederigheid.
En toch:
een koninklijk teken,
zoals de profeet ooit beloofde.
Een koning die anders is dan verwacht.

De mensen langs de weg begrijpen er iets van.
Ze leggen hun mantels neer.
Ze zwaaien met takken.
Ze roepen: “Hosanna – Heer, red ons.”
Hun stemmen vullen de lucht.
Hun hoop krijgt woorden.

En dan die opmerking van Jezus,
bijna achteloos, maar zo veelzeggend:
Als zij zouden zwijgen,
zouden de stenen het uitschreeuwen.

Stenen die roepen.

In de traditie van vandaag
denken we misschien aan struikelstenen – stolpersteine.
Kleine stenen in de weg,
die je even uit je pas halen.
Stenen die herinneren.
Die je dwingen
om niet gedachteloos door te lopen.

Zo liggen er ook stenen
op onze weg naar Pasen.

Stenen van teleurstelling.
Stenen van twijfel.
Stenen van niet-begrijpen
waarom God anders handelt
dan wij hopen.

De mensen die “Hosanna” roepen,
zullen een paar dagen later zwijgen.
Of erger:
ze zullen roepen om het tegenovergestelde.
Hun verwachting
van een machtige koning
botst met de werkelijkheid
van een lijdende Messias.

En is dat niet herkenbaar?

Ook wij struikelen.
Over ons eigen beeld van God.
Over wat wij denken
dat Hij zou moeten doen.
Over gebeden
die anders verhoord worden
dan wij willen.

De Veertigdagentijd is een weg.
Geen rechte, gladde weg,
maar een pad vol stenen.
Geen obstakels om te vermijden,
maar tekens om bij stil te staan.

Elke struikelsteen kan een uitnodiging zijn.

Om langzamer te gaan.
Om beter te kijken.
Om opnieuw te luisteren.

Misschien roepen die stenen nog steeds.
Niet luid en oorverdovend,
maar zacht en aandringend:
“Kijk naar Hem.”
“Volg Hem.”
“Blijf niet staan bij wat je verwachtte,
maar ga mee in wat komt.”

Want de weg van Jezus Christus
loopt niet alleen
naar Jeruzalem,
maar naar het kruis.
En voorbij het kruis, naar nieuw leven.

Dat zien we nu nog niet volledig.
Net als de mensen toen.

Maar juist daarom klinkt in deze week
die oude roep opnieuw:
“Hosanna – Heer, red ons.”

Niet omdat wij alles begrijpen.
Maar omdat wij Hem willen volgen.

Misschien is dat
wel de opdracht van deze dagen:
niet om zonder struikelen te lopen,
maar om, struikelend en wel,
toch verder te gaan achter Hem aan.

Het is Palmzondag.

Wat zegt u?
O ja, dat verhaal. Jezus op een ezel, Jeruzalem in.
Wereldnieuws hoor.
Elk jaar weer hetzelfde.
In die kerk van jullie zijn ze dol op herhaling.
Afgeknaagde verhalen,
opnieuw opgediend, met een palmtakje erbij.

Want zeg nou zelf: wie loopt daar vandaag nog warm voor?
Zelfs The Passion voelt als vaste prik.
Bekende liedjes, bekende gezichten.
Denk niet zwart, denk niet wit.
We kunnen het bijna meezingen.

En toch…
Het is veertigdagentijd.
Tijd om even niet door te zappen.
Tijd om niet meteen te roepen:
“Heb je niks nieuws? Iets vrolijks? Iets actueels?”

Want Palmzondag is geen feelgoodverhaal.
Het is een spiegel.

Daar komt hij binnen. Jezus.
Geen paard. Geen escorte. Geen machtsvertoon.
Een ezel. De sjofele koning.
Wereldvreemd, zou je zeggen.
Wie verwacht daar nou iets van?
Macht hoort te glimmen.
Macht komt met sirenes, auto’s met geblindeerde ramen,
rode lopers en ambtskettingen.
Macht laat zich graag zien.

Jezus niet.
Hij kiest een andere entree. Klein. Breekbaar.
Tegen de stroom in.

Naïef?
Zijn vrienden vonden van wel.
“Ga niet naar Jeruzalem. Dat is gevaarlijk.
Je hoeft de problemen niet op te zoeken.”

