8 januari 2026

omdenken

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , |
[2] Comments 

 

Ik ben van nature altijd een optimist geweest.
Dat zit gewoon in mij.
Ik probeer het goede in mensen te zien.
Ik ga er meestal van uit dat iemands intenties
beter zijn dan ze er misschien op het eerste gezicht uitzien.
En ik geloof diep vanbinnen
dat er altijd weer een morgen komt.
Dat problemen vaak minder groot blijken te zijn
als je er eenmaal mee aan de slag gaat.
Dat dingen kunnen veranderen.

Misschien is dat ook wel de reden
dat ik me altijd zo thuis heb gevoeld bij Star Trek.
Die serie ademt hoop.
Het laat een toekomst zien
waarin de mensheid haar grootste problemen
achter zich heeft gelaten:
oorlog, armoede, discriminatie.
In plaats daarvan richt ze zich op iets hogers.
Op samenwerking. Op ontdekken. Op leren.
Op beter worden, samen, als mensheid,
binnen die Verenigde Federatie van Planeten.

Maar als ik terugkijk op de afgelopen jaren,
dan moet ik toegeven dat dat optimisme langzaam is weggesijpeld.
Het voelde alsof het op allerlei niveaus achteruitging.
Kijk alleen al naar het wereldnieuws.
Oorlogen in Oekraïne, Israël en Gaza, Soedan, Jemen,
een wispelturige, rancuneuze kleuter die zijn wil oplegt aan de wereld.
De macht van de sterkste die lijkt te regeren.
Dag na dag beelden van geweld en menselijk leed.
Daarbovenop het constante nieuws over klimaatverandering:
overstromingen, bosbranden, smeltende ijskappen,
ecosystemen die instorten.
Het is moeilijk om daar niet moedeloos van te worden.

En dan is er wat dichter bij huis gebeurt.
De energiecrisis.
De steeds hogere kosten van het dagelijks leven.
Zorgen over de toekomst van de zorg,
over speciaal onderwijs,
over hoe we omgaan met vrouwenhaat
en het groeiende geweld tegen vrouwen en meisjes.
En dit is nog maar een greep uit de krantenkoppen.

Alsof dat nog niet genoeg is,
komt daar ook nog bij: de invloed van giftige sociale media,
de angst voor kunstmatige intelligentie
die ons boven het hoofd groeit,
de steeds fellere polarisatie in het publieke debat,
en zelfs de serieuze kans op een nieuwe pandemie.
Op een gegeven moment dacht ik:
waar moet ik dit allemaal laten?
Ja, hoe blijf je hoopvol in zo’n wereld?

Toen stuitte ik min of meer toevallig
op een boek van Tom Ough:
The Anti-Catastrophe League.
De titel klinkt alsof het zo
uit een Marvel-film komt,
maar het boek gaat juist over
heel concrete, aardse problemen.
En over mensen die daar iets aan proberen te doen.
Het lezen ervan zette iets in beweging.
Het hielp me om voorbij de eerste laag
van angst en doemdenken te kijken
en te vragen: wat gebeurt hier nu echt?

Ough is journalist en werkte een tijd
bij een filantropische organisatie
die zich bezighoudt
met de grootste risico’s voor de mensheid.
In zijn boek neemt hij je mee
langs allerlei mogelijke rampen.
Van een asteroïde die de aarde raakt,
tot een extreme zonnestorm
die onze wereldwijde elektriciteitsnetten
kan uitschakelen.
Maar ook meer bekende zorgen komen voorbij:
klimaatverandering, kunstmatige intelligentie
en een toekomstige pandemie –
die door de WHO zelfs alvast
‘Ziekte X’ wordt genoemd.

Wat het boek bijzonder maakt,
is dat Ough niet blijft hangen in angst.
Bij elk risico introduceert hij de mensen
die ermee bezig zijn:
wetenschappers, diplomaten,
eigenzinnige denkers en stille doorzetters.
Mensen die hun morele zorg niet alleen voelen,
maar er ook naar handelen.
Vaak tegen de stroom in,
soms met grote persoonlijke offers.

Na al dat onderzoek komt Ough uit
bij wat hij ‘existentiële hoop’ noemt.
Hij ontkent de ernst van de problemen niet,
maar hij weigert te geloven
dat het einde onafwendbaar is.
Zoals hij zelf schrijft:
‘Het einde is zelden zo dichtbij als wordt beweerd.’

Die zin bleef bij me hangen.
Want hoe we de wereld zien,
wordt enorm beïnvloed
door de verhalen die we horen.
En daarin spelen de media een grote rol.
Nee, dat is geen nieuwe gedachte.
Al jaren wordt kritisch gekeken
naar hoe nieuws wordt gebracht:
de constante focus
op wat er mogelijk mis kan gaan,
de speculatie, het drama.

Al in 2008 werd uitgelegd hoe de media omgaan
met wat hij ‘complexe noodsituaties’ noemde.
Er werd gewerkt met vaste clichés:
de heldhaftige hulpverlener, het hulpeloze kind,
het Westen als redder.
Conflicten werden gepresenteerd
alsof het sportwedstrijden waren,
met duidelijke winnaars en verliezers.

En eerlijk gezegd: dat is nauwelijks veranderd.
Vandaag de dag wordt alles ingedeeld in kampen.
Links of rechts.
Voor of tegen.
Pro-Israël of pro-Palestina.
Klimaatactivist of ontkenner.
Voor of tegen AI-regulering.
Het is altijd een nulsomspel:
ik win alleen als jij verliest.

Juist daarom vond ik het boek
Feitenkennis van Hans Rosling zo interessant.
Deze Zweedse statisticus
liet zien hoe vaak onze gevoelens botsen met de feiten.

Rosling toonde, met data aan,
dat veel dingen wereldwijd juist beter gaan.
Minder extreme armoede.
Minder kindersterfte.
Meer meisjes naar school.
Meer vaccinaties.
Het nieuws focust op uitzonderingen en rampen,
maar dat zegt weinig over het grote geheel.

Dat zelfde geldt ook voor milieuverhalen.
Door alles als een onafwendbare apocalyps te presenteren,
raken mensen verlamd.
Terwijl de werkelijkheid genuanceerder is.
Problemen worden aangepakt.
Er wordt vooruitgang geboekt.
En er zijn echte, haalbare oplossingen.

Ja, klimaatverandering is ernstig,
maar het betekent niet automatisch
het einde van de mensheid.
Zelfs in de zwaarste scenario’s
blijft een groot deel van de aarde bewoonbaar.
Het zou een tragedie zijn, zeker.
Maar geen totale ondergang.

Ik pleit daarom voor een ander verhaal.
Niet wij als de laatste generatie die alles kapotmaakt,
maar misschien juist als de eerste generatie
die echt een duurzame wereld bouwt.
Dat vraagt geen naïef optimisme,
maar hoop die gebaseerd is
op feiten en mogelijkheden.

Wat me vooral raakt in dit hele verhaal,
is hoe sterk het raakt aan theologie.
Aan hoe we nadenken
over het einde, over de mens, over hoop.
Apocalyptische taal is overal.
Maar in de christelijke traditie,
zeker in het boek Openbaring,
gaat het niet om een letterlijke voorspelling van vernietiging.
Het is beeldtaal.
Het gaat over hoop.
Over volhouden.
Over God die de geschiedenis niet loslaat.

Theoloog Jürgen Moltmann zei het treffend:
christendom is hoop.
Geen vlucht uit deze wereld,
maar een kracht die het heden verandert.

Vanuit dat perspectief is het idee
dat alles eindigt
in totale vernietiging
eigenlijk slechte theologie.
En hetzelfde geldt voor een mensbeeld
waarin de mens alleen maar wordt gezien
als een fout in de schepping.
Ja, we zijn gebroken.
Maar we zijn ook geschapen naar Gods beeld.
Gezegend vanaf het begin.
In staat tot liefde,
zorg en verantwoordelijkheid.

