Gegeven de gedachten in mijn vorige webpost over dit onderwerp
is het misschien minder verrassend dan op het eerste gezicht lijkt
dat de in Somalië geboren ex-moslim
en feministische campagnevoerder Ayaan Hirsi Ali
eind 2023 aankondigde
zichzelf nu een cultureel christen noemde.
Dit was zeer opvallend omdat Hirsi Ali werd gezien
als bondgenoot van Richard Dawkins en andere atheïsten.
Ze stelde zichzelf daarover twee vragen:
‘Wat is er veranderd?’ en ‘Waarom noem ik mezelf nu een christen?’

Het is de moeite waard om haar antwoorden uitgebreid te bespreken:
‘Een deel van het antwoord’ zei ze ‘is gegeven in wereldwijde veranderingen;
De westerse beschaving wordt bedreigd door drie verschillende,
maar verwante krachten:
de heropleving van het autoritarisme en expansionisme van de grootmachten
in de vorm van de Chinese Communistische Partij,
het Rusland van Vladimir Poetin en het Amerika van Donald Trump;
ook het wereldwijde islamisme,
dreigt de bevolking tegen het Westen te mobiliseren;
en met de virale verspreiding van de woke-ideologie,
de morele vezels van de volgende generatie aan te tasten.

We proberen deze bedreigingen af te weren
met moderne, seculiere middelen:
militaire, economische, diplomatieke
en technologische inspanningen te verslaan,
om te kopen, te overtuigen, te sussen of te bewaken.
En toch verliezen we met elke ronde van conflicten terrein.
We raken ofwel door ons geld heen,
met onze staatsschuld van tientallen miljarden dollars,
of we verliezen onze voorsprong
in de technologische race.’

 

Hoewel ik in één van mijn vorige webposts
een ander beeld schetste,
bestaat er nog steeds het algemene beeld
dat de mainstream kerken wankelen.
En dat is niet zonder reden:
Want door de vergrijzing
lopen ze het risico uit te sterven
in hun Westerse en Midden-Oosterse kernlanden.
Enquêtes bevestigen namelijk keer op keer
dat slechts een minderheid
van de mensen nog naar de kerk gaan.
En een noodkreet van de scheidend scriba van de PKN
zegt dat ook het predikantenkorps van de PKN vergrijsd.
Er is volgens sommigen zelfs een tekort aan predikanten;
Op dat tekort valt het een en ander af te dingen, trouwens.

Dan kun je je afvragen: so what?
Als er steeds minder mensen naar de kerk gaan
zijn er toch ook minder predikanten nodig?
Tegelijkertijd prediken veel opiniemakers
een seculiere ideologie met een zelfvertrouwen
dat neigt naar religieus fanatisme.
Anderen, onzeker over hun verankering,
voelen een resterende gehechtheid aan spiritualiteit,
terwijl ze wel sceptisch staan
tegenover het bestaan van God
en andere geloofsartikelen.

Hoe positief ik misschien ook sta
tegenover de gevoelde opleving van christendom
in de huidige tijd,
blijft er toch een stemmetje horen
dat weigert de slingers op te hangen
en dat zegt:

wat als…

ja, wat dan?

In de komende webposts wil ik me bezighouden
met die vraag:
als het christendom in ‘het Westen’
dan zijn langste tijd gehad heeft
wat blijft er dan over?

Want de wijsheid die de kerk aan haar volgelingen leert blijft,
en die is beschikbaar voor de bredere samenleving,
die intellectueel robuust is
ze inspireert een transformerende wereldwijde aanwezigheid.
Dat blijkt ook uit een groot en breed opgezet internationaal onderzoek,
en een rapport over de verontrustende gevolgen van secularisatie.

Maar uit verdediging van het christelijk geloof, de apologetiek,
die te vaak wordt gekleineerd door tegenstanders,
komt toch een vervagende profiel van het christendom in het heden naar voren,
hoewel er ook overtuigend wordt betoogd dat het historisch christendom van Europa
cruciaal blijft voor het voortbestaan van een humane cultuur.

 

De musical Jesus Christ Superstar
viel laatst weer behoorlijk in de prijzen, dit keer bij de Musical Awards 2024.
Deze musical – die oorspronkelijk in 1971 voor het eerst het levenslicht zag –
werd door de jaren heen een aantal keren in Nederland op de planken gebracht.

Waar vroeger de gemiddelde christen niet gezien wilde worden,
is tegenwoordig de tone of voice van de christenen een stuk milder geworden.
Er is een ook open en soms zelfs ronduit positieve houding
tegenover de musical vanuit veel christelijke media.
Je ziet daarin een verandering ten opzichte van weleer.
De vraag kan gesteld worden waarom dit zo veranderd is?

De Jesus Christ Superstar van 2024 is niet de Jesus Christ Superstar
die eerder in Nederland werd opgevoerd.
De insteek is net even weer anders dan in oudere versies.
Zo is deze uitvoering ‘rauwer’, aldus het Nederlands Dagblad
en sluit het meer aan op de moderne tijd.
Maar is er inhoudelijk ook veel veranderd?
Is het verhaal bijvoorbeeld nu wel Bijbels te verantwoorden
en wordt aan de goede boodschap van Jezus
en zijn verlossing en genade nu wel recht gedaan?
Is dat waarom de reacties zo open en positief zijn?
Het antwoord daarop moet ‘nee’ zijn.
Zo is er ook in deze editie een romantische spanning
tussen Jezus en Maria Magdalena
en Judas is nog steeds een soort van ‘held’
waar de makers begrip en een zekere sympathie voor proberen te kweken.
Maar wat een groter en meer fundamenteler probleem vormt
is dat het evangelie er niet in zit, ja, dat het zelfs verdraaid wordt.
Zo gaat het nergens over zonde en vergeving.
Ook sterft Jezus niet aan het kruis en dientengevolge is er ook geen opstanding.
Als er in Jesus Christ Superstar iets van een ‘evangelie’ wordt verkondigd
is dat geen Bijbels evangelie.

Wat is er dan veranderd?
Wat wel is veranderd is het Nederlandse christendom.
Zoals ik al eerder schreef dat je als christen
vroeger niet naar deze voorstelling ging vanwege de aard en inhoud,
is het nu best interessant om voor de verandering
het verhaal van Jezus uit dit perspectief te bekijken.
Dat kan dan verrijkend werken voor je eigen visie en geloof.
Ook willen we vandaag minder stellig zijn met ons oordeel,
want wie weet wat voor goeds deze musical
nog kan uitwerken bij mensen?
Misschien komen er wel mensen dichterbij God
of raken ze geïnteresseerd in geloof en Jezus door de voorstelling.
Daar kun je toch niet tegen zijn!
En natuurlijk, daar zit allemaal wel wat in,
ware het niet dat in Jesus Christ Superstar van 2024
nog steeds het evangelie zelf wordt verdraaid en aangetast.
En zoals Paulus ons al leert
moeten we elke evangelie dat niet overeenkomt
met de Bijbelse onderwijzing daarover, pertinent en volledig afwijzen:
‘er is geen andere waarheid!
Mensen brengen jullie in de war.
Zij willen van alles veranderen
aan het goede nieuws over Christus.
Maar wat ik verteld heb, is de waarheid.
Als iemand iets anders vertelt,
dan zal hij door God gestraft worden. ’ (Galaten 1: 7-8)