29 november 2024

kopen, kopen, kopen

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Het is vandaag dan zover: BLACK FRIDAY!!!

Want ook in Nederland heeft het koopjescircus genaamd Black Friday
– overgewaaid uit de Verenigde Staten –
z’n weg gevonden naar de Nederlandse consument.
Gelukkig heeft de gekte zoals we die van bijna horrorachtige beelden uit Amerika kennen
hier nog niet zo’n omvang gekregen,
maar toch: al wekenlang wordt de Nederlander blootgesteld
aan de belofte van ongekende kortingen
op producten die je misschien helemaal niet nodig hebt.

Heb je bijvoorbeeld gemerkt hoe vaak je de afgelopen 24 uur
bent getarget of verleid door een Black Friday-marketingcampagne?
Naar schatting zien we dagelijks tussen de 50 en 400 advertenties
– op tv, billboards, online en, meer dan ooit, via sociale media.
Ik heb me nog nooit zo gezien en gekend gevoeld
door het Instagram-algoritme en velen van ons hebben meegemaakt
dat er items op onze feeds verschenen
waar we het nog maar een paar uur geleden met vrienden over hadden.
Is het mogelijk om zulke onophoudelijke en uitgebreide marketingplannen te weerstaan?
Het is heel moeilijk om niet het gevoel te hebben dat je,
als je niet snel in actie komt,
een aanbieding misloop die nóóit meer terugkomt.
Het is bijna alsof deze marketingmanagers wéten hoe je hersenen werken,
zelfs voordat je zelf online ga.
Maar zijn wij mensen echt zo transparant als dat?

De nieuwe documentaire van Netflix, Buy Now? The Shopping Conspiracy,
zegt van wel.
Het portretteert verschillende ex-insiders van ’s werelds grootste merken,
die de manipulatieve trucs blootleggen
die deze bedrijven gebruiken om ons meer te laten kopen,
en de mate waarin ons verlangen naar eindeloze consumptie
is gekweekt en gekapitaliseerd door een vooropgezet plan.

Het lijkt erop dat wij mensen, geëvolueerd en intelligent
als we onszelf graag geloven,
nog steeds feilbaar zijn om de dingen te dienen
die zijn ontworpen om ons te dienen.
En de gevolgen zijn verstrekkend.
Online winkelen heeft de consumentenervaring misschien wel ontmenselijkt,
maar we blijven verbonden met mensen over de hele wereld
door wereldwijde toeleveringsketens,
en het zijn individuen en gemeenschappen
voor wie het levensonderhoud het meest afhankelijk is
van de beschikbaarheid en kwaliteit van natuurlijke hulpbronnen,
en die het dichtst bij het land wonen,
die de schadelijke effecten van onze onophoudelijke koopgedragingen oogsten.

Want een bijkomend nadeel van ons ongebreideld koopgedrag
is dat gevaarlijk e-afval bijvoorbeeld
(waaronder weggegooide laptops, telefoons en tv’s)
jaarlijks met miljoenen tonnen toeneemt.
Illegaal giftig e-afval wordt over de hele wereld geëxporteerd
en op stortplaatsen gedumpt,
waar het giftige stoffen zoals kwik, zink en lood
in de lokale water- en bodemvoorraden vrijkomt.
Om ons zelf vrij te pleiten zien we ons als zulke kleine radertjes
in zo’n enorme, kapitalistische machine,
en zeggen we dat veel hiervan buiten het bereik
van ons menselijk handelen lijkt te liggen
en dat we er op individueel niveau toch niks aan kunnen doen.

Maar het heeft zeker waarde om als consument verstandig om te gaan
met onze uitgaven en bestedingen.
Terwijl we onderzoek doen om de beste Black Friday-deals te krijgen,
terwijl we de geldkraan dichtdraaien
en navigeren door wat voor velen
een langdurige en pijnlijke kostencrisis is geworden.
Het kan moeilijk zijn om Sinterklaas (en Kerst)
niet als een onvermijdelijk dure tijd van het jaar te laten voelen.

Misschien is er ook een kans om kleine, subversieve daden van verzet
tegen deze ontmenselijkende consumentencultuur op te starten.
Acties die onze menselijkheid en menselijke handelingsvrijheid terugwinnen
en die onze wereldwijde onderlinge verbondenheid erkennen.
Misschien kun je bijvoorbeeld de drang dezer dagen impulsief iets te kopen,
weerstaan door even weg te stappen van het scherm
om een kop koffie of thee te zetten of een wandeling buiten te maken,
voordat je op ‘Nu betalen‘ klikt.
Misschien kunnen we beter worden
in het vergelijken van de toeleveringsketens
en ethische merkbeoordelingen van bedrijven,
en zo onze bestedingen gebruiken
om die bedrijven te ondersteunen
die het beste bij onze waarden passen.
En laten we, wanneer we een aankoop doen,
even de tijd nemen om dankbaar te zijn
voor de dingen die we al hebben,
de items die we kopen en de mensen die ze hebben gemaakt.

Het christelijk geloof nodigt ons uit om opnieuw te kijken
naar hoe we ons geld en onze bezittingen zien
door de bril van rentmeesterschap.
Het is een onderschat principe in de context van vandaag.
Rentmeesterschap gaat verder dan alleen nadenken
over hoe we ons inkomen uitgeven,
naar de inherente verantwoordelijkheid
die we als mens hebben om voor de wereld om ons heen te zorgen,
erkennend dat de hulpbronnen van de aarde
niet degene zijn waar we recht op hebben,
maar geschenken zijn die het leven in stand houden.
Het principe van rentmeesterschap maakt het onmogelijk
om je achter een scherm te verschuilen
en de impact te negeren die onze uitgavenbeslissingen hebben
op mensen en gemeenschappen over de hele wereld,
hoe ver ze ook van ons leven af lijken te staan.
Het nodigt ons uit om ons geld en onze middelen te gebruiken
om te investeren in dingen die ons – en anderen –
goed zullen dienen, en vertelt de wereld
dat het ertoe doet dat we systemen uitdagen
die economische en ecologische onrechtvaardigheid in stand houden.