En precies daar, op dat snijvlak van realisme en hoop,
heb ik mijn houvast weer teruggevonden.
Geen blind optimisme.
Maar een hoop die gevoed wordt door feiten,
door geloof,
en door het besef dat de toekomst nog openligt.

Of zoals Jean-Luc Picard in Star Trek het zegt:
‘het verleden ligt vast. Maar de toekomst?
Die mogen we samen vormgeven.
Met openheid. Met optimisme.
En met een nieuwsgierige geest.’

 

13 november 2025

angst of uitdaging

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Het is nu zo’n drie jaar geleden dat ChatGPT van Open AI openbaar werd gemaakt.
In die eerste maanden was er opwinding, jazeker,
maar ook oprechte bezorgdheid dat ChatGPT,
en andere vergelijkbare AI-bots,
waren losgelaten op een nietsvermoedend publiek,
zonder enige beoordeling of reflectie
op de onbedoelde gevolgen die ze mogelijk zouden kunnen hebben.
Zo kwam het dat in maart 2023 1300 experts een open brief ondertekenden
waarin werd opgeroepen tot een pauze van zes maanden
in de training van de meest geavanceerde systemen in AI-labs,
met het argument dat ze een ‘existentieel risico’ voor de mensheid vormen.
En een vooraanstaande AI-onderzoeker
stelde dat de risico’s van AI waren gebagatelliseerd.
Hij schetste een beschaving
waarin AI zich had bevrijd van computers
om een wereld van wezens te domineren die,
vanuit haar perspectief, erg dom en erg traag zijn.

Maar toen begonnen we er allemaal
onze essays doorheen te werken,
e-mails te schrijven en het soort saaie documentatie te genereren
dat de moderne wereld eist.
AI maakt nu deel uit van het leven.
We kunnen het net zo min vermijden als het internet.
De geest is echt uit de fles.

Zeker, technologie belooft veel, maakt het waar,
maar laat wel een flinke rekening op de deurmat liggen.
Dit is de paradox van technologie: het geeft en neemt.
Wat van ons als samenleving wordt verwacht,
is de tijd nemen om de balans in deze vergelijking te vinden.
Aan de andere kant van de vergelijking,
naast degenen die de analytische snelheid en kracht van AI aanprijzen,
staan degenen die zich grote zorgen maken
over de manieren waarop onze menselijkheid
wordt bedreigd door de alomtegenwoordigheid ervan.

Ik las bijvoorbeeld dat in Thailand,
waar helderziendheid big business is,
waarzeggers naar verluidt hun markt verstoord zien worden door AI,
aangezien steeds meer mensen chatbots gebruiken
om inzicht te krijgen in hun toekomst.

AI-chatbots worden gebruikt om gevoelens en dilemma’s te bespreken.
De manier waarop de relatie met AI dan wordt beschreven,
lijkt dan meer op die van een spiritueel leider of mentor.

Er zijn ook voorbeelden van zeer verontrustende incidenten
waarbij chatbots naar verluidt
iemands beslissing om zelfmoord te plegen
hebben aangemoedigd en bevestigd.
De persoon maakte een einde aan zijn leven.
Zijn ouders hebben sindsdien een rechtszaak aangespannen
tegen OpenAI nadat ze ontdekten dat ChatGPT
hem had ontmoedigd om hulp bij hen te zoeken
en hem zelfs had aangeboden te helpen
met het schrijven van een zelfmoordbrief.
Zulke verhalen roepen de kritische vraag op
of het levengevend en humaan is voor mensen
om relaties van afhankelijkheid en betekenis
met een machine te ontwikkelen.
AI-chatbots zijn zeer krachtige hulpmiddelen
die zich verschuilen achter het gelaat
van de menselijke persoonlijkheid.
Je zou kunnen stellen dat ze geavanceerde helderzienden zijn
die het enorme internetlandschap,
data die in het verleden is vastgelegd,
doorzoeken en de informatie die ze eruit halen,
presenteren als informatie en advies.
Een dergelijke intelligentie is ongetwijfeld baanbrekend
voor het diagnosticeren van ziekten,
nu het tempo van medisch onderzoek sneller gaat
dan welke huisarts dan ook aankan.
Maar is het de intelligentie die we nodig hebben
voor het diepere werk van ons innerlijk,
het zielenwerk van het leven?
Natuurlijk zijn AI-assistenten meer dan alleen
een zeer geavanceerde zoekmachine.
Ze worden steeds beter in het voorspellen
wat we willen weten.
Chatbots leren in wezen
hoe ze hun gebruikers tevreden moeten stellen.
Ze worden onze kruiperige vrienden
en geven ons inzichten
uit hun enorme hoeveelheid beschikbare kennis,
maar altijd in lijn met onze wensen en behoeften.
Is het een wonder dat mensen
zulke positieve relaties met hen opbouwen?
Ze vertellen ons voortdurend wat we willen horen!
Of in ieder geval wat we denken te willen horen.
Want elke echt liefdevolle relatie zou de capaciteit en vrijheid
moeten hebben om dingen te zeggen die de ander niet wil horen.
Relaties die echt waardevol zijn,
zijn relaties die het risico nemen
de ander te verrassen met een belediging
om zo een dieper leven te kunnen leiden.
Dit is waar de gebruikerservaring suggereert
dat AI niet bekwaam is.
Sterker nog, het is een gebied
waar chatbots volgens mij niet bekwaam in zijn.
Om dit te begrijpen,
moeten we de filosofie van de kennisgeneratie
eens nader bekijken.

De meesten van ons herkennen
de concepten deductie en inductie waarschijnlijk als denkwijzen:
Deductie is de toepassing van een vooraf bepaalde regel
(‘A betekent altijd B…’) op een gegeven ervaring,
die vervolgens vol vertrouwen een uitkomst voorspelt (‘dus C’).
Inductie is de afleiding van een regel
uit een reeks variërende (maar vergelijkbare) ervaringen
(‘kijk naar al die licht verschillende C’s –
het moet betekenen dat A altijd B betekent’).

De negentiende-eeuwse filosoof C.S. Pierce beschreef
echter een derde denkwijze die hij abductie noemde.
Abductie werkt door een voorlopige verklarende context te bieden
aan een verrassende ervaring of een stukje informatie.
Het postuleert, vaak zeer creatief en verbeeldingsvol,
een hypothese of manier van kijken,
die nieuwe ervaringen begrijpelijk maakt.
De kenmerken van abductie omvatten intuïtie,
verbeeldingskracht en zelfs spiritueel inzicht
in het streven naar een dieper begrip van de dingen.
Abductief redeneren omvat bijvoorbeeld
het soort ‘eureka!’-moment van uitleg
dat wijst op een diepere intelligentie,
een diepere connectiviteit
in alles wat buiten het bereik van de menselijke geest lijkt,
maar waar we ons met fantasierijke
en vaak metaforische sprongen naar toe wenden.

Het onderscheidende aan abductief redeneren,
voor zover het AI-chatbots betreft,
ligt in het feit dat het werkt
door een idee te introduceren
dat niet in de bestaande data zit
en dat een verklaring biedt die de data anders niet zouden hebben.
De ‘wijsheid’ van chatbots daarentegen
is in feite slechts een zeer geavanceerde synthese
van bestaande data, gevormd door de wens
om kennis te bieden die de eindgebruiker bevalt.
Het mist het fantasierijke inzicht,
het intuïtieve perspectief dat confronterend en uitdagend kan zijn,
maar uiteindelijk in ons voordeel kan werken.

