De Zwitserse filosoof en atheïst Alain de Botton zei in zijn boek ‘Religie voor atheïsten’ dat atheïsten religie nodig hebben. Wie zorgt er anders voor dat deugden als matigheid, barmhartigheid en vergevingsgezindheid blijven bestaan? Op het gebied van samenleven, maar ook op andere gebieden, zoals onderwijs en levenshouding, kunnen atheïsten leren van de kerken. billboardVolgens De Botton zijn religies veel beter dan onze moderne westerse maatschappij in staat een gemeenschap te stichten. De opgave voor atheïsten is nu om de goede eigenschappen van kerken te vertalen naar goed werkende seculiere modellen.  Maar tot nu toe slagen atheïsten daar nauwelijks in. Religies pakken het onderwijs veel grondiger aan, meent De Botton. Kennis dient er een hoger doel: het vormen van de ziel. En dat is een bezigheid die  een leven lang doorgaat. Hiertegen steekt seculier onderwijs mager af, aldus De Botton. Seculiere denkers menen dat mensen zich voor het leven laten vormen door concepten die ze één keer, rond hun twintigste, te horen krijgen ‘via een docent die in een kale zaal zijn les opdreunt’. Zo blijft het project van de Verlichting met een groot gapend gat zitten:  Hoe zouden zij moreel betere mensen worden? Te oordelen naar wat ze doen, in plaats van wat ze zo hoogdravend betogen, stelt De Botton vast, houden de geesteswetenschappen zich bezig met het afleveren van ‘cultureel onderlegde maar ethisch verwarde alfawetenschappers, die zich met terechte paniek afvragen hoe ze zich de rest van hun leven op rendabele wijze moeten bezighouden’.

Aan dit boek van De Botton moest ik denken toen ik dezer dagen een artikeltje las waarin wordt gesteld dat atheïsten wereldwijd worden benadeeld en vervolgd. Dat blijkt althans uit cijfers van de International Humanist and Ethical Union (IHEU), een organisatie die zich inzet voor de verspreiding van het humanistische gedachtegoed. Het atheïstische en humanistische gedachtegoed blijkt nit goed te landen. Het summiere berichtje maakte veel tongen los op de verschillende fora op internet. De teneur van het (obligate) commentaar was dat toch alle religie fout was en verboden moest worden en dat mensen zelf moesten gaan denken.

Pot – ketel – zwart zien. Vind je het gek dat je dan wereldwijd benadeeld en vervolgd wordt???

‘De mens is van nature religieus’ zo meldt het clubblad van de EO Visie. Een langjarig Brits onderzoek heeft aangetoond dat mensen een aangeboren neiging tot geloof in het religieuze (of God of goden) heeft. Even eerder staat in hetzelfde blad dat Spits meldt dat 2 miljoen Nederlanders van 18 jaar en ouder hechten aan het belang van spiritualiteit, zonder dat ze binding hebben met een kerkelijke groepering.

Dit ‘nieuws’ zet de uitspraak die PvdA’er Martijn van Dam kortgeleden deed naar aanleiding van de voorstellen rondom de fusies van de diverse omroepen, namelijk dat een omroep als de EO misschien meer zendtijd zou krijgen dan fusieomroepen in een ander licht. Van Dam merkte namelijk iets op als ‘dat normale mensen dan minder goed bediend zouden worden’.

Wie is er nou normaal en wie niet?

Zonder religie betere seks
Mensen die het geloof vaarwel zeggen, genieten meer van seks en hebben op seksueel gebied veel minder last van schuldgevoelens
zo meldde het Nederlands Dagblad. Volgens een onderzoek van de Amerikaanse atheïstische psycholoog Darrel W. Ray genieten mensen die het geloof vaarwel zeggen meer van seks en hebben op seksueel gebied veel minder last van schuldgevoelens.
En wat schetste mijn verbazing toen ik een aantal artikelen verderop de volgende kop tegenkwam
De ledengroei van de Gereformeerde Gemeenten houdt aan.