En als je dan toevallig die enorme aanbieding mist
tijdens een wandeling dit weekend,
duurt het in ieder geval minder dan een maand
voordat de uitverkoop in de januari op onze schermen verschijnt. 😉 

 

28 november 2024

God ervaren 2/5

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

De moeite van gebed en geloof is een heel specifieke moeite.
Het is niet de moeite van het leren
van nieuwe dingen, die vraagt om oefening.
In die zin is bijvoorbeeld het leren zeilen, preken moeilijk.
Het is ook niet de moeite van de inspanning en motivatie,
die vraagt om vastberadenheid en doorzettingsvermogen.
In die zin kost, letterlijk,
bijvoorbeeld het spitten van de tuin moeite;
in figuurlijke zin geldt dat bijvoorbeeld voor een moeilijk gesprek.
Ten slotte is het ook niet de moeite van het begrijpen,
die vraagt om aanleg en om intellectuele helderheid.
In die zin kost, voor sommigen, bijvoorbeeld
de abstractie van de wiskunde moeite.
De moeite waar het hier over gaat,
de moeite van de Godsontmoeting,
is de moeite van de innerlijke ervaring,
die een mens vooral overkomt.
Het gaat hier om een ‘passieve’ moeite,
in de Griekse betekenis van het woord:
ondergaan, ervaren.
Daarin spelen de andere elementen natuurlijk wel een rol,
maar zij vormen niet de diepste betekenis.
Oefening, vastberadenheid en doorzettingsvermogen,
intellectuele verheldering:
het zal de moeite ten diepste niet wegnemen.

De moeite van deze innerlijke ervaring
heeft te maken met de ongrijpbaarheid van God,
en die ongrijpbaarheid is blijvend.
Ook de christelijk beleden genadevolle mogelijkheid
om God zélf te ontmoeten neemt haar niet weg.
Integendeel: dat verscherpt juist.
Blijkbaar is de God die ons wil ontmoeten
ook een God die onkenbaar blijft.
Karl Rahner, een Duits rooms-katholiek theoloog,
heeft hier over nagedacht en zegt dan dat God zich ‘mededeelt’ en bekendmaakt:
maar dat God altijd ook ‘onderscheiden’ en dus onbekend blijft.

Dat dubbele van God probeert Rahner te begrijpen
met de woorden ‘het heilige geheim’.
God is een geheim, in de zin dat het begrip van God
en het contact met God nooit alomvattend en volledig zijn.
Dat die God zich toch laat kennen, ja:
de mens bevestigt in de openheid voor Hem,
kan alleen maar als pure liefde beschouwd worden.
Dat is volgens Rahner het ‘heilig’ geheim’.

Maar dat laat onverlet
dat de moeite met God heel concreet voorkomt.
Ook Rahner observeert het bij tijdgenoten die proberen te bidden:

‘Het gebed schijnt voor de mensen van deze tijd een monoloog
of, in het beste geval, een gesprek met zichzelf,
en niet een gesprek dat men serieus
en zonder al te veel voorbehoud een tweegesprek,
een dialoog, zou kunnen noemen. (…)
Dat de persoonlijke God door ons aangesproken kan worden,
dat blijft duister; en vooral dat hij antwoordt
als hij aangesproken wordt, en niet blijft zwijgen,
dat zou in ieder geval duidelijker gemaakt moeten worden’.

Men ervaart heel duidelijk, dat God anders is dan al het andere,
anders dan de vele concrete dingen in het bestaan.
Ook Rahners eigen ervaring getuigt van moeite met God.
Hij bidt en schreeuwt tot God:

‘God van mijn leven!
Maar wat zeg ik dan, als ik u mijn God,
de God van mijn leven noem?
Zin van mijn leven?
Doel van mijn levenswegen? …
God van mijn broeders? God van mijn voorvaders? …
nooit zou ik u met één van die woorden volledig uitdrukken.
Maar waarom begin ik er dan eigenlijk aan
om met u over u te spreken?
Waarom kwelt u mij met uw oneindigheid,
als ik die toch nooit kan uitmeten? …
Heer, wat wordt mijn geest radeloos,
als ik over u met u praat!
Hoe kan ik u anders noemen dan de God van mijn leven?
Maar wat heb ik daar dan mee gezegd,
als immers toch geen naam u benoemt?’

Het kennen van God
blijkt meteen ook de ‘kwelling’ van de ervaring
dat God mijn kennen overstijgt.
Dat geldt bovendien niet alleen voor het gebed,
maar voor heel het christen-zijn.
Rahner aarzelt niet om te stellen dat christenzijn
ons brengt naar de

‘donkere afgrond van de woestijn,
ja zelfs: dat God die donkere afgrond is.
En die donkere afgrond wordt niet straks, ooit eens,
tot een met licht overgoten vlakte,
als we namelijk God in zijn hemelse heerlijkheid mogen aanschouwen
van aangezicht tot aangezicht.
Integendeel: dan zal de stekel van Gods onbegrijpelijkheid
pas echt duidelijk worden’.

De hemel biedt volgens hem in dezen dus geen hoop.

…

(dit draadje pak ik begin volgend jaar weer verder op)

 

25 november 2024

leef!

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Afgelopen zondag had ik een gesprek met een gemeentelid van in de negentig.
Dat gesprek maakte diepe indruk op me.
Ze vertelde over de diepe eenzaamheid die ontstaat als je al je familieleden overleeft.
Haar woorden waren een krachtige herinnering dat lang leven zowel een zegen als een uitdaging is.

Het gesprek deed me denken aan een zelfde soort vraag
die in de film ‘Highlander‘ uit 1986 werd gesteld.
De film volgt Connor MacLeod, een Schotse Hooglander geboren in de 16e eeuw
die ontdekt dat hij onsterfelijk is nadat hij een wond heeft overleefd die dodelijk had moeten zijn. Terwijl hij door de eeuwen heen leeft, ziet hij iedereen van wie hij houdt oud worden en sterven, en worstelde zelf met het gewicht van het eeuwige leven.

Toen de gitarist van Queen, Brian May,
werd gevraagd om de titelsong voor de originele film te schrijven,
creëerde hij ‘Who wants to live forever?’
Het nummer legt op prachtige wijze het verdriet van het eeuwige leven vast
en vraagt zich af of eeuwig leven op deze aarde echt een geschenk is
als het betekent dat je het verlies van iedereen die je dierbaar is, moet doorstaan.