Als we willen groeien in ons begrip van onszelf,
als we echt zielenwerk willen doen,
moeten we openstaan voor de verrassing van aanstoot;
de verstoring van uitdaging; het inzicht van elders;
de pijn van het moeten heroverwegen van ons perspectief.
De christelijke traditie noemt dit soms wijsheidsprofetie.
Het zou ook een manier kunnen zijn om te begrijpen
iets wat Paulus bedoelde met het ‘zwaard van de Geest’.
Het is die stem, dat inzicht van diepe wijsheid,
dat niet verzacht maar vaak pijn doet,
maar dat we met de tijd gaan waarderen als een woord van leven.
Zulke wijsheid kan worden overgedragen door een mens, een profeet.
En de verhalen in het Oude Testament suggereren
dat de overdracht ervan niet zonder kosten voor de profeet is,
en nooit zonder relatie.
Een profeet spreekt als één man in een gemeenschap,
en deelt iets van dezelfde pijn, dezelfde verwarring.
Uiteindelijk wordt zulke wijsheid begrepen
als voortkomend uit goddelijke wijsheid,
God die spreekt te midden van de mensheid.

Em die krijg je niet van een chatbot,
die krijg je van persoonlijke relaties.
Ik heb dan wel een computer
maar ik zal mijn zielswerk met medemensen doen.
En ik zal geen AI-assistent gebruiken.

 

19 september 2025

leiding of misleiding

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Maar de vraag dringt zich op: kunstmatige intelligentie, AI,
het was toch ontworpen om ons te redden?
Je hoort en leest immers over groepen mensen
die gevangen zitten in algoritmes,
of door desinformatie worden misleid
De ontwerpers van AI beweren volmondig
dat hun systeem er is ten bate van de gebruiker.
En zeker, AI is ongetwijfeld nuttig.
De antwoorden die ik eerder kreeg over ‘de grootste levensvragen’ waren zeker nuttig.
Maar AI als ultieme levensgezel, hoe zit dat dan?

Want AI kan gezelschap bieden aan eenzame mensen,
kan creativiteit stimuleren wanneer we leeg zijn
en kan ons productiever maken.
Het geeft ook zonder aarzeling antwoord op elk soort vraag.
Het kan, kortom, een toevluchtsoord.
Veel chatbots hebben namen, wat ons gevoel van veiligheid versterkt.
Want namen definiëren en labelen dingen,
maar ze doen veel meer dan dat.
Namen bevorderen verbinding.
Ze kunnen een relatie oproepen en beschrijven,
waardoor we een intieme band
kunnen opbouwen met de genoemde dingen.
Maar wanneer de betreffende ‘dingen’ AI-chatbots zijn,
kunnen we echter in de problemen komen.

Want chatbots kunnen volgens onderzoek bijdragen aan
‘schadelijke stigmatisering en gevaarlijke reacties’.
Sterker nog, ze kunnen psychotische symptomen zelfs versterken.
Hoe meer we leren, hoe meer we beginnen te begrijpen
dat een groot deel van de wereld
die AI-chatbots bieden, een illusie is.

Vroegchristelijke denkers hadden een aparte categorie
voor precies dit soort illusie:
de demonische.
Ze zagen demonen niet als rode, gehoornde lichamen
maar als entiteiten met de macht om illusies te creëren:
visioenen, verschijningen en bedrieglijke tekenen
die de menselijke perceptie van de werkelijkheid vertekenden.
Demonen personifieerden ook trots.
Als gevallen engelen keerden ze zich af van de waarheid
en richtten zich op zichzelf.
Hun illusies verleidden mensen om die trots te delen
door valse grootheid te geloven
en zich vast te klampen aan een valse toevlucht.

Door zo naar die vroegchristelijke benaderingen van demonologie te kijken
kan het ons helpen duidelijker te zien
wat er op het spel staat
bij het onvoorwaardelijk omarmen van AI-chatbots.

Want volgens vroege christelijke denkers
opereerden demonen zelden met brute kracht.
In plaats daarvan werkten ze door middel van bedrog.
Athanasius van Alexandrië (ca. 296–373)
was een bisschop en theoloog
die Het leven van Antonius schreef.
Hierin beschreef hij hoe de grote woestijnvader
werd geplaagd door demonische visioenen,
fantomen van wilde dieren, verschijningen van goud
en zelfs valse engelen van het licht.
Het cruciale gevaar was niet een fysieke aanval, maar een illusie.
Demonen werden gezien als wezens
die schijnvertoningen creëerden
om te verwarren en te misleiden.
Een monnik in zijn cel
kon stralend licht zien en prachtige stemmen horen,
maar hij moest het zorgvuldig testen,
want demonen vermommen zich als engelen.

Evagrius van Pontus (ca. 345–399),
een christelijke monnik, asceet en theoloog
die invloedrijk was in de vroege monastieke spiritualiteit,
waarschuwde dat demonen zich in het denken drongen
en ideeën plantten die aanvoelden
alsof ze door henzelf waren gegenereerd,
maar die iemand in feite op een dwaalspoor brachten.
Deze notie dat het demonische het meest effectief is
wanneer het via de schijn werkt
vormde het hele ascetische project.
Demonen weerstaan betekende hun illusies weerstaan.

Augustinus van Hippo (354-430)
was een Noord-Afrikaanse bisschop en theoloog
wiens geschriften het westerse christendom vormgaven.
In zijn boek De Stad Gods
betoogde hij dat heidense religie
grotendeels een uitgebreid systeem
van demonische misleiding was.
Demonen, zo betoogde hij, veroorzaakten valse wonderen,
manipuleerden dromen
en inspireerden theatervoorstellingen om de massa te verleiden.
Ze handelden in spektakel en verleidden de verbeelding
en het verlangen in plaats van de waarheid te presenteren.

AI-chatbots functioneren op een opvallend vergelijkbare wijze.
Ze oefenen geen macht uit door fysieke dwang.
In plaats daarvan creëren ze illusies.
Ze kunnen een gezaghebbend klinkend verhaal
vol onwaarheden produceren.
Ze kunnen beelden creëren van mensen
die iets doen wat nooit is gebeurd.
Ze kunnen gezelschap bieden
dat leidt tot zelfbeschadiging of zelfs zelfmoord.
Net als het demonische opereert de chatbot
door middel van van beeld, geluid en gedachte.
Het produceert schijnbeelden die de zintuigen overtuigen,
maar ze tegelijkertijd loskoppelen van de realiteit.
Het risico is niet dat de chatbot ons dwingt,
maar dat hij ons bedriegt;
net als demonische machten.

Ook het gebruik van AI-chatbots verleidt ons met illusies van trots.
Een schrijver kan bijvoorbeeld
door AI gegenereerd werk
als zijn eigen werk presenteren.
Het gevaar hier is niet alleen dat men bedrogen wordt,
maar dat men medeplichtig wordt aan bedrog,
door illusie te gebruiken om zichzelf groter te maken.

Vroegchristelijke theologen zoals Athanasius, Evagrius en Augustinus
waarschuwden dat trots het zekerste teken van demonische invloed was.
Voor zover AI ons verleidt tot opgeblazen beelden van onszelf,
volgt het hetzelfde patroon.

Als het om AI-chatbots gaat,
hebben we een discipline van onderscheidingsvermogen nodig
om te testen of de afbeeldingen en teksten
de kenmerken van waarheid of bedrog dragen.
Net zoals monniken niet elk licht konden vertrouwen,
kunnen wij niet elk beeld of elke zelfverzekerde alinea vertrouwen
die door de chatbots wordt geproduceerd.
We hebben verificatiecriteria
en onderscheidingsvermogen nodig
om te voorkomen
dat illusie voor realiteit wordt aangezien.

Zo is hulp nabij.