Tsja, wat moet je dan nog schrijven…

Het omvallen van een grote boom maakt meer herrie dan het groeien van een heel bos

Aan bovenstaand citaat moest ik denken toen ik de kop Religies ten dode opgeschreven in Nederland in de landelijke media  las.

Wat was het geval? De Britse omroep BBC  meldde dat op basis van onderzoek, dat is gepresenteerd tijdens een wetenschappelijk congres in de Amerikaanse stad Dallas, een team van wetenschappers heeft aangetoond dat de religie in een aantal landen ten dode opgeschreven is. Het team had daarvoor een aantal bevolkingsregisters (van Nederland, Ierland, Tsjechië, Finland, Zwitserland, Oostenrijk, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland) met elkaar vergeleken. Op basis van de uitkomsten namelijk dat steeds minder mensen zich ‘ingeschreven als lid van een geloofsgemeenschap’ rekenden kwamen ze tot deze conclusie. De wetenschappers zien hierin een trend die ze ook nog konden ondersteunen door wiskundige berekeningen.

Gefundenes fressen voor de moderne Verlichte mensch: Als iets ondersteund wordt met gewichtige wiskundige berekeningen, extrapolaties is men is meteen om. Immers, cijfers zijn de waarheid! Het hosanna-geroep was niet van de lucht. De atheïstische morgenstond was eindelijk aanstaande! Geloven doe je toch niet in een boek vol verhalen, nee, geloven doe je op basis van manipuleerbare cijfers en definities…

Manipuleerbaar, ja zeker! Mensen in negen landen rekenen zich steeds minder behorend tot een geloofsgemeenschap en de conclusie is dan dat religie in deze landen ten dode opgeschreven is. Maar zo is het niet!!

Dat huidige religieuze instituten scheuren laten zien dat zal niemand ontkennen, dat deze boom het misschien heel zwaar zal krijgen, dat staat buiten kijf. Maar als je heel goed kijkt en luistert zie je het groeien van een heel jong bos, die je misschien nog niet kunt specificeren tot een geloofsgemeenschap.

Wat dat betekent? Vol vertrouwen en hoop vooruit kijken, de hand aan de ploeg! Niet naar achteren kijken wat voorbij is, anders krijg je slechte voren, maar gelovend vooruit kijken.

Binnenkort mogen we ook dat weer herdenken: ooit begon de kerk met een heel klein clubje dat met elkaar het brood deelde en de wijn dronk…

Vandaag een kort berichtje dat mijn aandacht trok:

Bezoekers van de Lutherkerk in Keulen moeten voor de dienst zaterdagavond door een naaktscanner. Dominee Hans Mörtter wil andersgelovigen opsporen en een ,,kettervrije” zone voor protestanten scheppen. Maar eigenlijk wil de geestelijke kort voor carnaval de “totale angstcultuur” op de korrel nemen, meldden Duitse media woensdag. De scanner is dan ook niet echt. Mörtter hoopt op begrip voor zijn ludieke actie onder het motto: “Yes, we scan!”

Ik moest meteen denken aan de ophef rondom de uitlatingen van de protestantse dominee Hendrikse die niet gelooft dat God bestaat, maar wel in God gelooft. Hij beschouwt zichzelf als een gelovige atheïst. Inmiddels is een classicale procedure tegen zijn standpunt beëindigd en kregen veel mensen het idee dat de Protestantse Kerk in Nederland het gedachtegoed van Hendrikse legitimeert. Vandaag moest in een artikel in het Reformatorisch Dagblad de scriba van de generale synode van de Protestantse Kerk in Nederland, Arjan Plaisier dat idee van legitimering ontzenuwen. De standpunten van Hendrikse zijn niet van het gewicht zijn dat ze de fundamenten ondergraven. Die fundamenten blijven dus overeind. Het fundament van de kerk is God, Die Zich in Jezus Christus heeft geopenbaard. Niet ondergraven is nog wat anders dan dat ze passen bij deze fundamenten. De opvattingen van ds. Hendrikse geven aanleiding om over deze fundamenten opnieuw te spreken, ze al sprekend opnieuw te ontdekken, om zo opnieuw gesterkt te worden in de opdracht de drie-enige God te belijden zo stelt Plaisier. Hij meldt ook dat in het najaar over de opvattingen verder zal worden gesproken.