Dit thema van onsterfelijkheid versus de waarde van een eindig leven
wordt ook onderzocht in de verhalen van J.R.R. Tolkien
over de personen Beren en Lúthien, en Arwen en Aragorn.
Zowel Lúthien als Arwen, die onsterfelijk zijn,
kiezen ervoor om hun eeuwige leven op te geven uit liefde voor hun sterfelijke partners.
Ze leven liever een kort leven met degenen van wie ze houden dan een eeuwigheid zonder hen.
Ergens anders laat Tolkien in The Lord of the Rings Gandalf tegen Frodo zeggen:
‘Het enige wat we hoeven te beslissen is wat we doen met de tijd die ons gegeven is.’

Maar wat is dan een eeuwig leven?

De filosoof Karl Marx, de grondlegger van het marxisme, zei eens:
‘godsdienst is de opium van het volk’; een verdovend middel.
Een middel dat je gebruikt om ‘high’ te worden.
Dan denk je even niet meer aan je problemen, dan voel je even geen pijn of angst of zorgen.
En hij dacht daarbij vooral aan het geloof in eeuwig leven
Hij zag dat dus als drugs, als een verdovend middel.
Een gedachte om bij weg te dromen als je het slecht had in het hier en nu.
Daar moest Marx weinig van hebben. Niks wegdromen over eeuwig leven straks.
Nú de handen uit de mouwen om de heilstaat dichterbij te brengen!
Ideeën over eeuwig leven zorgen dat mensen hun lot maar aanvaarden,
terwijl ze in actie zouden moeten komen om het te verbeteren.
Maar maakt het uitzicht op eeuwig leven je passief? Werkt het inderdaad verlammend?
Of kan geloof in het eeuwige leven je misschien juist in beweging zetten?
In ieder geval had Marx één ding wel goed gezien:
die twee hebben met elkaar je maken, het leven nu en het leven straks.
Wat is het verband?

Bij ‘eeuwig leven’ moeten we niet denken aan ‘voor altijd zingen op een wolk’.
Zulke ideeën zijn niet zo christelijk als vaak gedacht.
Eeuwig leven, dat komt ná de wederopstanding.
Eeuwig leven, dat is als God alles nieuw zal maken,
en al zijn kinderen voor altijd mogen leven in zijn nieuwe wereld.
De Bijbel in Gewone Taal heeft die uitdrukking ingevoerd:
‘Gods nieuwe wereld’. Dáár gaat het heen!

Maar hoe moet je je het voorstellen? De Bijbel zegt er veel over, en tegelijk weinig.
Want alles wat er gezegd kan worden, is beeldspraak en gestamel.
Hoe kun je spreken over iets dat er nog niet is?
Maar drie dingen kunnen we in elk geval zeggen.
Ten eerste: het zal goed zijn. Ten tweede: het zal nooit eindigen.
En ten derde: de Here staat centraal.
Het zal góed zijn op Gods nieuwe wereld. Alles wat slecht is en duister en boos, zal er níet zijn. Dat is voor eeuwig buiten de deur gezet!

Wat betekent dit geloof betekent voor het leven van alledag.
Werkt het als opium, om weg te dromen, of is dat onzin?
Want Marx, haalde zijn uitspraak natuurlijk wel ergens vandaan.
Soms dachten en denken christenen ongeveer zo: het leven op aarde doet er eigenlijk niet veel toe. Het gaat erom dat je in de hemel mag komen.
En daardoor wordt er al snel berust in dingen die niet kloppen in onze maatschappij,
onrecht en armoede.
‘Zo is het nu eenmaal, zolang Gods koninkrijk niet is gekomen’.
Hoogstens zul je dan proberen anderen te bekeren, opdat ook zij eeuwig leven zullen hebben.
Maar deze wereld… houd je maar liever wat afzijdig. Wij zijn niet van deze wereld, toch?
In de Verenigde Staten zijn heel wat conservatieve christenen
die erg kritisch zijn op elke maatregel ter bescherming van het milieu.
Sowieso omdat dat zogenaamd ‘links’ is, maar ook omdat ze zeggen: Jezus komt spoedig terug. Dan wordt alles nieuw en beter! Wat doet het milieu er dan nog toe?
Zuinig zijn op deze wereld die vergaat? Dat hoeft alleen als je niet van Gods nieuwe wereld weet!
Maar hoe moet het leven híer en het leven straks dan verbonden zijn?
En toch is die verbinding er, heel belangrijk! Daar zullen we nu bij stilstaan.
Zie het als een paspoort: daarin staat uw nationaliteit, in welk land u thuis hoort.
‘Nederlander’. Dat betekent dat de Nederlandse regering zeggenschap over je heeft.
En dat betekent ook dat je recht hebt op alle dingen die bij het Nederlanderschap horen. En plichten.

Paulus schrift aan de Filippenzen: ‘Ons burgerschap is in de hemel’.
Dat wil zeggen: wie bij Jezus hoort ís al een burger van Gods nieuwe wereld. Dát is waar je thuis is. Dat is je identiteit, je nationaliteit.
En dat stempelt hoe je in het leven staat. Dat brengt voorrechten mee, en plichten.
Een plekje in Gods nieuwe wereld is niet los verkrijgbaar!
Paulus zegt namelijk ook iets over de levenswijze die erbij hoort.
Geloof je in eeuwig leven in Gods nieuwe wereld, dan leef je nú al als burger van die wereld! Volgens de waarden en normen die daar gelden.
En ja, uiteraard, dat zal zijn met alle gebrek, met vallen en opstaan.
Maar het kan niet zijn dat je beweert een hemelburger te zijn,
terwijl je in alle opzichten leeft als burger van déze wereld.