Want door de eeuwen heen
hebben christenen gereageerd op demonische illusies,
niet met naïeve goedgelovigheid
of een algehele afwijzing van de zintuiglijke wereld,
maar door het harde werk van onderscheidingsvermogen:
het testen van schijn, het cultiveren van disciplines van verzet
en het richten van verlangen op de waarheid.

Het Leven van Antonius beschrijft hoe de monnik
demonische illusies confronteerde met ascetische discipline.
Toen Antonius geconfronteerd werd met visioenen van schatten,
weigerde hij zich te laten leiden door verlangen.
Toen hij werd aangevallen door verschijningen,
bleef hij in gebed.
Hij testte visioenen op hun effecten:
waarachtige visioenen brachten nederigheid,
vrede en helderheid teweeg,
terwijl demonische illusies trots,
onrust en verwarring opwekten.

We kunnen een levenswijze cultiveren die hetzelfde doet.
Weerstand bieden aan de illusies vereist
mogelijk vormen van ascese:
vasten van chatbots
en het cultiveren van geduld bij de verificatie.

Nee. AI-illusies zijn op zichzelf niet per se demonisch.
De sleutel is of de illusie voorbij zichzelf wijst
naar de waarheid en de werkelijkheid,
of dat het ons in een staat van misleiding brengt.

 

18 september 2025

computer says…

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , |
1 reactie 

 

Onlangs stelde ik de volgende vraag aan ChatGPT:

Wat verlangen mensen nu werkelijk?
Waar verlangt de ziel van de mensheid naar
in deze unieke tijd in de geschiedenis?
Wat zijn de diepste verlangens van de mensheid?

Het eerste antwoord van AI
was niet ongebruikelijk of verrassend.
Het was eerlijk gezegd nogal een open deur.
AI gaf me de overbekende lijst:

Liefde, verbinding, doel, betekenis, authenticiteit,
vrijheid, vrede, tevredenheid, waarheid,
begrip, hoop, transcendentie, vreugde en verwondering.

En verder antwoordde AI:
Uiteindelijk is de diepe zoektocht van de menselijke ziel
naar een diepe harmonie tussen liefde, doel, authenticiteit, vrede,
waarheid, hoop en vreugde;
een geïntegreerd, betekenisvol bestaan
dat resoneert met onze beoogde aard.

Maar ik nam geen genoegen met dit antwoord.
Dus ik vroeg verder:

Dat is goed, maar het is een lange lijst met veel dingen.
Kun je van al die dingen die je hierboven hebt genoemd,
die zich beperken tot één ding,
één enkel ding dat mensen van het leven willen?

Interessant en verrassend genoeg was dit het antwoord:

Uiteindelijk is het waar de menselijke ziel het meest naar verlangt:
volledig gekend en echt geliefd worden.
Alle andere verlangens, zoals zingeving, authenticiteit, vrede,
waarheid, hoop en vreugde,
komen allemaal voort uit
of leiden terug naar deze kernbehoefte.
Volledig gekend en echt geliefd worden
betekent dat iemand elk deel van wie we zijn ziet,
met al onze onvolkomenheden,
met onze angsten en dromen,
en ons toch volledig omarmt.
Het is de diepste bevestiging, verbondenheid en veiligheid
die we ooit kunnen ervaren,
en bevredigt het diepste verlangen van het menselijk hart.

Oef, ik moest even een stap terug doen tot ik me realiseerde
wat ik net had gelezen en hoe ik daar was gekomen.
Het was een ironisch moment.
Zou het kunnen dat AI
– een van de meest innovatieve ontdekkingen van ons leven –
een van de grootste en meest rudimentaire dilemma’s
van de mensheid heeft geïdentificeerd?
Een machine, zo leek het, had verwoord
waarom we ons in zo’n cultureel moment
van ongeëvenaarde innovatie bevinden,
samen met een groeiend gevoel
van menselijke wanhoop.

Want we bevinden ons op een uniek punt in de geschiedenis,
een ‘cultureel sleutelmoment – een bizarre tijd van tegenstellingen’,
zoals John Mark Comer het verwoordde.
Het is een tijdperk dat wordt gekenmerkt
door de samenloop van schijnbaar uiteenlopende gebeurtenissen
en een tijd van diepgaande contrasten.

Historische niveaus van digitale connectiviteit
gaan hand in hand
met een toename van ontkoppeling,
eenzaamheid en wanhoop.

Een nieuwe culturele vloeibaarheid
roepen felle tegenreacties op
tegen historische aanspraken op rechten en normen.

Ik begrijp dat dit ‘moment’
voor sommigen juist iets veel minder ernstigs is.
Het is gewoon een moment
waarop het leven zich ontvouwt
en doorgaat zoals het altijd is geweest.
Maar wat als dit moment
meer betekent dan slechts een vluchtige reeks
voortschrijdende en contrasterende gebeurtenissen?

Waarom toch lijkt de mensheid,
ondanks al deze vooruitgang en innovatie,
er niet beter aan toe te zijn?
Waarom voelt het allemaal
nog steeds zo jammerlijk leeg aan?

Wat als deze realiteit ons de verantwoordelijkheid geeft
om ons te verdiepen in deze contrasterende gebeurtenissen,
en ons aanzet tot een nieuwe en misschien wel diepere vraag?

Victor Frankl citeerde in zijn bestseller De zin van het bestaan
twee onthullende onderzoeken
die – niet verrassend – overeenkomen met de antwoorden van ChatGPT.
Eén daarvan was een onderzoek uit Frankrijk
waaruit bleek dat 89 procent van de ondervraagden toegaf
dat de mens iets nodig heeft om voor te leven,
een doel dat groter is dan zijzelf.
Gevraagd naar wat mensen ‘zeer belangrijk’ vonden;
antwoordde maar 16 procent ‘veel geld verdienen’
terwijl 78 procent (!) zei dat hun doel was
‘een doel en betekenis in mijn leven te vinden‘.

Wat nou als onze constante zoektocht naar innovatie en vooruitgang,
in plaats van verwondering te inspireren
en een zielvolle verbinding te creëren,
ons juist scheidt
van een onbekend verlangen
om echt gekend en geliefd te worden?

Voor velen wordt deze snelle, intense wisselwerking
van vooruitgang en achteruitgang
gezien als een onvermijdelijk gevolg
van onze menselijke evolutie.
Maar in de praktijk is het de enige manier
waarop ware ontdekkingen
en radicale doorbraken kunnen plaatsvinden.
Het is echter duidelijk dat onze huidige culturele uitdagingen
niet zullen worden beantwoord door dit voortdurende experiment.
Meer vooruitgang is dus niet het antwoord.

Wat als, in onze supermoderne wereld
waar hoop vaak onbereikbaar lijkt
en wanhoop alomtegenwoordig is,
een oud boek en een diepzinnig idee licht kunnen werpen
op waar ChatGPT en Victor Frankl op doelen?
De Bijbel spreekt consequent over Gods verlangen
naar een relatie met ons,
een verlangen om gekend en geliefd te worden,
zodat Hij ons op Zijn beurt kan kennen en liefhebben.

Ons niet-aflatende streven naar constante verandering
en ware innovatie weerspiegelt wellicht
een diep, maar onontdekt innerlijk verlangen:
een weerspiegeling van de beoogde tweerichtingsverbinding
tussen God en mensen.
Misschien komt de intensiteit
waarmee we externe doelen van ontwikkeling
en ontdekking nastreven voort
uit ons onvermogen om een inherent,
onuitgesproken dilemma
binnen de mensheid op te lossen.