Hij ging toch. Omdat hij niet anders kon.
Omdat trouw zijn aan je weg
soms betekent dat je het risico neemt.

En het begint feestelijk. Hosanna!
Gejuich. Enthousiasme.
Maar wie ooit in een stadion stond of in een volle zaal,
weet hoe dun die lijn is.
Eén moment ben je mee op de golf,
het volgende moment denk je:
wat doe ik hier eigenlijk? Ben ik mezelf nog?

Vandaag Hosanna.
Morgen: kruisig hem.

Zo wispelturig zijn wij mensen.
We bouwen voetstukken en trappen ze net zo hard weer om.
Trainers, politici, idolen,
één fout en we keren ons af.
Soms met genot.

En Jezus?
Wat had hij verkeerd gedaan?
Niets.

Misschien is dat juist het probleem.
Dat wij moeite hebben met iemand die niet meespeelt.
Die het nette parkje omspit.
Die blijft kiezen voor liefde, zachtheid, geweldloosheid.
Die weigert hard te worden in een harde wereld.

Het is Palmzondag.
En daarmee staan we aan het begin van de stille week.
Een week die schuurt. Die vertraagt.
Die je uitnodigt om niet mee te juichen, maar mee te lopen.
Niet te oordelen, maar te kijken:
wie is deze man eigenlijk… voor mij?

In het verhaal stellen mensen die vraag ook:
Wie is dat?
Geen vrome interesse, maar wantrouwen.
Wat moet ’ie?

Het antwoord is opvallend simpel:
Jezus. Profeet. Uit Nazaret. Galilea.

Geen held van het centrum.
Geen man van boven.
Maar iemand van de rand.
Van de gewone mensen.
Van wie niet meetelt.
En juist daar, zegt dit verhaal, woont God.

Het is Palmzondag.
Ik sta langs de kant van de weg.
Niet zo snel meer juichend.
Misschien ouder. Voorzichtiger.

Maar ergens fluistert het:
Als ik wil leren leven,
eenvoudig, liefdevol, met open handen,
waar zou ik dan beter kunnen kijken?

Ik kijk.
Ik zwijg.
En jij?

 

Hoop.
We doen alsof het een knuffelwoord is.
Iets met kaarsjes, zachte muziek
en “het komt wel goed”.
Maar zeg in 2026 hardop dat je hoopt,
en je krijgt meewarige blikken.
Hoop?
Serieus?
Heb je het nieuws wel gezien?

Zelfs schrijvers als Tommy Wieringa
pleiten voor “optimisme zonder hoop”.
Klinkt stoer.
Laat de hoop maar varen,
dan kun je ook niet teleurgesteld worden.
Lekker in het nu blijven.
Geen luchtkastelen,
geen religieuze roze wolk.
Gewoon dóór.

En eerlijk gezegd; ik snap het wel.
Want hoop kan een verdovingsmiddel zijn.
Dat stigma hangt er al langer aan.
Hoop is
uitgestelde teleurstelling
Alsof hoop je week maakt.
Alsof je helemaal bent losgezongen
van de werkelijkheid.
Alsof in de hoop geloven
hetzelfde is als
je niet willen overgeven
aan je lot.

En christelijke hoop
is dan wel helemaal geframed:
passief.
“Stil maar, wacht maar.”
Een geestelijke hangmat.

Toch is dat een karikatuur.

Want hoop is geen verwachting.
Dat is het eerste misverstand.
Verwachting zegt: dit gáát gebeuren.
Hoop zegt: ik verlang hiernaar,
ook al acht ik de kans klein.
Zoals kerkvader Augustinus van Hippo al zei:
waar alles zeker is, daar is geen hoop meer nodig.
Hoop leeft juist bij onzekerheid.

En volgens theoloog Thomas van Aquino
gaat hoop meestal over de toekomst,
iets wat nog niet is,
maar kan worden.
Dat maakt hoop spannend. Riskant.
Je legt je hart in iets dat je niet in de hand hebt.

En daar zit ook de schurende kant.
Hoop kan pijn verlengen.
Friedrich Nietzsche noemde
hoop zelfs het gemeenste kwaad,
omdat ze het lijden uitrekt.
En ja, valse hoop, opgeblazen, blind, ongegrond als zij is,
is gevaarlijk.
De oude Grieken wisten dat al.
In ‘Prometheus geboeid’
van tragediedichter Aischylos
wordt gesproken
over “blinde hoop”
die in het menselijk hart wordt geplant.