Welke rol speelt het geloof in het eeuwige leven bij u?
Onze tijd is heel sterk van het alles zoeken in het hier en nu.
En ook onder christenen is dat sterker dan we wel denken.
Is het eeuwig leven een leuk extra voor straks, of stempelt die hoop ons bestaan?
Leef je als hemelburger – nu al?
Put je troost en kracht uit Gods belofte, motiveert die je om vol te houden? Geloof je het écht?
Nee, laten we niet ons van de aarde afkeren en alleen hopen op de hemel.
Maar laten we, terwijl we leven op aarde, vooruitzien.
Laat het licht aan de horizon de richting van ons pad bepalen.
Paspoorten worden verstrekt door Jezus Christus aan ieder die wil!
Kom, leef dáárheen. Zing ervan. Werk ervoor. Hoop erop.
Leef nú al dicht bij de Here en doe wat Hij wil.

 

24 november 2024

‘en de dood zal niet meer zijn’

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Zo rondom Eeuwigheidszondag
– het moment voor de herdenking in de (protestantse) kerk van hen die gestorven zijn –
denk ik wat verder na over het aspect van de dood in het christendom.
Het christendom heeft twee dingen te zeggen over de dood,
en het zegt beide krachtig.
De twee verweven houdingen van het christendom
ten opzichte van de dood zijn rouw en hoop.
Aan de ene kant is de dood een schaduw;
aan de andere kant is er een Licht opgekomen
dat die schaduw zal verdrijven.
Beide aspecten zegt Paulus erg krachtig :
‘De laatste vijand die vernietigd zal worden, is de dood.’( 1 Korinthe 15)

De dood is onze vijand; de dood is bestemd voor vernietiging.
Het idee van de dood als vijand
– ‘het meest angstaanjagende van alle lichamelijke kwaden’ (Thomas van Aquino) –
lijkt misschien achterhaald in de 21e eeuw.
Maar begrijpen we nu niet dat de dood natuurlijk is,
gewoon onderdeel van het soort wezen dat we zijn?

Aan de ene kant belijdt het christendom dat we sterfelijk zijn,
dat de dood als heel natuurlijk bij het leven hoort.
Maar aan de andere kant zegt het christendom ook
dat de dood een ontwrichting, een belediging is.
Want zij behoort niet tot het leven zoals dat bedoeld is.

Verzoening voor deze spanning berust
op die vreemde status van de mens,
gemaakt voor een relatie met God:
geschikt voor, geroepen tot.
Een model voor die relatie is opmerkelijk genoeg vriendschap geweest,
met Mozes als voorbeeld:
‘Zo sprak de Heer tot Mozes van aangezicht tot aangezicht,
zoals men tot een vriend spreekt.’ (Exodus 33)
Zo’n soort relatie, dat God van aangezicht tot aangezicht zien,
zou onsterfelijkheid verlenen aan onze van nature sterfelijke lichamen
(‘wanneer we hem zien, zullen we zijn als Hij,
want we zullen Hem zien zoals Hij is’).
Dus beide delen van het raadsel zijn waar:
we zijn van nature sterfelijk, maar we worden geroepen
tot een bestemming die onze natuur te boven gaat.
Onze tragedie is dat we rationele wezens zijn
die dwaas genoeg zijn om zich af te keren van God
en van het licht van de onsterfelijkheid.

De dood is onze vijand omdat we, hoewel sterfelijk van aard,
oorspronkelijk geroepen werden
tot iets dat buiten de natuur ligt, maar dat verloren.
God keerde zich naar ons toe, maar wij keerden ons af.
Vijandschap, tragedie en verlies zijn echter niet het hele verhaal,
en ze zijn zeker niet het einde van het verhaal.
Er is ook de vernietiging van de dood.
Dat is waar het leven, de dood en de opstanding van Christus over gingen.
Als de dood onze vijand is, dan is het een verslagen vijand, overwonnen,
hoewel niet volledig vernietigd, totdat God de wereld opnieuw schept.

Christenen kunnen soms zo blij zijn
over het vooruitzicht van de vernietiging van de dood
dat ze vergeten dat deze vernietiging nog steeds een belofte is,
en dat we nog steeds onder de heerschappij ervan leven.
Voor nu liggen de hoop en het verdriet verweven.
Daarom lezen we in het Nieuwe Testament over
‘geen verdriet hebben, zoals mensen die geen hoop hebben’ ( 1 Tessalonicenzen 4:13).
Ik zie dat niet als een algemene aanbeveling om geen verdriet te hebben,
niet te rouwen (de dood is tenslotte nog steeds onze vijand),
maar als een verbod op het soort verdriet dat geen hoop kent
(omdat de vernietiging van de dood verzekerd is).
Deze dualiteit in christelijke houdingen ten opzichte van de dood
komt tot uiting in de manier
waarop christenen de lichamen van de doden behandelen.
We beschouwen begrafenispraktijken
waarschijnlijk als vanzelfsprekend,
maar het idee om de lichamen van de doden
met de grootste zorg en waardigheid te behandelen,
was een punt waar het christendom echt op hamerde.
Jezus Christus had bijvoorbeeld een lijst
van zes goede daden gegeven in de gelijkenis
van de schapen en de bokken:
‘de hongerigen voeden, de dorstigen te drinken geven, de naakten kleden,
reizigers onderdak bieden, de zieken bezoeken
en gevangenen bezoeken.’ (Lucas 10)
Het zou een gedurfde beslissing zijn
om deze lijst van Christus aan te vullen,
maar de kerk deed het,
door er een zevende ‘daad van lichamelijke barmhartigheid’
aan toe te voegen: de doden begraven.

Het christendom is definitief de religie van de incarnatie:
van God die menselijk vlees aanneemt.
Lichamen doen er daarom toe.
Praten over het afwerpen van het lichaam,
alsof het lichaam slechts een oude mantel is
waar de ziel te groot voor is geworden,
is niet iets wat christenen zeggen.
Wij zijn lichamelijke wezens,
dus christelijke hoop is gericht
op de wederopstanding van het lichaam.
(Zo ook – ik zou er voor de volledigheid aan toe moeten voegen –
is het christelijke lot ook lichamelijk.
Degenen die sterven in vijandschap met God en het goede,
zo beweert het geloof, en het aanbod van verzoening afwijzen,
worden geconfronteerd met de consequenties in het herrezen lichaam.)