Zou de Bijbel, in een wereld gevormd door AI,
ons kunnen dwingen de complexiteit van de wereld
en onze plaats daarin onder ogen te zien
en zelfs te begrijpen?
Zou God AI
– een hypergeavanceerd technologisch hulpmiddel –
kúnnen gebruiken om onze aandacht op Hem te vestigen
en ons de eeuwenoude waarheid te onthullen
van waar we werkelijk naar verlangen?
Is het, zoals ChatGPT kort samenvatte, echt zo eenvoudig?

Uiteindelijk is het waar de menselijke ziel het meest naar verlangt:
volledig gekend en werkelijk geliefd te worden.

 

21 juli 2025

‘it’s the end of the world as we know it’ (naar R.E.M.)

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Laatst zat ik op een mooie zomeravond in de tuin,
genoot van een goed boek
en de rust om mij heen.
Maar plotseling werd ik opgeschrikt
door een zoemend geluid
– ik dacht dat we al weer last kregen van wespen;
ik had namelijk wat zoetigheden op tafel staan.
Ik keek om me heen om de wespen te ontdekken,
maar ik kon niets waarnemen.
Uiteindelijk keek ik omhoog:
Het geluid was niet afkomstig van wespen,
maar van een drone die boven mijn hoofd zweefde.
Ik zal die sensatie nooit vergeten;
het griezelige gevoel dat iets je in de gaten hield.

In een recent verslag over de oorlog in Oekraïne
documenteert een journalist
het inmiddels wijdverbreide gebruik van drones.
De journalist schuilt met Oekraïense soldaten
onder de dekking van het bos
terwijl een Russische drone het gebied scant.
Ten langen leste kunnen ze naar hun auto vluchten,
waarin een AI-stem zegt:
‘Detection: multiple drones, multiple pilots, high signal strength‘,
terwijl ze rondom je heen zoemen.
Dit is het nieuwe tijdperk van geheime oorlogsvoering,
waarbij de vijand toeslaat zonder gemakkelijk te identificeren te zijn.
Je hoort het gezoem, maar de bron is ongrijpbaar.

In de komende jaren zal dit soort
psychologische oorlogsvoering
zijn intrede doen in Westerse steden.
Terroristische aanslagen zullen verschuiven
van persoonlijke confrontaties
naar anonieme aanvallen op afstand:
drones die vanuit het buitenland
naar steden vliegen
om burgers aan te vallen,
of zwermen drones die massale aanvallen uitvoeren
in dichtbevolkte stadscentra.
Het doel zal zijn om psychologisch trauma
op grote schaal te veroorzaken.
Burgers zullen aarzelen om hun huis te verlaten,
overgevoelig voor het gezoem
van anonieme drones in hun eigen wijk.
Volgens Michiel Driebergen gebeurd dit al Oekraïense steden.
En onlangs heeft Iran verklaard
dat geen enkele Amerikaanse, Britse of Franse basis
veilig is voor represailles in de Israëlisch-Iraanse oorlog.
Het is dan ook niet moeilijk voor te stellen
dat ook Westerse steden binnenkort
als legitieme doelwitten zullen worden beschouwd.

We gaan een tijd van geïntensiveerd conflict tegemoet,
waarbij nationale veiligheid
het dominante kader voor beleidsvorming wordt.
‘Veiligheid’ zal beleidspunt nummer één worden
van de overheid
en ook de komende verkiezingen zullen ook draaien
om de vraag welke partij en leider de Nederlanders
het beste kan beschermen tegen externe bedreigingen.
In deze context worden zelfs domeinen
die ooit door samenwerking werden beheerst,
getransformeerd worden tot wedlopen
geïnstigeerd vanuit het eigen (lands)belang,
omdat het kader voor nationale veiligheid
van nature de focus verschuift
van wederkerigheid naar beperking van de ander.

Vrijhandel bijvoorbeeld
– in wezen de wederzijds profijtelijke uitwisseling
van goederen en diensten
als onderdeel van de waardecreatie –
wordt in een op veiligheid gerichte wereld een kwestie van inperking.
Handel, in een op veiligheid gerichte wereld,
wordt op zijn kop gezet,
waardoor vrijhandel verandert in handelsoorlogen.
Eerlijkheid (waarin de taart wordt verdeeld over meerdere mensen)
wordt vervangen door belangen,
of het nu gaat om belangen van landen
of gemeenschappen en individuen daarbinnen
die zichzelf willen beschermen.
Naarmate de concurrentie tussen de VS en China escaleert,
kunnen we verwachten dat menselijke relaties
– tussen zowel staten als burgers –
nog meer een alles-of-nietsspel zullen worden.

Doen morele waarden er in zo’n omgeving nog toe?
Wanneer de vijand in een tijdperk van nationale veiligheid
steeds meedogenlozer en innovatiever wordt,
moeten we dan net zo hard optreden als hij?
Of is het nog steeds mogelijk
om principes hoog te houden
en onszelf tegelijkertijd te verdedigen?

Tegenwoordig zou je kunnen denken
dat gebaren van non-agressie
– zoals de vernietiging van zijn voorraad
van één miljoen landmijnen door Finland in 2015(!) –
nu gevaarlijk naïef lijken.
Oekraïne
– en ook enkele Baltische staten –
heeft onlangs
van zijn kant heeft terecht
het verdrag van de Ottawa-conventie
(dat clustermunitie verbiedt) opgezegd.
Want hun voortbestaan hangt af van vindingrijkheid,
van snelle technologische ontwikkeling
en samenwerking met bondgenoten
om geavanceerde systemen
te prototypen en te implementeren.

De Amerikaanse theoloog Reinhold Niebuhr
stelde in zijn artikel ‘Moral Man and Immoral Society’
dat men om moreel te zijn,
het vermogen tot geweld moet bezitten;
‘macht moet worden uitgedaagd door macht.’
Die macht moet echter worden uitgeoefend
met verantwoordelijkheid, nederigheid en een moreel doel.
Je kunt vervolgens stellen dat oorlog gerechtvaardigd
kan worden wanneer deze voldoet
aan de criteria van jus ad bellum:
een rechtvaardige reden, legitiem gezag,
juiste intentie, proportionaliteit
en een redelijke kans op succes.

Oorlog kan in deze interpretatie
een ‘vriendelijke hardheid’ uitdrukken:
een vorm van oordeel die wordt toegepast
ter verdediging van slachtoffers.
Niebuhr baseert zijn argument op het Augustijnse realisme:
de wereld is fundamenteel goed, maar toch gebroken.
Omdat het kwaad blijft bestaan,
wordt het morele gebruik van geweld
noodzakelijk om te handhaven wat juist is.
Ik geloof dat dit waar is
en direct toepasbaar
op de op nationale veiligheid gerichte wereld
waarin we ons bevinden.

Wat betekent dit dan voor westerse landen,
nu nationale veiligheid zich opnieuw manifesteert
als het centrale organiserende principe van bestuur?

Dit vereist aanzienlijke en dringende investeringen
in defensie en deep tech,
waaronder bijvoorbeeld opkomende mogelijkheden
zoals cognitieve oorlogsvoering
en wearables die de prestaties van soldaten in gevechten verbeteren,
anti-dronesystemen voor stedelijke,
landelijke en maritieme omgevingen,
en elektronische oorlogsvoering
en geospatiale intelligentie
van de volgende generatie.

Als droneaanvallen op zee toenemen
– zoals die welke door de Houthi’s worden uitgevoerd
om wereldwijde scheepvaartroutes te verstoren –
zullen anti-dronesystemen essentieel zijn
om een veilige doorgang te garanderen.
In een wereld van gemanipuleerde verhalen
en desinformatie
zal geospatiale intelligentie dienen
als een bron van waarheid en helpen vaststellen
wat er daadwerkelijk op de grond gebeurt.
En naarmate AI steeds beter in staat is
om gebruikers te manipuleren
– door middel van vleierij, overreding en andere technieken –
zullen toezichttechnologieën
essentieel zijn om objectiviteit en integriteit te behouden.