Maar wie denkt dat de oplossing
dan maar cynisme is, vergist zich.

Cynisme is geen volwassenheid.
Het is teleurgestelde hoop
die zich vermomt als superioriteit.

De Bijbel is op dit punt verrassend nuchter.
In de brief aan de Romeinen, hoofdstuk 5,
schrijft Paulus dat hoop niet ontstaat
uit succes, maar uit verdrukking.
Verdrukking wekt volharding,
volharding beproefdheid,
en beproefdheid hoop.
Met andere woorden:
hoop is geen suikerlaagje
over de realiteit.
Ze wordt gesmeed in tegenslag.
En in hoofdstuk 15 bidt hij
dat God ons vervult met
“alle blijdschap en vrede
in het geloven,
zodat u overvloedig bent in de hoop”.
Overvloedig.
Dus niet zuinigjes.

Dat is geen escapisme.
Dat is brandstof.

Want zonder hoop geen verbeelding.
En zonder verbeelding geen verandering.

Je kunt eindeloos roepen
dat democratie, rechtsstaat
en mensenrechten belangrijk zijn.
Maar zonder hoop
dat ze toekomst hebben,
doe je… niets.
Dan word je ironisch.
Of boos. Of moe.

Hoop is geen hangmat.
Hoop is een anker.
Niet voor niets is dat het sterkste symbool.
Een zwaluw vliegt weg.
Een duif laat zich niet sturen.
Maar een anker gooi je zelf uit.
Je kiest waar je je vastlegt.

Hoop is dus geen gevoel dat je overkomt.
Het is een deugd.
Een keuze.
Een daad van verzet
tegen de vanzelfsprekendheid van verval.

Ja, ze kan ontsporen.
Politici weten
hoe ze hoop moeten bespelen.
“Yes we can”; “Het kan wél”
of “Make America Great Again”;
hoop en angst liggen
gevaarlijk dicht bij elkaar.
Maar misbruik maakt het origineel niet waardeloos.

De echte vraag is niet
óf we hopen.
De vraag is wáárop.

Op ons eigen gelijk?
Op nostalgie?
Op macht?

Of op een Verhaal
dat groter is dan wijzelf?

Want, zoals theoloog Stanley Hauerwas zegt:
cynisme is de vorm
die hopeloosheid aanneemt
bij mensen die niet meer geloven
dat ze deel zijn van
een Verhaal dat hoop geeft.

Misschien is dát het probleem van onze tijd.
Niet dat we te veel hopen.
Maar dat we het Verhaal kwijt zijn.

En dus is hoop geen luxe.
Ze is noodzaak.
Geen zachte deugd, maar een taaie.
Geen vlucht vooruit,
maar een gespannen koord
tussen wat is en wat moet worden.

Hoop schuurt. Hoop bijt.
Maar zonder hoop gebeurt er niets.

 

In de veertigdagentijd lopen we mee.
Op weg naar Pasen
laten we ons meenemen
langs de verhalen van het evangelie,
langs de levensweg van Jezus.

Het is geen snelle route, geen rechte lijn.
Het is een weg van wachten, aarzelen,
misverstanden en confronterende ontmoetingen.
Precies daarom past deze tijd zo goed bij ons leven nu.

Wie Jezus volgt in de evangeliën, ziet één rode draad:
zijn tomeloze inzet voor het leven.
Voor het leven van gewone mensen.
Bruiloftsgasten die zonder wijn dreigen te vallen,
een vrouw bij een bron die haar schaamte meedraagt,
een man die al zijn hele leven langs de kant zit.
Jezus is gekomen om leven te laten stromen
heilzamer, dieper, menselijker.

Dat wordt scherp zichtbaar bij het graf van Lazarus.
Het verhaal is ongemakkelijk.
Lazarus is echt dood.
Al vier dagen.
De dood is al begonnen aan zijn werk.
Geen ruimte voor romantiek of symboliek.
De stank is er.

En juist daar, op die plek,
bidt Jezus hardop: niet om Lazarus zelf, maar
“ter wille van de mensen hier”.
Opdat zij zouden geloven
dat het leven sterker is dan de dood.