De boodschap van de incarnatie en de hoop op de wederopstanding
veranderde iets voor de vroege christenen.
Ze vonden dode lichamen niet langer beangstigend.
In de oudheid moesten lichamen buiten de stad worden begraven,
verstoten uit de menselijke gemeenschap.
Christenen veranderden dat
en begonnen hun geliefden binnen de stad te begraven.
Lichamen moesten worden gekoesterd, niet gevreesd.
De lichamen van hun helden
– degenen die uitblonken in deugd, en vooral de martelaren –
werden rechtstreeks naar hun kerken gebracht.
Zorg voor de lichamen van de doden
weerspiegelt beide polen van christelijke houdingen
ten opzichte van de dood.
Enerzijds hebben christenen
de lichamen van de doden met grote zorg bewaard,
omdat de dood een belediging is.
De dood is de vijand die ons allemaal treft.
Terwijl we dat verlies betreuren,
houden we de lichamen veilig
totdat het ongedaan wordt gemaakt.
Het christendom is niet te snel door rouw heen gesprongen,
maar heeft rouw ook niet het laatste woord gegeven.
De dagelijkse begrafenispraktijk
sluit waarschijnlijk het duidelijkst aan bij het verdriet,
hoewel de hoop erdoorheen geweven is.
En er is ook de andere kant van de christelijke houding
ten opzichte van de dood:
naast rouw is er hoop op de vernietiging van de dood.

Het christendom blijft niet steken bij de nadruk
op de nederlaag van de dood.
Het verheugt zich in het hebben in de hoop
en de verzekering van de opstanding,
wanneer ‘de dood niet meer zal zijn’.

 

21 november 2024

God ervaren 1/5

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

“Hoe kan ik God ontmoeten, in concrete daden van
liturgie, gebed of in het dagelijks leven?”,
Dat is een vraag, of beter een klacht van veel mensen,
die soms leidt tot twijfel aan Gods bestaan.

Zo helder en eenvoudig soms de geloofsbelijdenis en de liturgie spreken over God,
zo onhelder en moeizaam is soms onze ervaring van God.
Het christelijke geloof voorkomt deze ervaring niet, en bevrijdt ons er ook niet van.
Geloof maakt het juist specifieker en scherper.
Hoe komt de God die in geloofsbelijdenis
zo helder omschreven en zo goed gekend lijkt, echt voor mij ten leven?
Hoe worden de woorden en de uiterlijkheden van de liturgie
en van mijn gebed – ‘Onze Vader’, Avondmaal, enzovoorts –
tot bemiddelaars van werkelijke Godsontmoeting?

Of deze uitspraken in de precieze zin van het woord
vragen zijn, is niet zo zeker.
Mocht er een rationeel antwoord op te geven zijn,
dan blijkt namelijk dat dit niet afdoende is.
Dit soort uitspraken lijkt daarom eerder de rationele verwoording
van wat ten diepste innerlijke ervaring is.
Zoals de vraag van een doodzieke mens ‘waarom geeft God dit mij?’
meer een klacht dan een vraag is,
of zoals de psalmist meer klaagt dan vraagt
‘waarom hebt Gij onze omheining verwoest?’ (Psalm 80).
Dit zijn uitspraken, gesteld in de vraagvorm,
die een ervaring uitdrukken:
zo gemakkelijk als het is om de geloofsbelijdenis op te zeggen
en een gebed of liturgie te ‘doen’,
zo moeizaam is liturgie vieren
en God beleven met heel ons hart en wezen.

‘En toch…’.
Wat is de moeite tussen het gebed en het geloven?
Wat voor moeite is het eigenlijk?
Hoe verhouden zich moeite en Gods nabijheid?
Hoe moeten we de ervaring van moeite hanteren?
‘En toch’.
Want dat er vragen zijn, en blijven, sluit geloven niet uit;
eerder past het bij geloven.
en dat moeite ervaren wordt, en ervaren blijft worden,
sluit de nabijheid van God niet uit;
eerder past het daarbij.
Het verstandigste om te doen is:
je overgeven en volhouden.

…

 

14 november 2024

lees je Bijbel… 3/3

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Ten slotte:

geheel
– Lees ik regelmatig uit verschillende delen van de Bijbel
(het Oude Testament, de brieven van Paulus,
de Psalmen, Openbaring, Evangeliën, enzovoort)?
Bij geestelijk voedsel
geldt hetzelfde als bij ‘gewoon’ voedsel:
variatie is erg belangrijk.
Lees niet alleen Bijbelteksten die jou passen of aanspreken.
Ontdek ook dingen in teksten die je nooit eerder heb gelezen.
Blijf ontdekken, dat voorkomt sleur!

– Ben ik eerlijk ten opzichte van de Bijbelgedeelten die ik lees?
Sta ik open voor vermaningen en tegenspraak?
Mensen als u en ik zijn snel geneigd om Bijbelteksten die ons niet ‘passen’,
bijvoorbeeld omdat ze onze levensstijl onder kritiek stellen,
terzijde te leggen.
Maar is dat wel zo eerlijk? ‘
God houdt van ons zoals we zijn’, zei iemand,
‘maar Hij houdt téveel van ons om ons zo te laten.‘
Geven wij door het Bijbellezen Gods Geest
een kans om aan leven te bouwen en te verbeteren?
Durf je open te staan voor tegenspraak en vermaning?

Afsluitend
Bijbellezen wordt gemakkelijker als je bij elke tekst steeds drie vragen stelt:

  • Wat zegt deze Bijbeltekst over God, die zich in Jezus toont aan mensen?
  • Wat zegt deze tekst over mijn leven met God?
  • Wat zegt deze tekst over mijn leven met de wereld om mij heen?  

Met het hanteren van deze eenvoudige checklist zal het Bijbellezen je meer plezier gaan geven en je meer gaan opleveren.

 

8 november 2024

‘een stofje op een weegschaal’

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Het lezen van reacties op Donald Trumps verkiezingsoverwinning
in verschillende nieuwsmedia de afgelopen dagen
was een les in het hedendaagse politieke landschap:

Voor linksgeoriënteerde media ziet de toekomst er somber uit.
Men klaagt dat
‘we moeten leren leven met een Amerika
waar een overweldigend aantal van burgers
een president heeft gekozen die de meest fundamentele waarden en tradities
van de democratie, de grondwet en zelfs het leger met minachting aanhangt.’
Of het wordt ‘een buitengewoon, verwoestend moment
in de geschiedenis van de Verenigde Staten’ genoemd.
Het lijkt wel een seculiere versie van de preek ‘Wee ons, het einde is nabij’.