Waarom die angst voor de standpunten van Hendrikse? Een kerkgenootschap heeft toch wel een zelfregulerend vermogen om eventuele ongewenste opvattingen te neutraliseren?

Of toch maar een naaktscanner bij de kerkdeur installeren?

Het Reformatorisch Dagblad meldt dat de Humanistische Seculiere Society (AHA) deze Kerst in vijf grote Amerikaanse steden de advertentiecampagne ‘Godless Holiday’ start waarin een pleidooi wordt gevoerd voor een vakantie zonder God en godsdienst. Het is de eerste keer dat een dergelijke campagne zich afspeelt op nationaal niveau, meldt het Amerikaanse persbureau CNS. De advertentietekst luidt: ‘Geen God – geen probleem! Wees goed vanwege het goede. Humanisme is het idee dat je goed kunt zijn zonder geloof in God’. De hierbij afgebeelde mensen dragen een rood met witte muts, zoals de Kerstman.

Ach ja, ieder zijn of haar mening zou je kunnen zeggen. Niet teveel aandacht aan besteden, de belangstelling en de campagne staat binnen een paar weken weer bij het oud vuil. Ware het niet dat kortgeleden een spraak­makende evangelisatieactie van de Amerikaanse evangelist Ray Comfort en acteur Kirk Cameron tot heftige reacties heeft geleid. Beide creationisten hebben vorige week met 1200 christenen zo’n 170.000 exemplaren van The Origin of Species, 150th Anniversary Edition verspreid op honderd universiteiten in de VS en daarbuiten. Elk exemplaar bevat een inleiding waarin volgens de schrijvers de evolutietheorie van Charles Darwin wordt weerlegd. Ook op de universiteit van Oxford –waar de atheïst Richard Dawkins doceert– zijn duizend exemplaren verspreid. Dawkins vond de werkwijze van Comfort ‘respectloos’ en riep studenten op de inleiding eruit te scheuren. Op zijn site ontving Comfort vrij heftige reacties. Iemand schreef: ‘Werkelijk, ik haat Ray Comfort. Hij is zo respectloos. Ik haat hem, ik haat hem.’

Wat is dat toch met het atheïsme en de aanhangers daarvan? Ze mogen wat mij betreft een ander mening hebben, maar waarom moeten ze andermans meningen altijd zo aanvallen? Nu wordt er zelfs nog meegeholpen aan de verspreiding van hun ‘Woord’ en zet je daarin voor de altijd wetenschappelijk ingestelde lezers – u weet wel: Popper, falsificeerbaarheid – een voorwoord waarin wordt aangegeven dat je er ook nog anders over het een en ander kunt denken, is het weer niet goed…

Tenslotte: toch fijn dat rond Kerst de kerken weer vol zitten…

Je kon er op zitten wachten: het boekje God is gek. De dictatuur van het atheïsme van Kluun zou reacties opwekken. Gisteren werd in de NRC de aanval ingezet door de zelfverklaarde verdedigster van de atheïstische waarden Elsbeth Etty. Bijna gesmoord door het oorverdovende geluid van allerlei religieuze geluiden probeert zij haar mening te verkondigen.  Want de seculiere samenleving ligt onder schot zo zegt zij.

Het idee van Kluun was om een boekje te schrijven over de manier waarop zijns inziens de ‘opiniërende, gezaghebbende media’ het christelijk geluid wegzet als achterhaald. Hij vindt dat een, gezien de cijfers, klein deel atheïsten een luid lawaai laat horen tegenover de meerderheid van de Nederlanders die ergens in gelooft.Atheïsme vooruitgang?

