Het belangrijkste moment van de inauguratie van Donald Trump
heeft in een oogwenk plaatsgevonden:
het was een kwestie van enkele seconden.
Terwijl de verkozen president Trump de eed aflegde,
heeft hij een gebed uitgesproken
dat bestaat uit vier eenvoudige woorden:
‘so help me God.’
Dit is niet het eerste gebed dat we horen vanaf deze trappen.
Trumps gebed doet denken aan de gebeden
van een menigte van zijn aanhangers
die een paar jaar geleden
de trappen van het Capitool opliepen.
De mogelijkheid van gratieverlening
staat deze mensen vanaf dag één te wachten.
Ja, misschien staat er over een paar jaar
een standbeeld van een van de ‘Oath Keepers’
– de Amerikaanse extreemrechtse anti-overheidsmilitie
en Trumpaanhangers die meededen aan de bestorming
van het Capitool van 6 januari 2021 –
op de Capitol Rotunda.
Ik herinner me dat ik die voorspelling in de dagen erna
van een journalist las dat dit misschien zou kunnen gebeuren
en ik kon het me toen niet voorstellen.
Nu kan ik het me nu wel voorstellen.
Het partijplatform is nu de liturgietafel geworden.
Onze gebeden zijn gevuld met inhoud van ideologie en theologie.
We hebben laten zien dat we gevangen zitten
in de tijdsgeest van onze tijd,
door propaganda te consumeren en te debatteren
over de ‘waarheid’ over 6 januari 2021 (het verlies van Trump)
op manieren die onze eigen capitulatie verraden,
en door een aankomende regering te rechtvaardigen
die schaduwen van autoritarisme
met haar populisme en tech-oligarchen vooruit werpen.
Nee, we kunnen voor een Amerikaan niet bedenken
wat het betekent om christen te zijn.
Hoe kan het dat Trump – als veroordeelde crimineel –
het presidentschap op zich neemt
zonder veel van zijn ‘christelijke’ achterban te verliezen?
Waarom we ons dat niet voor kunnen stellen?
Omdat we geen aandacht hebben besteed
aan de gebeden van 6 januari.
Aan de god die ze in hun midden hebben geopenbaard,
en de militante toewijding die deze god eist.
Een god die paranoïde is,
verdeeld tussen ideologie en theologie,
wiens geest de naam ‘Jezus’ alleen draagt in een soort messiaanse nabootsing.
Hoe we deze mensen en ons geloof kunnen herwinnen?
Het begint met het serieus nemen van gebed.
Als het christelijke leven – altijd en eeuwig –
een ‘leven van het aanroepen van God’ is
– zoals de grote Zwitserse theoloog Karl Barth het verwoordde –
dan moet onze aandacht gericht zijn
op dit kleine gebed verpakt in de eed.
Misschien bidden we dit gebed zelf: ‘Zo helpe ons God.’
Waarom?
Omdat het een gevaarlijk gebed is.
We zijn vergeten: het is gevaarlijk om God aan te roepen.
Dit presidentiële gebed roept Goddelijke hulp in
om de grondwet te ‘bewaren, beschermen en verdedigen’,
maar het aanroepen van de God van het christelijk geloof
is het uitnodigen van onteigening en desillusie
met alles wat we ooit als ‘noodzakelijk’ beschouwden
en als vanzelfsprekend beschouwden,
allemaal als gevolg van de ontmoeting met de Gekruisigde.
Sommigen zien in Trump de komst van een opleving in Amerika.
Sommigen zien in Trump de beul van de democratie.
Maar het aanroepen van de naam van God in Amerika
is het radicaal vrijmaken en dus verantwoordelijk maken
voor Gods gebod van vrede en gerechtigheid.
De hervormde theoloog K.H. Miskotte,
wiens bediening plaatsvond
in het door de nazi’s bezette Amsterdam,
zag het duidelijk: deze God is een saboteur.
Het aanroepen van deze God
nodigt sabotage uit en schenkt ons een afwijkend geloof,
een geloof dat gekenmerkt wordt
door verachtelijke ontkenning
en ongeloof in alle andere aanspraken
op totaliteit en autoriteit en macht.
Er is dus een krachtige realiteit aan het werk
in dit vierwoordengebed.
Bidden tot de God en Jezus Christus
is het aanroepen en uitlokken van sabotage
van al onze plannen.
En zelfs hierin kunnen we er zeker van zijn
dat deze triomf van God voor ons bestwil is.
De Amerikaanse theoloog Walter Wink vroeg zich – met het oog op de eerste christenen – af:
‘Wat gebeurt er als de staat degenen executeert die ervoor bidden?
Net zoals de leeuwen het bloed van de heiligen
likten in het Romeinse Colosseum,
werd Caesar van zijn wapens ontdaan
en gevangen genomen in de triomftocht van Christus.’
Durven we te geloven dat zulke macht werkt
in en door een gebed dat cynici als propaganda beschouwen?
In de vernieuwing van onze gebeden
kan er in onze tijd misschien een echt christelijk verzet ontstaan.
Een verzet gegrond in belijdenis,
een getuigenis in woord en werk van de verrezen Jezus
Die leeft tegen alle messiaanse nabootsing,
die ons een Geest belooft
‘van kwaadaardigheid jegens niemand en liefdadigheid voor allen’
– zoals Abraham Lincoln erkende –
in zijn eigen inaugurele toespraak tot het Amerikaanse volk in 1864.
Mogen we blijven bidden, ‘zo helpe ons God’
zonder bang te zijn voor waar deze God ons heen leidt in vrijheid.
Brandend Zand 