Maar als je de rechtse media bekijkt, zie je een mengeling van gejuich
– ‘Trumps triomf is een ramp voor de egocentrische, deugdzame elites!’-
en optimisme dat er een nieuwe dag aanbreekt.
Trump zelf prees de komst van een ‘gouden eeuw’ voor het Amerikaanse volk.
Een welkom stukje goed nieuws voor degenen aan de rechterkant.

Aan beide kanten is de apocalyptische noot moeilijk te missen:
‘2024 is het echte werk, een revolutionair moment,
een herinrichting en heroriëntatie van de Amerikaanse
en westerse politiek rond nieuwe principes.’
‘er niets dan slecht nieuws is voor Europa
in de Amerikaanse verkiezingsoverwinning van Donald Trump.
De enige vraag is hoe erg het zal worden.’

Direct na zulke verkiezingen is er altijd
een beetje van deze apocalyptische toon te horen:
wie herinnert zich nog hoe George W. Bush een rampzalige campagne voerde
voor een machtswisseling in het Midden-Oosten.
Of hoe Barack Obama begon met grote hoop,
een tweede termijn won,
maar de wapenwetten niet veranderde
en over algemeen werd beschouwd als degene die de VS verzwakte
door een mislukt buitenlands beleid.
En ook Joe Biden zou hebben gefaald omdat hij de inflatie liet toenemen
en de Amerikaanse grenzen te poreus liet worden.

Ja, ook Donald Trump zal falen.
Hij kan, zoals hij beloofde, een verbeterde economie opleveren.
Hij kan illegale immigratie tegengaan.
Dat is tenslotte de reden waarom velen op hem stemden.
Maar uiteindelijk zal hij teleurstellen.
Dat zou Kamala Harris ook hebben gedaan als zij had gewonnen.
En dat is niet om deze specifieke leiders te bekritiseren.

Het is altijd verleidelijk om in tijden als deze naar apocalyptische taal te grijpen.
Maar de echte betekenis van ‘apocalyps’ is ‘openbaring’ of ‘onthulling’.
Als we het op langere termijn bekijken,
is het echte apocalyptische moment in tijden
als deze misschien wel de onthulling van de ware plaats van politiek
als belangrijk, maar niet hét belangrijkst.
Deze momenten onthullen de ontoereikendheid
van alle menselijke koninkrijken,
en ons verlangen naar een ander koninkrijk,
een koninkrijk van ‘rechtvaardigheid,
vrede en vreugde in de Heilige Geest’ zoals de Bijbel het zegt,
dingen die geen enkele regering of verkiezingsuitslag ooit kan leveren.

Politiek is belangrijk omdat we het in de samenleven belangrijk vínden.
Maar wat politiek op zijn best kan bieden
– een goed functionerende economie, wet en orde,
het beheren van goede internationale relaties –
gaat maar tot op zekere hoogte om een bloeiend leven mogelijk te maken.
Net als terugkeren naar een bekende verlangen
waarvan we denken dat we er eens en voor altijd gelukkig van kunnen worden.
Ondanks de talloze keren dat het eerder is mislukt,
geloven we op de een of andere manier steeds weer
dat politiek al onze problemen kan oplossen.
‘Trump will fix it, Trump zal het oplossen’, zeiden de spandoeken
– hoewel dat in feite is wat elke politicus belooft.
Maar Jezus waarschuwde al:
‘Velen zullen in mijn naam komen en zeggen “Ik ben het”,
en veel mensen op een dwaalspoor brengen.’ (Mattheüs 24,5)

Waarschijnlijk zal Donald Trump niet zo slecht zijn als velen vrezen,
en niet zo goed als velen hopen.
Want politiek is nooit het laatste woord.
Zoals de Amerikaanse theoloog Matthew Burdette het onlangs verwoordde:
‘De oplossing voor onze politiek is geen politieke oplossing.
Stemmen op de juiste of de verkeerde kandidaat
zal de situatie niet veranderen:
de duivel is onpartijdig, zolang politiek onze afgod is.
Nee, wat nodig is, is fundamenteel en grondig spiritueel.
Alleen als we met de profeet Jesaja kunnen zeggen
dat “de volken zijn als een druppel uit een emmer,
en worden gerekend als stof op de weegschaal,” (Jesaja 40,15-17)
En
“ Vertrouw niet op mensen met macht,
op een sterveling bij wie geen redding is.
Stokt zijn adem, hij keert terug tot de aarde,
op die dag gaat hij met zijn plannen ten onder.” (Psalm 146,3-4)
dat wil zeggen, alleen als we tegen de horizon
van het ultieme kunnen zien hoe klein onze zorgen zijn,
zullen deze relatieve, voorlaatste dingen zoals politiek
worden rechtgezet en hun ware betekenis in ons leven krijgen.’

 

7 november 2024

lees je Bijbel… 2/3

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Ik ga verder met de checklist voor Bijbellezen:

gelovig
– Heb ik me bedacht dat de Bijbel een geloofsboek is?
Bijbellezen is ‘anders’ dan gewoon lezen.
De Bijbel zegt van zichzelf dat het een levend en krachtig Woord is,
dat jouw leven wil aanraken en beïnvloeden.
Verwacht je dat ook, als je de Bijbel openslaat?
Sta je daarvoor open?
Ben je op zoek naar concrete en relevante woorden voor jouw leven?
Dat de Bijbel een geloofsboek is, wil vooral zeggen
dat het een Boek is dat eerst en vooral gericht is
op de ontmoeting met de Levende Heer!

– Heb ik gebeden om Gods Geest?
De Heilige Geest raakte mensen aan,
waardoor zij de teksten schreven
die later onze Bijbel zijn gaan vormen.
Maar de Heilige Geest is nét zo belangrijk
bij het lezen en overdenken
en bestuderen van de Bijbel!
Hij is de Tolk
die jou wil bijstaan
bij het lezen van de Bijbel.
Vraag Hem om zijn nabijheid!