En toch: Lazarus zelf zegt niets.
Geen verslag van het hiernamaals, geen getuigenis.
Hij zwijgt.
Alsof Johannes ons wil zeggen:
het gaat hier niet om wat er na de dood is,
maar om wat dit verhaal met ons doet.
Om de vraag die het oproept.

Want kijk eens naar Jezus.
Hij talmt. Hij wacht.
Hij roept verwarring op.
Hij laat het gevaar dichterbij komen.
En als hij eindelijk bij het graf staat,
huilt hij.
Hij ergert zich.
Hij wordt woedend.
Dit is geen afstandelijke wonderdoener,
maar iemand die zich met alles
wat in hem is verzet tegen de dood.
Tegen alles wat het leven verstikt,
voortijdig begraaft, klein houdt.

Dood is niet alleen het einde.
Er is ook zoveel dood in het leven.
Structuren die mensen vastzetten.
Angst die verlamt.
Idealen die allang zijn opgegeven.
Levend begraven, terwijl je nog ademt.

En dan klinkt die stem bij het graf:
“Lazarus, kom naar buiten.”
Maak hem los. Laat hem gaan.

Dat is Pasen in wording.
Dat is geloven tegen de feiten in.
Niet berusten, niet schouderophalend zeggen:
zo is het nu eenmaal.
Maar kiezen voor het leven. Hier en nu.

Veertig dagen oefenen we daarin.
Om ons te laten roepen.
Om los te komen van wat ons bindt.
En om, opnieuw ademhalend,
de wereld weer in te gaan.

 

Migratie.
Zeg het woord en je voelt
de temperatuur in de kamer dalen.
Alsof iemand net heeft voorgesteld
om de voordeur uit de scharnieren te halen.
In talkshows is het een crisis.
In de politiek is het een last.
En in de kerk?
Daar klinkt vaak precies hetzelfde riedeltje,
maar dan met een Bijbeltekst erop geplakt.

We praten elkaar na.
Rechts roept dat we desnoods
uit het EVRM moeten stappen
om “de instroom te stoppen”.
Links schuift ongemakkelijk mee
en heeft het ineens ook
over “verminderen van nettomigratie”.
Het frame staat vast:
migratie is een probleem dat beheerd,
begrensd,
ingedamd moet worden.
Punt.

En de kerk?
Die knikt vaak braaf mee.

Steeds meer christenen
hebben hun mening over migratie
vooral gevormd via krantenkoppen,
sociale media en politieke slogans.
Alsof de Schrift een bijlage is
bij een partijprogramma.
In peilingen hoor je kerkleden zeggen
dat afgewezen asielzoekers
onmiddellijk uitgezet moeten worden,
zonder beroep.
Hard.
Snel.
Klaar.

Begrijp me goed:
migratie is complex.
Europa kan niet simpelweg
alle grenzen openzetten
en maar hopen dat het goedkomt.
Maar is “het is een probleem”
echt het enige verhaal
dat wij als christenen
te vertellen hebben?

Lees je Bijbel eens
zonder de bril van Den Haag.

Abraham? Een migrant.
Weggeroepen uit zijn land,
zonder routeplanner,
zonder verblijfsvergunning,
levend van belofte.

Jozef? Slachtoffer van mensenhandel.
Gedwongen migratie. Trauma.
En toch wordt hij in Egypte een redder van velen.
“Jullie dachten kwaad tegen mij,
maar God dacht het ten goede.”
Dat is geen goedkope troost;
dat is een radicale herlezing
van migratiegeschiedenis.

Ruth? Buitenlander. Vluchteling.
Afhankelijk van de goedheid van anderen.
En juist zij wordt onderdeel van de messiaanse lijn.
Het verhaal van God dendert
niet voort ondanks migratie,
maar via migratie.

En wij?
Het Nieuwe Testament noemt christenen
vreemdelingen en bijwoners.
Pelgrims.
Mensen met een hemels burgerschap.
Dan is best ironisch
dat juist wij zo verknocht zijn geraakt
aan onze nationale identiteit
alsof het het elfde gebod is.

Misschien is de profetische taak van de kerk
niet om nóg een beleidsvoorstel te formuleren,
maar om een ander verhaal te vertellen.