Op haar geheel eigen wijze zet Etty Kluun als een zielige rouwende weduwnaar weg. Kluuns argumentatie reikt niet verder dan de gedachte dat zijn overleden vrouw ergens voortleeft. Het is hem gegund daar troost uit te putten, al vraag ik me af waarom deze persoonlijke rouwverwerking een rol zou moeten spelen in een openbaar debat zo schrijft zij.
Maar dan analyseert zij de portee van Kluuns essay. De vraag is welke rol de godsdienst in het publieke domein zou moeten spelen is volgens haar de kern van Kluuns boodschap. Ja, en dan komt Etty pas goed op stoom. De godsdienst een rol spelen in het publieke domein? Atheïsten hebben helemaal geen probleem met God en zijn volgelingen, als zij hun religieuze opvattingen maar niet inbrengen in het publieke debat. Want laten we eerlijk zijn, godsdienst kan omslaan in mentale gestoordheid die de vorm aanneemt van religieus fanatisme.  De mens die gelooft dat God de wereld bestiert, beperkt zijn eigen verantwoordelijkheid. Dat is de basis voor totalitaire interpretaties van het christendom, de islam en andere godsdiensten, interpretaties die vijandig zijn aan het individu. Dus scheiden die twee!!

Chapeau, mevrouw Etty, zou ik zeggen, voor het zo platslaan van christelijke ethische drijfveren! Volgens mij hebt u het christendom niet goed begrepen. Vrije wil is binnen het christendom een groot goed. Christenen zijn geen robots die zonder eigen wil doen wat een goddelijke entiteit hen voorschrijft. Christenzijn betekent voor veel gelovigen een niet van het dagelijks leven te scheiden fundament dat hun leven bepaald.

Volgens Elsbeth Etty is de samenleving voortgeschreden en heeft zij de gedachten dat er een God is een boodschap heeft voor mensen achter zich gelaten. Bescherming van de beginselen van de seculiere democratische staat, zo stelt Etty, is urgent nu wij te maken hebben met de gevaren van een terugval in een politieke interpretatie van religies, die hun waarheden aan de samenleving pogen op te leggen en daarmee de politieke vrijheid, voorop de vrijheid van het individu en de vrijheid van denken over ethische vraagstukken, in de waagschaal stellen. Ik vind het verbazingwekkend dat Etty er van uitgaat dat de stem van religies in het ethische debat meteen betekent dat zij ook de haar ideeën aan een hele samenleving kan en wil opleggen, laat staan de politieke vrijheid wil inperken. Persoonlijk vind ik dit een reflex van iemand die nog steeds denkt vanuit een soort ‘zestigerjaren-‘wereldconstellatie.

En dan aan het eind van haar colum haalt Etty de (atheïstische) Duitse filosoof  Jürgen Habermas van stal die betoogt dat niet-gelovigen bereid moeten zijn positieve religieuze intuïties te erkennen. Religie is immers ook een bron van altruïsme, naastenliefde, vredelievendheid, beschaving, kortom van waarden die volgens Habermas niet slechts passief behoren te worden geduld in een seculiere staat, nee, zij moeten actief worden gerespecteerd en gewaardeerd.

Elsbeth Etty vraagt zich dan af of Kluun dit bedoeld heeft. Beste lezer, dan vraag ik me af waarom mevrouw Etty haar immer vileine pen in de bittere gal moest dopen om deze column te schrijven. Had zij het essay van Kluun beter gelezen dan had zij haar bittere woorden achterwege kunnen laten!

 

Vanmorgen viel met een plof het Filosofie Magazine op de deurmat. In het kader van de Maand van de Spiritualiteit die in november van start gaat, wordt het woord gegeven aan Kluun, de schrijver van het essay met als titel God is gek, in het kader van deze maand.  Naar aanleiding van het aforisme van Friedrich Nietzsche – dat tevens fungeert als titel van deze column – reflecteert hij over de positie van christenen in de huidige samenleving. NietzscheFriedrich Nietzsche  (Röcken, 15 oktober 1844 – Weimar, 25 augustus 1900) wordt vaak gezien als ‘vader’ van de God-is-doodtheologie. Ik vind dit echter te kort door de bocht; alsof God zijn tijd heeft gehad en zomaar weggegleden is in de vergetelheid. Nietzsche probeert te verduidelijken dat het de mens is die God heeft gedood. Dit komt tot uitdrukking in het volgende citaat uit Nietzsches De vrolijke wetenschap.