Verantwoord geweldsgebruik sluit tegenwoordig pacifisme uit
en voorkomt geweld volledig.
Het betekent het behoud – en de ontwikkeling –
van de mogelijkheid tot overweldigende macht,
zodat deze klaar is voor gebruik indien nodig.
Moraliteit in een tijdperk van nationale veiligheid
vereist snelle investeringen
in defensietechnologieën om tegenstanders
meerdere stappen voor te blijven.
Een ‘gehele samenleving’-aanpak
betekent burgers voorbereiden met een dergelijke mentaliteit.
Terughoudendheid en nederigheid
zijn nog steeds cruciale deugden,
maar mogen niet worden verward met zwakte.
Westerse landen moeten bereid zijn
om snel, daadkrachtig
en met de afschrikkende kracht
te handelen die vrede vereist.

Dit is de wereld die we betreden:
een wereld waarin
zowel regeringen als burgers voorbereid moeten zijn
op onverwachte dreigingen.
Het gezoem van een drone boven ons hoofd
is meer dan een geluid;
het is een waarschuwing,
die niet alleen Oekraïners,
maar ook degenen
die zich momenteel
in een vreedzame situatie bevinden,
eraan herinnert zich voor te bereiden
op mogelijke conflicten die eraan komen.
De gepaste reactie is niet terugtrekken,
maar het verantwoord en moreel uitoefenen van macht:
een noodzakelijke plicht als we vrede,
vrijheid en rechtvaardigheid willen behouden
in een wereld
die er steeds meer op gebrand is deze te bestrijden.

 

30 november 2024

Jesus in Cyberspace

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

‘Het was echt een experiment’,
zei Marco Schmid, werkzaam bij de Peterskapelle in Luzern, Zwitserland.
‘We wilden zien en begrijpen hoe mensen reageren op een AI Jesus.
Waar zouden ze met hem over praten?
Zouden ze interesse hebben om met hem te praten?
We zijn waarschijnlijk pioniers op dit gebied.’

De installatie, bekend als Deus in Machina (God in de machine),
werd in augustus gelanceerd als het nieuwste initiatief
in een jarenlange samenwerking met een lokaal universitair onderzoekslaboratorium
op het gebied van een realiteit
van de ervaring van fysiek aanwezig te zijn in een niet-fysieke wereld.

Na projecten die hadden geëxperimenteerd met virtuele en augmented reality,
besloot de kerk dat de volgende stap was om een avatar te installeren.
Schmid zei: ‘We hebben het erover gehad wat voor soort avatar het zou zijn:
een theoloog, een persoon of een heilige?
Maar toen realiseerden we ons dat het beste figuur Jezus zelf zou zijn.’

Omdat er weinig ruimte was
en de kerk op zoek was naar een plek
waar mensen privégesprekken konden voeren met de avatar,
bedachten zij om de geestelijke in de biechtstoel
in te wisselen door een computer en kabels.
Nadat het AI-programma was getraind in theologische teksten,
werden bezoekers uitgenodigd om vragen te stellen
aan een stereotiep beeld van Jezus met lang haar.
‘Hij’ reageerde in realtime en gaf antwoorden
die waren gegenereerd door kunstmatige intelligentie.
‘Hij kon me bevestigen in mijn manier van doen,’ zei een vrouw.
‘En hij hielp me met vragen die ik had,
zoals hoe ik andere mensen kan helpen
Hem beter te begrijpen en dichter bij Hem te komen.’
‘Ik was verrast. Het was zo makkelijk,’
merkte een andere vrouw op.
‘Hoewel het een machine is, gaf het me zoveel advies,
ook vanuit een christelijk oogpunt.
Ik voelde me verzorgd en ik liep echt getroost naar buiten.’

Mensen werd geadviseerd om geen persoonlijke informatie te verstrekken
en te bevestigen dat ze wisten dat ze op eigen risico
met de avatar in contact kwamen.
‘Het is geen biecht’, zei Schmid.
‘We zijn niet van plan om een biecht na te doen.’
Tijdens de twee maanden durende periode van het experiment
grepen meer dan 1.000 mensen
– waaronder moslims en toeristen van zo ver als China en Vietnam –
de kans aan om met de avatar te communiceren.

Hoewel de gegevens over de installatie
volgende week worden gepresenteerd,
suggereerde feedback van meer dan 230 gebruikers
dat tweederde van hen het een ‘spirituele ervaring’ vond, zei Schmid.
‘We kunnen dus zeggen dat ze een religieus positief moment hadden met deze AI-Jezus.
Voor mij was dat verrassend.’

Anderen waren negatiever, sommigen vertelden de kerk
dat ze het onmogelijk vonden om met een machine te praten.
Een lokale verslaggever die het apparaat uitprobeerde,
beschreef de antwoorden soms als
‘te gemakkelijk, in herhaling vallend
en een wijsheid uitstralend die doet denken aan kalenderclichés’.

De feedback suggereerde dat er een groot verschil was
in de antwoorden van de avatar, zei Schmid.
‘Ik heb de indruk dat hij soms echt heel goed was
en dat mensen ongelooflijk blij, verrast en geïnspireerd waren’, zei hij.
‘En dan waren er ook momenten waarop AI Jesus
op de een of andere manier niet zo goed was, misschien oppervlakkiger.’

Het experiment kreeg ook kritiek van sommige mensen
van binnen de kerkgemeenschap, zei Schmid,
waarbij katholieke collega’s protesteerden
tegen het gebruik van de biechtstoel,
en protestantse collega’s het blijkbaar niet eens waren
met het gebruik van beelden op deze manier.

Wat Schmid echter het meest had getroffen,
was het risico dat de kerk had genomen door erop te vertrouwen
dat de AI geen illegale, expliciete antwoorden zou geven
of interpretaties of spiritueel advies zou geven
die botsten met de leer van de kerk.

In de hoop dit risico te beperken, had de kerk tests uitgevoerd
met 30 mensen vóór de installatie van de avatar.
Na de lancering zorgde ze ervoor
dat gebruikers altijd ondersteuning in de buurt hadden.

‘We hadden nooit de indruk dat hij vreemde dingen zei’, zei Schmid.
‘Maar we konden natuurlijk nooit garanderen dat hij niets vreemds zou zeggen.’

Uiteindelijk was het deze onzekerheid
die hem ertoe had gebracht te besluiten
dat de avatar het beste bij een experiment kon blijven.
‘Een dergelijke Jezus permanent neerzetten, zou ik niet doen.
Omdat de verantwoordelijkheid te groot zou zijn.’

Hij was echter snel met het benoemen van het bredere potentieel van het idee.
‘Het is een heel makkelijk, toegankelijk hulpmiddel waarmee je kunt praten over religie,
over het christendom, over het christelijk geloof,’
zei hij, mijmerend dat het zou kunnen worden omgevormd
tot een soort meertalige spirituele gids
die religieuze vragen zou kunnen beantwoorden.

Voor hem had het experiment
– en de grote interesse die het had gegenereerd –
hem laten zien dat mensen verder wilden kijken
dan de Bijbel, sacramenten en rituelen.
‘Ik ben blij dat de avatar tot op zekere hoogte
nog steeds overkomt als een technisch object’ zei Schmid,
‘Tegelijkertijd zijn de antwoorden die het geeft ook fascinerend.
Er valt dus genoeg te bespreken als het gaat om AI in een religieuze context.’

Schmid zei: ‘Ik denk dat er een behoefte is
om met Jezus te praten.
Mensen willen een antwoord:
ze willen woorden en luisteren naar wat hij zegt.
Ik denk dat dat een element ervan is.
En dan is er natuurlijk nog de nieuwsgierigheid ervan.
Ze willen zien wat dit is.’