Dat begint bij de opleiding van predikanten.
Hoe kan het dat we dominees klaarstomen
die alles weten over dogmatiek en kerkrecht,
maar met hun mond vol tanden staan
zodra het over migratie gaat?
Als dit hét thema van onze tijd is,
waarom is theologie van migratie
dan een keuzevak – als het al bestaat?
Alsof het optioneel is om na te denken
over een onderwerp dat de samenleving splijt.

Of ‘discipelschap’.
Als er op de kansel wordt gezwegen,
wie voedt dan de gemeente?
De Telegraaf? X? Partijprogramma’s?
Misschien moeten we in plaats
van nóg een studie over “persoonlijke zegen”
gewoon samen Genesis lezen.
En Ruth. En Efeziërs.
En onszelf de ongemakkelijke vraag stellen:
op wie lijk ik meer:
op de barmhartige Samaritaan
of op de priester die doorloopt?

En dan die zogeheten “omgekeerde missionarissen”.
Christenen uit Afrika, Azië, Latijns-Amerika
die hier kerken stichten
terwijl onze banken leeglopen.
Misschien zijn zij geen probleem
dat geïntegreerd moet worden,
maar een geschenk
dat ons iets leert
over Gods wereldwijde beweging.

Ja, migratie schuurt.
Het kost geld, energie, aanpassingsvermogen.
Maar sinds wanneer
is het evangelie comfortabel?

Misschien is migratie
niet alleen een politieke crisis,
maar ook een geestelijke test.
De vraag is niet alleen
hoeveel mensen ons land aankan.

De vraag is:
hoeveel Bijbel
kan onze kerk nog verdragen?

 

Een tijdje geleden
las ik een interview met Vincent Bijlo,
cabaretier en blind.
Hij zat met vrienden in een restaurant
toen ineens het licht uitviel.
Paniek alom.
Mensen tastten in het donker,
konden hun zaklamp op de telefoon niet vinden.

En Vincent?
Met hem was niets aan de hand.
Toen het licht weer aanging,
kwamen mensen geschrokken naar hem toe:
hij zal toch ook wel bang zijn geweest?
Maar nee.
Voor hem was er niets veranderd.
En juist hém noemen wij dan “beperkt”.

Vincent zei iets wat bleef hangen:
als je echt inclusief wilt zijn,
moet je je verdiepen in de wereld van de ander.
Voor zienden is donker
iets wat alleen bestaat
bij de gratie van licht.
Maar voor iemand
die nooit licht heeft gezien,
is het niet “donker”.
Het is gewoon zijn wereld.

In het verhaal van de blindgeborene gebeurd precies hetzelfde.
En let op hoe snel we alweer invullen.
“De blindgeborene”…
we praten óver hem, niet mét hem.
Net als de leerlingen,
die meteen willen weten:
wie heeft hier gezondigd?
Hijzelf? Zijn ouders?
Jezus kapt dat af. Verkeerde vraag.

Jezus houdt geen betoog. Hij doet iets.
Hij ziet hem staan,
dat is het eerste wat er staat.
Hij spuugt, maakt modder,
strijkt die over zijn ogen
en stuurt hem naar Siloam.
Ga je wassen.

En dan gebeurt het: hij ziet.

Maar wat volgt is geen jubelverhaal.
Het wordt ingewikkeld.
Buren geloven het niet.
Farizeeën raken geïrriteerd.
Ouders houden zich op de vlakte.
Iedereen praat, discussieert, verdenkt.
Maar niemand lijkt echt blij.

En de man zelf? Die blijft opvallend nuchter.
Geen groot verhaal.
Geen vrome taal.
Hij zegt steeds hetzelfde:
“Ik was blind en nu kan ik zien.”
Meer weet hij niet.
Meer heeft hij niet nodig.

Pas aan het eind,
als Jezus hem weer opzoekt,
komt het tot een persoonlijke ontmoeting.
“Geloof je in de Mensenzoon?” vraagt Jezus.
“Wie is dat dan?” zegt hij.
En als Jezus zegt:
“Je ziet hem. Hij staat voor je,”
knielt de man neer en zegt:
“Ik geloof, Heer.”

Dat is de veertigdagentijd ten voeten uit.
Minder praten, meer zien.
Minder verklaren, meer ontmoeten.
Niet alles dichttimmeren met meningen,
maar je laten raken.
Jezus gaat voorbij, ziet mensen, en brengt licht.
Juist daar waar wij het al hadden opgegeven.

