Ik moest twee keer met mijn ogen knipperen,
toen ik mij plotseling realiseerde wat er gebeurde:
president Trump en president Zelensky
die in een tête-à-tête met elkaar spraken
op de begrafenis van paus Franciscus.
Dit was zó belangrijk!
De meeste berichtgeving over de requiemmis van paus Franciscus
richtte zich toch op het ‘spektakel’
of de kans voor wereldleiders om contact te leggen.
Het is verleidelijk om te denken
dat het hoofdpodium van de Sint-Pietersbasiliek
eigenlijk een bijzaak was
van de marginale gebeurtenissen
van politici die de wereld verdeelden.
Met alle planning die gepaard gaat
met gebruikelijke geopolitieke topconferenties,
heeft het Vaticaan een spectaculair,
geïmproviseerd decor geboden.
Toch kijk ik hiernaar met gemengde gevoelens.
Maar als het om zaken van leven en dood gaat,
is er geen betere locatie dan een begrafenis.
Dit veronderstelt natuurlijk
dat leiders de tegenwoordigheid van geest hebben
om het dode lichaam voor zich te erkennen (niet ‘overleden’),
in plaats van alleen maar de handelingen te verrichten
en na te denken over de fotomoment.
Maar de raderen van de dood kunnen niet worden vermeden.
‘Bittere rivalen kunnen de rituelen van de sterfelijkheid erkennen‘
werd er ergens door een analist geschreven.
Verhalen over leiders
die recent begrafenissen bijwoonden, zijn soms onthutsend.
De begrafenis van paus Franciscus was niet anders:
Een onhandige Trump bijvoorbeeld
die door zijn vrouw moest worden aangespoord
om mee te doen met het gebruik van de vredesgroet.
Naast degenen die Franciscus prioriteit gaf
– degenen die naar de marge werden verdrongen –
was er een kritische ‘massa’ op de begrafenis aanwezig
van mensen die zich in het hart van de samenleving bevonden:
Er waren 170 delegaties, waaronder 50 staatshoofden,
15 regeringsleiders en 12 regerende monarchen.
Treffend wordt er dan bericht:
‘Omdat de dood altijd bij ons is (…) bestaat er weinig twijfel over
dat deze begrafenis
nu de belangrijkste ceremoniële gebeurtenis is
in het wereldwijde diplomatieke systeem’.
Daarom moest deze onwaarschijnlijke kans
op bilaterale diplomatie ten volle worden benut.
Juist omdat begrafenissen,
terwijl de lichamen in het graf neerdalen,
ons uit het alledaagse, de 24-uurs nieuwscyclus
en het doomscrollen verheffen,
bieden ze ons de mogelijkheid
om contact te maken met wat er echt toe doet.
Minder dan 24 uur voor zijn dood sprak de paus
op Paaszondag de woorden:
Christus is verrezen!
Deze woorden vatten de hele betekenis van ons bestaan samen,
want we zijn niet gemaakt voor de dood,
maar voor het leven.
God schiep ons voor het leven
en wil dat de menselijke familie weer opstaat!
En nu onze wereldorde wankelt,
zou de menselijke familie wel eens weer kunnen opstaan
wanneer de machthebbers elkaar ontmoeten op een begrafenis.
Zeker, we zullen moeten afwachten
of de geopolitieke ontmoetingen
die hebben plaatsgevonden,
vruchten afwerpen.
Maar we mogen in die hoop leven.
Als wereldleiders lering zouden trekken
uit de raadselachtige, overleden paus,
zouden ze inzien
dat hij als teflon
was voor de politieke etiketten
die mensen hem probeerden op te plakken.
Je krijgt de indruk dat hij streefde
naar iets blijvenders
dan soundbites, snelle overwinningen
en populariteit.
Ik zou er ook aan toe willen voegen
dat begrafenissen er zijn voor de levenden.
Begrafenissen helpen ons te rouwen.
Ze helpen ons verlies te verwerken,
en daarom blijven de ‘stoffelijke resten’ bestaan.
De oude verklaringen, de preek,
het breken van het brood
en het uitschenken van de wijn,
ja zelfs de theatrale aspecten,
helpen ons ons eigen leven te plaatsen
op een wereldtoneel
waar we zowel bijfiguren zijn
als ook de onverdeelde aandacht
van vele toeschouwers waard zijn.
In een wereld waar geopolitiek
miljoenen mensen dreigt te depersonaliseren
en te ontmenselijken,
botsen begrafenissen onvermijdelijk
tussen het universele en het individuele.
De context van aanbidding en dankzegging
tilt ons ook uit de aantrekkingskracht
van de vluchtigheid van natiestaten en ons eigen leven,
om de mogelijkheid te ontdekken
en te laten draaien
om Iemand die veel grootser en standvastiger is.
Net als bij diplomatie is er geen betere plek
om de dood te overdenken dan een begrafenis.
Richt je ‘laatste gang’ in op de wijze zoals die het meest bij je past, want het immers uw uitvaart. Het lijkt erop dat het op een vrije manier omgaan met de dood vaak uit andere culturen stamt. Niets is minder waar: er is ook in onze samenleving een tijd geweest dat men de eindigheid van het leven meer aanvaardde als iets dat bij het leven hoort, je wordt geboren en op een gegeven moment sterf je ook weer. Juist door het voortschrijdende medische inzicht is men het sterven steeds meer als anomalie van het leven gaan beschouwen.
Brandend Zand 