…

 

5 november 2024

‘gij zijt het’

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

In de aanloop naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen
heb ik me wat meer verdiept in ‘toolbox’ 
van nationalisten en vooral populisten
Eén van de middelen waar vooral populistische politici gebruikmaken
is het middel van de zondebokideologie:
je framed een zaak die veel mensen bezighoudt,
je roept het uit tot ‘crisis’
en vervolgens probeer je een groep daarvoor
tot zondebok te maken.
In Nederland zie je bijvoorbeeld dat migranten
zo’n ‘status’ krijgen.

in Amerika zie je eenzelfde reflex:
J.D. Vance, de beoogd vice-president naast Donald Trump,
probeert dat bijvoorbeeld.
En daarbij tracht hij ook christelijke theologie
en christelijke waarden en normen
hiermee in verband te brengen.
Veel Amerikaanse politieke journalisten
moesten hun lezers een spoedcursus geven
in enkele van de meest controversiële ideeën in de moderne theologie.
In een recent artikel in Politico valt dat op
omdat het niet alleen een nietsvermoedend publiek kennis liet maken
met een filosoof, maar het hen (ons) ook vertelde
over de tegenstrijdige manieren waarop men die theoloog zou kunnen lezen.
En toch dwingen deze tegenstrijdigheden ons
om een moeilijkheid onder ogen te zien
waarmee iedereen die zich bezighoudt met democratisch debat te maken krijgt.

In het artikel wordt namelijk de impact van René Girards zondebokmechanisme
op Vance te onderzocht.
Daarmee wordt de invloed van Girards ideeën
in de intellectuele kringen rond J.D. Vance onderstreept.

Girard, een Amerikaans-Franse filosoof die in 2015 overleed,
wordt vooral herinnerd om zijn analyse
van de relatie tussen verlangen en conflict.
Girard stelt dat verlangen ‘memetisch’ is,
dat wil zeggen, het imiteert: ik wil wat ik zie dat anderen willen.
Dit leidt vanzelfsprekend tot conflict,
een conflict dat alleen kan worden opgelost door een zondebok.
Het identificeren van een zondebok, een out-group,
is een kracht die krachtig genoeg is om een gevoel
van solidariteit te creëren tussen degenen
die anders in conflict zouden zijn over gedeelde verlangens.

Politico liet zien hoe Vances lezing van Girard
zich zou kunnen verhouden tot Vances verdediging
van de valse suggestie van deze running mate
dat Haïtiaanse immigranten
de huisdieren van hun buren in Springfield, Ohio opeten.
Het ging zelfs zo ver om te suggereren dat
– in plaats van een verwerping van Girards analyse –
Vance begrepen zou kunnen worden
door het toepassen van een pragmatische lezing van Girard:

‘Hoewel Girard dat nooit ronduit heeft gezegd,
hebben sommige van zijn interpretatoren betoogd
dat Girards idee van de christelijke ethiek
– die in theorie een alternatief biedt
voor ritueel geweld als basis voor sociale cohesie –
in de praktijk niet kan dienen als basis voor een grote,
complexe en moderne samenleving.’

Zondebok zijn is onvermijdelijk, gebruik het in je voordeel.
We kunnen niet precies weten
hoe deze of welke lezing van René Girard
dan ook een rol speelt in zijn politieke tactieken.
Wat we wel kunnen weten,
is dat Vances publieke fascinatie voor grote ideeën hem blootstelt
aan een beschuldiging waarop een gezonde democratie berust:
hypocrisie.

Daarentegen is er vaak een verrassende transparantie
in Trumps beroep op eigenbelang.
In juli sprak Trump een publiek toe en verklaarde:

‘Christenen, ga stemmen, alleen deze keer.
Jullie hoeven het niet meer te doen.
Nog vier jaar, weet je wat, het zal worden opgelost,
het zal goedkomen,
jullie hoeven niet meer te stemmen,
mijn mooie christenen.’

Hoezeer Vance en anderen ook proberen dit te veranderen,
er zit weinig ideologische inhoud,
geen substantie achter ‘Make America Great Again’
voor zover Trump het vertelt.
Het is politiek op zijn meest transactioneel
en wat Trump zijn aanhangers biedt, mooi of niet,
is zo vaak een zondebok.
Trump is hier doorgaans vrij open over en,
hoe lelijk dit soort politiek ook is,
er zit een vreemd soort eerlijkheid in.
Maar Vance is anders.
Hij heeft ‘grote ideeën’.
En hoe vreemd u deze ideeën ook vindt,
en hoeveel spanning er ook lijkt te zijn
tussen zijn liefde voor René Girard
en zijn zondebok-zijn van Haïtiaanse immigranten,
democratie is beter voor die spanning.
Constructief democratisch debat is in zekere zin afhankelijk van hypocrisie.
Zonder hypocrisie zou democratie
niets meer zijn dan een onderhandeling over puur eigenbelang.

De eerste generaties christenen liepen tegen een soortgelijk probleem aan.
De wet waarvan ze geloofden dat ze die van God hadden gekregen,
toonde hun een visie voor het goede leven,
net zoals het alle manieren waarop ze tekortschoten onthulde.
Zoals de vroege kerkleider Paulus schreef:
‘door de wet komt de kennis van zonde.’
We kunnen eraan toevoegen
dat door politieke ideologie
of aspiratie de kennis van politieke hypocrisie komt.

Als Vance nooit publiekelijk de theorie van Girard had onderzocht,
als hij alleen maar een opportunist was geweest,
meer zoals Trump,
dan hadden we één middel minder gehad om hem ter verantwoording te roepen.
Elke politicus zal tekortschieten als hij wordt beoordeeld
op zijn publieke ideologische aspiraties.
En hoe meer ideologische aspiraties,
hoe groter de beschuldiging van hypocrisie.
Hypocrisie zal altijd worden aangetroffen
waar we mensen vinden die debatteren
en streven naar ideeën die perfecter zijn dan zijzelf.
Ik verdedig geen enkele individuele hypocrisie;
de inwoners van Springfield, Ohio en nieuwkomers in de VS
verdienen zoveel beter.
Hypocrisie is altijd teleurstellend,
maar minder teleurstellend dan de alternatieven:
ofwel een naakte jacht op eigenbelang
of een naïeve verwachting van ideologische zuiverheid.