Dat is geen theorie. Dat moet je zien.

 

Er wordt weer druk met God gezwaaid
in het huidige conflict tussen
Amerika en Israël aan de ene kant
en Iran aan de andere kant.
Alsof Hij een vlag is die je op een tank kunt hijsen.
Aan de ene kant van het front klinkt
“Allahu akbar”, heilige oorlog
aan de andere kant Bijbelteksten.
En ergens daar tussenin vliegen de raketten.

In Iran noemen ze Amerika
sinds tijden al de Grote Satan.
Israël is de Kleine Satan.
Handig taalgebruik.
Als je je vijand eerst tot satan verklaart,
hoef je daarna nergens meer over na te denken.
Tegen satan mag je alles.
Dan wordt oorlog
ineens een soort morele schoonmaakactie.

Maar laten we niet doen
alsof alleen Teheran religieuze taal misbruikt.
Ook in Washington en Jeruzalem
klinkt het behoorlijk religieus.

Benjamin Netanyahu
vergeleek de Iraanse leider Khamenei
met Haman uit het Poerimverhaal.
Een tiran die het Joodse volk wil vernietigen.
Vervolgens haalde hij de profeet Amos aan:
“De leeuw heeft gebruld.”
En jawel:
de militaire operatie heet prompt Brullende Leeuw.
Het klinkt indrukwekkend.
Bijbels zelfs.
Maar uiteindelijk
blijft het gewoon
een bombardement met een slogan.

Nog apocalyptischer maakt
Pete Hegseth het,
de Amerikaanse minister van Defensie.
Die ziet de oorlog
niet alleen als een geopolitieke strijd,
maar als een geestelijke.
Soldaten die bereid zijn hun leven te geven voor land,
voor hun eenheid en Schepper
zouden het eeuwige leven ontvangen.
We weten dat we een fysieke strijd voeren,
maar uiteindelijk staan we
(…)
op een geestelijk slagveld.
We zijn niet alleen strijders,
gewapend met het arsenaal van de vrijheid,
we zijn uiteindelijk ook gewapend
met het arsenaal van het geloof,
en dat zijn we al vanaf het begin.

Dat is nogal wat.
Normaal gesproken
moet je voor eeuwig leven
toch echt bij Jezus zijn,
niet bij het Pentagon.

Hegseth heeft ook een Jeruzalemkruis
op zijn borst getatoeëerd:
het symbool van de kruisvaarders.
Die gingen ooit ook
met heilige overtuiging
naar het Midden-Oosten.
Met het zwaard in de hand
en vergeving van zonden op zak.
Het resultaat kennen we:
bloedbaden, plunderingen
en een geschiedenis
waar zelfs vrome christenen
tegenwoordig liever niet te lang
bij stilstaan.

Religie en oorlog
vormen sowieso een gevaarlijk mengsel.
Zodra leiders beginnen te praten
over “Gods strijd”,
moeten er alarmbellen gaan rinkelen.
Want de geschiedenis leert één ding:
iedereen denkt dat God aan zijn kant staat.

Hitler sprak over voorzienigheid.
De Boeren én de Britten
baden allebei om overwinning
in Zuid-Afrika.
In het Oude Testament
sleepten de Israëlieten
zelfs de ark het slagveld op,
alsof God een mascotte was.
Ze verloren alsnog.

En nu gebeurt iets vergelijkbaars.
Amerikaanse militairen
klagen dat commandanten
de oorlog tegen Iran presenteren
als een door God gewilde strijd.
Sommige officieren hebben
het zelfs over Armageddon.
De eindstrijd.
Alsof een briefing in het leger
ineens een Bijbelstudie
over Openbaring is geworden.

Dat is niet alleen theologisch twijfelachtig,
het is ook gevaarlijk.
Want wie denkt
dat hij Gods plan uitvoert,
voelt zich zelden nog geremd.

Laat één ding duidelijk zijn:
staten voeren oorlog om macht,
om veiligheid, grondstoffen en invloed.
Niet om het Koninkrijk van God te vestigen.
Wie dat wel beweert, gebruikt religie als camouflage.

Dus misschien een bescheiden voorstel:
laat God even van buiten het slagveld.
Geen Bijbelteksten op raketten.
Geen kruisvaarderssymbolen op uniformen.
Geen Armageddon in militaire briefings.