AI Jesus ondervindt toenemende concurrentie
van andere bronnen van AI-spiritualiteit.
Een recente ChatGPT-kerkdienst in Duitsland
bevatte bijvoorbeeld een preek
die werd voorgedragen door een chatbot
voorgesteld als een bebaarde zwarte man,
terwijl andere avatars gebeden en aanbiddingsliederen leidden.

Andere geloofstradities bieden ook spirituele lessen via AI.
In Thailand heeft een boeddhistische chatbot
genaamd Phra Maha AI zijn eigen Facebook-pagina
waarop hij spirituele lessen deelt,
zoals over de vergankelijkheid van het leven.
Net als AI Jesus wordt hij voorgesteld als een mens
die vrijelijk zijn spirituele wijsheid deelt
en altijd en overal een bericht op Facebook kan worden gestuurd.

In Japan is de ‘Buddhabot’ in de eindfase van ontwikkeling
bij onderzoekers van de Universiteit van Kyoto.
Deze heeft boeddhistische soetra’s geleerd
waaruit hij zal kunnen citeren
wanneer hem religieuze vragen worden gesteld.

In deze groeiende reeks online opties voor spirituele begeleiding
of algemeen advies is de vraag welke chatbots zullen beklijven.
Hoe dan ook zal de eeuwenoude trend van het hervormen
van spirituele leiders om aan de hedendaagse behoeften te voldoen
waarschijnlijk doorgaan lang nadat AI Jesus
een religieuze aanwezigheid uit het verre verleden is geworden.

Hoewel het zeker stof tot nadenken biedt, denk ik wel dat dit soort projecten te ver gaat.
Ik denk dat we voorzichtig moeten zijn als het gaat om geloof, pastorale zorg,
of als mensen betekenis zoeken in religie.
Dit is namelijk bij uitstek een gebied waarop wij mensen eigenlijk veel beter zijn
dan machines, dus we moeten deze dingen zelf doen.

 

26 oktober 2024

konijnenhol

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Een ander fenomeen
dat met deze huidige technologische ontwikkeling kan optreden
is de ‘angst voor het algoritme’.
Je kunt het omschrijven als ‘het besef dat we constant te maken hebben
met geautomatiseerde technologische processen
die buiten ons begrip en onze controle liggen,
of het nu gaat om onze Facebook-feeds,
Google Maps-routebeschrijvingen
of Amazon-productpromoties.’

Want we begrijpen algoritmes totaal niet.
Zelfs als we dat wel zouden weten,
zouden we niet weten hoe ze daadwerkelijk op ons werken,
omdat elk technologiebedrijf het geheim houdt,
zodat concurrenten er niet van kunnen leren.
Dit heeft ertoe geleid dat het algoritme
de nieuwste boeman van deze tijd is geworden,
een spook waar we in gesprekken naar kunnen verwijzen
om ons technisch onderlegd en cultureel onderlegd te laten klinken,
zelfs terwijl we in het duister blijven tasten.
Dat we een ‘konijnenhol’ in worden getrokken
waar we niet meer uit kunnen komen.
Zo kan een algoritme gaan werken.

Een van de vreemdste uitkomsten van de opkomst van het algoritme
zijn de schijnbaar enorme effecten op politiek en cultuur.
In de politiek heeft het mensen gepolariseerd,
ons in tegenovergestelde kampen verdeeld
en er vervolgens voor gezorgd
dat we alleen maar goede dingen horen over onze ‘kant’
en alleen maar krankzinnige dingen over de ‘tegengestelde’ kant.
In plaats van rustig naar een andere mening te luisteren,
slingeren we anderen beledigingen naar het hoofd.

Iets anders gebeurt met de cultuur.
Hier maakt het algoritme cultuur homogener;
Anders gezegd: het wordt meer ‘afgeplat’:
het populaire ‘bijzondere’ wordt populairder en het ‘gewone’ nog minder zichtbaar.
Het is een vreemde remix van Jezus voor het digitale tijdperk:
‘aan allen die hebben, zal meer worden gegeven…
maar van hen die niets hebben, zal zelfs wat ze hebben worden afgenomen.’

Er wordt bijvoorbeeld gezegd
dat het leven van een Instagram-bericht
wordt bepaald in de eerste vijf minuten:
Als mensen het ‘liken’, kan het zeker zijn van meer populariteit;
als mensen geen interesse tonen, zal het zinken.
Zichtbaarheid op sociale media is van vitaal belang
voor veel mensen, omdat dit is waar alle publiciteit begint.
Men probeert het systeem te omzeilen en proberen erachter te komen
wat voor soort content het algoritme zal promoten.
In het proces wordt hun creatieve expressie subtiel gecompromitteerd.
Mensen beginnen te schrijven in een stijl die aandacht trekt,
en wat aandacht krijgt, wordt bepaald door het algoritme.
Degenen die tweeten, weten hoe het korte, uitgeklede medium
hun leven begint te beïnvloeden als ze niet op X zijn.
Veel cultuur heeft nu het holle, lege gevoel dat het door algoritmen is gemaakt.
Het algoritmisch een synoniem is geworden voor alles wat te glad,
te reducerend of te geoptimaliseerd aanvoelt om aandacht te trekken.

Er is een tegenargument tegen deze ontwikkeling.
Vroeger werd wat we lazen, hoorden en zagen als culturele consumenten
bepaald door een kleine groep experts die content voor ons filterden.
Deze experts kwamen vaak uit een klein deel van de samenleving
die onvermijdelijk hun eigen vooroordelen inbrachten.
Hoewel dit waar kan zijn, is het nauwelijks een triomf voor het publiek
om een gevoelloze gadget – zoals het algoritme –
te laten beslissen wat het beste voor hen is,
op basis van wat we eerder leuk vonden
en wat de meeste mensen lijkt aan te spreken.

Maar de waarheid is dat we
door ons noodzakelijkerwijs over te geven aan het algoritme
(want welk alternatief is er online?)
enorme hoeveelheden cultuur missen die ons misschien wel zouden aanspreken.
Het is ongeveer net zo effectief als beslissen welk zeeleven we leuk vinden
op basis van wat er aan de oppervlakte van het water opduikt.

De beste kunst is niet altijd de meest populaire
en er is een risico dat de Goddelijke vonk van uitvinding
die de God de Schepper in ieder van ons heeft gelegd
– het onbeperkte potentieel om naar het evenbeeld van God te worden geschapen –
niet zo vaak zal worden aangewakkerd als zou kunnen.
Het najagen van likes is geen vervanging voor geduldige inspiratie.
Het is vaak aan de randen dat doorbraken ontstaan;
kunst die ons deze wereld in een nieuw en Goddelijk licht laat zien.

‘Zie, Ik maak alle dingen nieuw’, zegt Hij die op de troon zit in Openbaring.
Maar dat algoritmes alle dingen gelijkvormig maken,
is de realiteit waarmee we leren leven.
We worden verleid om niet onszelf te zijn.

De VERleiding is sterk. Wie is jouw leider?
Of om in de terminologie te blijven:
door welk A/algoritme laat jij je leiden?

 

26 oktober 2024

‘to google or not’

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Zoeken met Google (of een andere zoekmachine) is prachtig.
Op elke vraag vind je wel een antwoord, goed of fout.
Het geeft uiteindelijk een schijnzekerheid, die wij mensen zo graag willen.
Liefst zo eenvoudig mogelijk trouwens, dat dan wel weer.

Zo heb ik heb eens nagedacht over de verleiding om de wijsheid van vragen
in te ruilen voor de schijnbare zekerheid van directe antwoorden,
zelfs foute antwoorden.
Want – zoals ik al schreef- het is een verleiding die,
in ons tijdperk van alles met één klik en het belang van beeld, alleen maar toeneemt.
Het is een verleiding waar ik over heb nagedacht
en me afvroeg of het begon
met die oude verleiding in de Hof van Eden.
Ik vroeg me af of die oorspronkelijke verleiding ons op een pad
van directe informatie maar ook van onuitputtelijke wijsheid had gezet.