De vraag voor ieder van ons in een democratie is
hoe we met hypocrisie kunnen leven,
het verwachten en tegelijkertijd meer verwachten
van degenen die ons in een openbaar ambt willen dienen.
En een moment van introspectie onthult dat het een last is
waarmee ieder van ons ook geconfronteerd wordt:
de schandelijke kloof
tussen mijn aspiraties voor mijn leven en de realiteit.
De vraag hoe we met deze hypocriete politici leven,
is eigenlijk de vraag hoe we met onszelf leven?

Daarmee keren we terug naar Girard.
Hij beweerde dat Jezus Christus
vrijwillig een doorzichtig onschuldige zondebok werd
en daarmee het mechanisme ondermijnde.
In het Politico-artikel wordt Vance als volgt geciteerd:

‘In Christus zien we onze pogingen om de schuld
en onze eigen tekortkomingen op een slachtoffer te schuiven
voor wat ze zijn:
een moreel falen, gewelddadig geprojecteerd op iemand anders.
Christus is de zondebok
die onze onvolkomenheden onthult
en ons dwingt om naar onze eigen tekortkomingen te kijken
in plaats van de schuld te geven
aan de door onze maatschappij gekozen slachtoffers.’

De veeleisende logica van de kruisiging voorkomt
dat we zelfs de zondebokken van politici tot zondebok maken.

Maar Jezus’ dood is meer dan een belichaamde sociale kritiek.
Door naar ons toe te komen en te sterven
in de persoon van Jezus,
toonde God zijn liefde voor onvolmaakte mensen
die worstelen onder het gewicht van perfecte ideeën.
Hij kwam om het een thuis en de veiligheid te geven
die we allemaal wensen, vrij aangeboden aan hypocrieten.
Het punt van Christus’ dood is niet, althans in eerste instantie,
om mij te inspireren om anderen beter te behandelen.
Het is Gods onvoorwaardelijke aanbod
aan de gebroken en hypocriete,
als de gebroken en hypocriete,
niet zoals hij zou willen dat we zijn.

Paulus zegt het zo:
‘God bewijst zijn eigen liefde voor ons hierin:
toen wij nog zondaars waren, stierf Christus voor ons.’
Ja, Gods genade is te dramatisch,
te sterk om ons niet te provoceren en ons op te roepen
om te veranderen,
maar zijn liefde komt tot ons vóór welke verandering dan ook.
Het komt tot ons zoals we zijn,
wij die onze hooivorken koesteren
en dat zelfingenomen gevoel
dat het allemaal de schuld van iemand anders is.

Als we de politiek instappen met het gevoel
dat dingen beter zouden kunnen,
kunnen we snel hypocriet worden.
Maar we mogen deze hypocrisie niet goedpraten;
we moeten onszelf en onze leiders ter verantwoording roepen.
En toch kunnen we dat dankbaar doen,
en dankbaar vastgehouden worden
door een God die voor hypocrieten op aarde kwam.

 

31 oktober 2024

‘hier sta ik, ik kan niet anders’

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

waarschijnlijk nooit door Luther uitgesproken, wel aan hem toegeschreven

 

Vandaag, 31 oktober, is het Hervormingsdag.
Eeuwen geleden zou de monnik Maarten Luther
95 stellingen hebben geslagen
op de deur van de Slotkapel te Wittenberg.
Al geruime tijd is onzeker of deze gebeurtenis echt heeft plaatsgevonden.
Degenen die over deze gebeurtenis vertellen,
waren in 1517 namelijk nog niet in Wittenberg.
Ook is het raadselachtig waarom deze stellingen
de naam ’95 stellingen’ hebben,
omdat er versies bekend zijn met andere nummeringen.
Ook voor de theologie van Luther en de reformatorische doorbraak
zijn deze stellingen veel minder kenmerkend
dan bijvoorbeeld Luthers commentaar op de Romeinenbrief.
Toch zijn deze stellingen een publicitair succes.
Ook al heeft Luther ze wellicht niet geslagen op de deur,
hij verstuurde ze wel op 31 oktober
naar enkele bisschoppen en gaf exemplaren aan zijn vrienden.
Binnen enkele weken werden ze over heel Europa gedrukt en verspreid.
Deze stellingen zijn het eerste mediasucces sinds de uitvinding van de boekdrukkunst.

Een eeuw later, in 1617,
een jaar voor het uitbreken van de Dertigjarige Oorlog in Duitsland
beginnen de gereformeerden in de Palts de Hervormingsdag te gedenken.
Andere regio’s en ook de Lutheranen sluiten hierbij aan.
Zodoende kan de componist Johann Sebastian Bach in 1725
zijn cantate maken ter herdenking van de Hervorming.

In 1817 wordt de Hervormingsdag in Nederland ingevoerd.
De Franse tijd is net achter de rug.
Nederland heeft een koning uit het Oranjehuis.
De kerk krijgt in 1816 een nieuwe kerkorde:
het algemeen reglement.
Willem I wil naar Pruisisch voorbeeld
de Lutheranen en de Gereformeerden
in één kerk laten samenkomen.
De invoering van de (gezamenlijke) Hervormingsdag in 1817
is daarvan een voorbode.
Hervormingsdag is niet alleen een kerkelijk gebeuren.
hoewel het wel op zondag gehouden wordt.
Na de Franse tijd krijgt Nederland de Zuidelijke Nederlanden erbij
en heeft Nederland een grote katholieke bevolking
binnen de landsgrenzen.
Is Nederland nu een protestantse of een katholieke natie?
Hervormingsdag is aan de ene kant een poging tot oecumene
– Lutheranen en Gereformeerden -,
maar ook een poging tot afgrenzing: anti-katholiek.

Overigens: de synode draagt in 1817 op
Hervormingsdag te houden op de zondag na 31 oktober.
Pas rond 1850 Hervormingsdag op de dag zelf.

 

« Vorige pagina — Volgende pagina »