Hebben jullie nog niet van die dolle mens gehoord, die op klaarlichte dag een lantaarn aanstak, de markt op liep en onophoudelijk riep: ‘Ik zoek God! Ik zoek God!’ Doordat er vele mensen samen stonden die niet in God geloofden, wekte dit groot gelach. ‘Is hij soms verloren gelopen gegaan?’ zei de ene. ‘Is hij verdwaald als een kind?’ vroeg de andere. ‘Of heeft hij zich verstopt? Is hij bang voor ons? Misschien is hij wel geëmigreerd?’ Zo schreeuwden ze door elkaar en vermaakten zich. De dolle man sprong midden tussen hen in en doorboorde hen met zijn blikken. ‘Waar God heen is?’ riep hij, ‘Ik zal het jullie eens zeggen! Wij hebben God vermoord, jullie en ik! Wij zijn allemaal zijn moordenaars! […] Dwalen we niet als door een oneindig niets? Gaapt de holle ruimte ons niet aan? Is het niet kouder geworden? Komt de nacht niet voortdurend sneller en sneller? Moeten er ’s morgens geen lantaarns aangestoken worden? Horen we nog niets van het lawaai van de doodgravers, die God begraven? Ruiken we het goddelijk ontbindingsproces nog niet? Goden ontbinden ook! God is dood! God blijft dood! En wij hebben hem gedood!

‘Het is de godsdienst die God verstikt’ ‘Wij hebben God vermoord’; het zijn twee uitspraken die mijns inziens wel dezelfde kant uitwijzen. Om het kort te zeggen: vanaf de Verlichting hebben we als mensen geprobeerd de hele wereld te verklaren en dat waar geen verklaring voor was, wordt vaak als ‘niet bestaand’ van de hand gewezen. Ook God valt voor een aantal mensen in die tweede groep: niet bewijsbaar, dus niet waar. Hoewel een groot aantal Nederlanders gelooft – in een persoonlijke christelijke God of in iets anders – wordt ons door een aantal opiniemakers, de ‘Pauw & Wittemannen’ van deze wereld, voorgehouden dat ‘geloven’ je reinste kolder is en dat dat de algemene opvatting is. Dat geldt zeker voor wat men noemt orthodoxe christenen, deze worden vaak voor ouderwets en dom versleten. Dat zei radiopresentator Govert van Brakel laatst ook in een interview in het Nederlands Dagblad over de uitingen van de NOS over christenen. ‘Het toontje om orthodoxe christenen weg te zetten als belachelijk, is te makkelijk’ zei Van Brakel.

Hier raken we ook meteen aan het tweede citaat ‘de godsdienst heeft God verstikt’.  Dat heeft niet alleen te maken met de rol van de kerk in de geschiedenis, maar ik merk ik mijn omgeving ook dat een aantal mensen zeer allergisch geworden zijn voor dogma’s die op mensen verstikkend overkomen. Dit is volgens mij een uitdaging aan de kerk. Niet zozeer om dogma’s overboord te zetten, maar om die dogma’s ‘bij de tijd’ te brengen. Tevens zal de kerk ook het maatschappelijk debat weer moeten opzoeken, om te laten zien dat het christelijk geloof niet iets wat volkomen buiten de samenleving staat, maar een terzake doende opvatting heeft over zaken die mensen dagelijks bezighouden.

‘Het is koud en donker geworden zonder God’. Ik hoop dat ‘de kerk’  in de komende tijd de warmte en het licht mag laten zien van God als de grond van ons bestaan.