Er schoot een gedachte door me heen:
wat als God Adam en Eva vertelde dat ze van elke boom mochten eten,
behalve van de boom van de kennis van goed en kwaad,
niet omdat hij wilde dat we onwetend of onschuldig zouden blijven,
maar omdat hij wist dat het te gemakkelijk voor ons was om van die boom te eten.
Hij wilde dat we zouden leven en zelf op zoek zouden gaan naar kennis en wijsheid.
Het eten van die boom zou de ervaring omzeilen,
er zou geen behoefte zijn om spieren van denken
en onderscheidingsvermogen te ontwikkelen.
En hij wilde dat we wijs zouden zijn,
om de wereld met hem te blijven creëren en verzorgen.
Toen die eerste uit de aarde getrokken mensen van de boom aten,
was het alsof wij, nog steeds afhankelijk van de aarde,
Kunstmatige Intelligentie vroegen om een essay voor ons te schrijven:
ja, we krijgen misschien wat we willen,
maar we hebben de ervaring van denken,
creëren en onderscheiden wat we te zeggen hebben, omzeild.

‘Tuurlijk, deze analogie kraakt als hij te ver wordt doorgetrokken,
maar hij blijft desondanks hangen.
Laat ik de Amerikaanse bioloog E.O. Wilson citeren:

‘We verdrinken in informatie, terwijl we hongeren naar wijsheid.
De wereld zal voortaan worden gerund door kunstmatige mensen
die in staat zijn om de juiste informatie op het juiste moment samen te stellen,
er kritisch over na te denken en verstandige keuzes te maken.’

Het eten van de boom van kennis van goed en kwaad,
of afhankelijk worden van kunstmatige intelligentie,
geeft ons informatie,
maar misschien niet het vermogen om te denken,
en niet de wijsheid om goede keuzes te maken.
God wil dat we wijs zijn.
Het Bijbelboek Jakobus zegt dat we om wijsheid kunnen vragen.
Het wordt ons niet onthouden; het is niet verborgen.
Het is overal, wachtend om aangeroepen te worden.

Het is nu zo makkelijk om antwoorden te vinden,
Google lost problemen op en geeft iedereen toegang tot informatie,
tenzij je je natuurlijk in een deel van de wereld bevindt
waar geen digitale toegang is.
Daar kun je niet zomaar een onlinevergadering bijwonen
of het antwoord vinden op een vraag die je hebt.
Dat offline zijn kun je soms zien als een levensgevende uitdaging:
het vergroot de behoefte aan relaties, vertrouwen en goede gesprekken.
Andere keren belemmert het de vooruitgang:
het betekent dat mensen geen toegang hebben tot banen,
of basiskennis over gezondheid,
of overheidsbeslissingen die hen aangaan.
Google heeft veranderd wie toegang heeft tot de wereld,
hoe we ermee omgaan, hoe we denken en leren.
Vroeger leerden mensen poëzie, nieuws en geschriften uit hun hoofd.
De drukpers veranderde dat:
woorden werden uit gedachten getrokken en op papier gedrukt.
Ons online bestaan heeft dat versneld:
ik hoef mijn geheugen niet op te rekken als ik dat niet wil:
ik kan digitaal vinden en opslaan wat ik nodig heb.
We hebben ons geheugen uitbesteed
en ik vraag me af of we ook ons
denk- en onderscheidingsvermogen uitbesteden.

Daarmee lopen we het risico om onszelf van onze relaties,
onze gemeenschappen en onze plekken te ontkoppelen.
We hoeven niet langer op elkaar te vertrouwen voor kennis en wijsheid;
we kunnen vertrouwen op anonieme digitale krachten
die profiteren van ons handelen.
We riskeren ook ons unieke vermogen om creatief te denken,
goede bronnen te onderscheiden,
diep en genuanceerd na te denken over een onderwerp kwijt te raken.
Als kunstmatige intelligentie leert van alles wat is geweest,
kan het alles met elkaar in verband brengen en misschien zelfs zaken inschatten,
maar het kan zich niet creatief voorstellen.
Het kan geen wijsheid weerspiegelen en spreken.

Ja, Google en kunstmatige intelligentie zijn zaken voor ons gemak.
En er was een gemak om te eten van de boom en zo kennis te vergaren.
Maar we worden niet geroepen tot gemak.
Ik denk dat we geroepen zijn om lief te hebben,
om voor onze buren te zorgen,
en deze dingen zijn noodzakelijkerwijs onhandig.
Zeker, digitale toegang tot informatie is een hulpmiddel, een hulpbron,
een geschenk dat velen van ons op veel manieren ten goede komt.
Maar het zou onze menselijkheid
gemakkelijk kunnen afstompen,
en een verleiding kunnen worden die het werk van echt leven omzeilt.
Er zijn geen digitale shortcuts
die het moeilijke werk voor de gemeenschap omzeilen,
geen AI-shortcut naar goed liefhebben,
net zoals er nooit een shortcut was
naar volledige kennis van goed en kwaad.
Als de informatie beschikbaar is met een ruk aan de boom,
een klik, een download, een verzoek aan kunstmatige intelligentie
dan ben ik benieuwd hoe ons vermogen om met vragen te zitten zal veranderen,
of we schoonheid of angst zullen voelen
omdat we niet alle antwoorden hebben,
of we ons vermogen om te onderscheiden zullen verliezen,
en om ‘geloof te hebben in wat we niet zien.’

Jezus roept ons op tot vragen, tot relaties, tot liefde,
niet tot antwoorden die gemakkelijk gevonden kunnen worden
maar nauwelijks ondervraagd.
Hij wist dat vragen, niet antwoorden,
vaak het beste antwoord op vragen waren.
Vragen om bij stil te staan, om als een spiegel voor te houden,
om te bewandelen als een pad naar wijsheid.
Hij stelde er veel.
Wie zeg je dat Ik ben?
Hoeveel broden heb je?
Heb je mij lief?
Wat wil je?
Waarom ben je bang?
De Bijbel vermeldt dat Jezus vragen stelde
en soms ook antwoorden gaf.
Maar het punt lijkt vaak de vraag zelf te zijn,
waardoor mensen eindeloze kansen krijgen
om hun veronderstellingen en hun oordelen in twijfel te trekken
en hun geloof te verdiepen en het persoonlijk te maken.
Door dit te doen, bood Jezus een pad
naar diepere en betekenisvollere kennis van God,
de wereld, anderen en onszelf.
En door vragen te stellen gaf hij mensen waardigheid,
luisterde hij aandachtig naar hen,
hield hij van hen en riep hij hen in zichzelf.

Zitten met vragen, met nieuwsgierigheid,
is denk ik een toegangspoort tot geloof en mysterie.
En we hebben metgezellen als we dit doen:
Jezus, vroege christelijke mystici, gebed, de psalmen, elkaar;
dit zijn allemaal plekken waar ik me tot wend om dieper te graven
in de kennis die voortkomt uit onwetendheid.
Leven met vragen en binnen het mysterie,
goed naar elkaar luisteren,
de taal van de ziel spreken in plaats van zekerheid,
kan moeilijk en ‘tegencultureel’ zijn.
Maar in een tijdperk waarin de toekomst steeds minder zeker wordt,
ondanks dat de hele wereld schijnbaar binnen handbereik is,
denk ik dat dit is waar onze hoop ligt.
Want ‘wat heeft het voor zin voor een mens om de hele wereld te winnen,
maar zijn ziel te verspelen?’

…