Dit is geen heilige oorlog.

Dit is geopolitiek.
Met bommen.
En heel veel vrome retoriek eroverheen.

 

Een goed gesprek. Daar knapt een mens van op.
De meeste gesprekken die we voeren,
gaan over alledaagse dingen.
Over het weer. Over werk.
Over voetbal of wat je hebt gegeten.
Dat is helemaal niet verkeerd.
Dat hoort erbij.
Het is een beetje zoals apen elkaar vlooien:
maar wij doen dat met woorden.
Het schept vertrouwen, het houdt ons bij elkaar.

Maar soms gebeurt er iets anders.
Soms kom je in een gesprek dat dieper gaat.
Dan gaat het niet meer over koetjes en kalfjes,
maar over wat jou bezighoudt.
Over wat pijn doet.
Over waar je naar verlangt.
Over wie je bent.
In zo’n gesprek is er ruimte en veiligheid.
De ander luistert echt,
zonder meteen met een eigen verhaal te komen.
Je mag je hart laten spreken.

De veertigdagentijd is precies zo’n tijd.
Een tijd om even stil te staan.
Om niet alleen maar door te hollen,
maar om eerlijk te kijken:
wat leeft er in mij?
Waar heb ik dorst naar?

Het verhaal van Jezus en de vrouw bij de bron
is zo’n echt gesprek.
In eerste instantie lijkt het
alsof ze elkaar niet begrijpen.
Zij heeft het over gewoon water.
Jezus over levend water.
Zij denkt praktisch:
“Mooi, dan hoef ik niet meer elke dag naar die put.”
Maar Jezus schuift het gesprek een andere kant op.
Over haar leven. Over haar relaties. Over wie zij is.

En toch gebeurt er iets wezenlijks.
Dit gesprek verandert haar.
En het verandert ook Jezus.
Dat is misschien wel het kenmerk
van een echt gesprek:
je komt er anders uit dan je erin ging.
Er is van alles bijzonder aan deze ontmoeting.
Jezus reist door Samaria.
Dat deed je eigenlijk niet.
En Hij spreekt een vrouw aan.
En dan ook nog midden op de dag,
bij de bron,
op een moment dat je liever niet gezien wordt.
En toch gaat hij met haar in gesprek.
Zonder oordeel. Zonder haast.

In dit verhaal zitten allerlei lagen.
Het gaat over water dat je dorst lest,
maar ook over een diepere dorst.
Over de bron waar jij uit leeft.
Is dat een put met stilstaand water?
Of een bron waar het water blijft stromen?
De vrouw begint te begrijpen
dat Jezus meer is dan een gewone man.
Ze noemt hem een profeet.

En dan zegt Jezus iets heel bijzonders:
“Ik ben het, die met u spreekt.”
Voor het eerst zegt hij zo openlijk wie Hij is.
Juist tegen haar. In een gesprek. Van mens tot mens.

Dat maakt dit verhaal zo passend voor de veertigdagentijd.
Het is een tijd van eerlijke gesprekken.
Met jezelf.
Met God.
Misschien met een ander.
Gesprekken waarin je niet hoeft te doen alsof alles klopt.
Waarin je mag zeggen wat er werkelijk speelt.
De vrouw zegt later in haar dorp:
“Kom mee, ik heb iemand ontmoet die alles van mij weet.”
Dat klinkt misschien spannend, maar het is vooral bevrijdend.
Gekend worden, zonder veroordeeld te worden.
Dat is wat Jezus doet.
God aanbidden in geest en waarheid betekent:
eerlijk zijn. Jezelf niet mooier maken dan je bent.
Je hart openen.

En nog iets.
Dit gesprek overbrugt verschillen.
Tussen man en vrouw.
Tussen Jood en Samaritaan.
Tussen verschillende manieren van geloven.
Jezus zoekt niet naar gelijk krijgen,
maar naar verbinding.
Dat is ook voor ons een opdracht.
Zeker in deze tijd.
Een echt gesprek brengt je niet verder in je eigen gelijk,
maar opent je voor de ander.

Dus de vraag voor deze veertigdagentijd is:
waar put jij uit? Wat lest jouw dorst?
Is het genoeg om vast te houden aan wat altijd zo was?
Of durf je te zoeken naar levend water?
Want stilstaand water droogt op.
Levend water blijft stromen.