Want in hem leven wij, bewegen wij en zijn wij.

Schreef ik kortgeleden een blogje over het initiatief voor een (protestantse) Nationale Synode in Nederland, naast deze voorgenomen synode hebben verschillende media een zelfde beweging op meer plaatsen in wereld waargenomen.

Er wordt gewag gemaakt van het gesprek tussen de Russische-orthodoxe archimandriet Ilarion met de rooms-katholieke paus Benedictus XVI om te spreken over een gemeenschappelijk platform tegen de ‘zonde’ van verdeeldheid en vrijzinnigheid. Deze stap wordt gezien als een ‘dooi’ tussen de kerken in Oost en West, die in 1054 scheurden en in de eeuwen daarna nog verder splitsten.

Ook wordt er geschreven over de toenadering van paus Benedictus XVI tot de  Anglicaanse Kerk. Die kerk brak in 1534 met ‘Rome’.

ik schreef dat de media daar aandacht aanbesteedt, maar dat doet ze niet zo schrik en beven. Ik citeer de NRC:

Deze recente pogingen om de schisma’s te boven komen, illustreren dat opzichtig triomfalisme over de teloorgang van religie op zijn minst voorbarig is. Er moet namelijk niet uit het oog worden verloren dat de kerken ook bezig zijn met machtsvorming, en dus politiek bedrijven. Over een brede linie is er sprake van consolidatie van zowel rechtzinnigheid als organisatiekracht. In kwantitatieve termen: wie de christenen aller landen verenigt, verzamelt ongeveer 2 miljard wereldburgers tegen ruim 1 miljard moslims van verschillende denominaties.

Onderhuids voel je al de angst van de atheïst: worden we weer teruggeworpen naar een tijd ver voor de Verlichting waar de religie de macht in handen had? Omineus sluit het artikel af met de volgende waarschuwing:

de scheiding van Kerk en Staat moet het fundament blijven van een liberale democratie!!

De media zien voor hun geestesoog  waarschijnlijk al allerlei kerkelijke gremia geen plaats voor andere meningendie het dagelijks leven weer terugwerpen in die duistere tijd doortrokken van spruitjeslucht en van stille zondagen. Een tijd waarin het geluid van godsdiensten de stem van de redelijkheid overstemt.

Even een vraag van mijn kant: zouden al die breuken tussen de eens ongedeelde christelijke kerk het idee zijn van een atheïst onder het motto:

Verdeel en heers…

Ach ja, ze zijn er weer, de weinig verdraagzame, fanatieke atheïsten…

Het Britse humanistenverbond BHA heeft toeristenbureaus opgeroepen een christelijke dierentuin in het Engelse Wraxall te boycotten. Dat meldde de Britse krant The Telegraph donderdag. De seculiere organisatie is boos omdat Noah’s Ark Zoo, in de buurt van Bristol, vraagtekens zet bij de evolutieleer. Daardoor zou de dierentuin jaarlijks tienduizenden bezoekers ‘misleiden’. De eigenaren van de dierentuin, Anthony en Christina Bush, zeggen dat ze geen geheim van hun geloof willen maken. Wel hebben ze een ‘iets andere’ visie op de schepping dan traditionele creationisten. Het leven zou zijn ontstaan zowel door God als door evolutie. Op de website van Noah’s Ark Zoo is onder meer te lezen dat het darwinisme onjuist is. De ark van NoachDe dierentuin zegt ook het debat tussen creationisme en evolutionisme te willen bevorderen.

Het blijft toch merkwaardig. Mensen die de evolutieleer maar enigszins ter discussie willen stellen worden door een bepaald deel van de fanatieke aanhangers van die leer verketterd. Want men zou ‘wetenschappelijke feiten’ ontkennen. Wanneer je het geloof aanhangt dat God de wereld heeft geschapen dan ben je toch behoorlijk kierewiet.

Waarom toch deze angst? Zou het komen omdat het evolutionisme niet zo ‘wetenschappelijk waterdicht’ is?