Ik heb een geloofssysteem, een verhaal waarnaar ik leef, een lens waardoor ik de wereld waarneem.
Dat maakt me niet ongewoon of op enigerlei wijze anders dan anderen – want we hebben ze allemaal, of we ons er nu van bewust zijn of niet. Wat me misschien anders maakt dan jou, is dat die van mij voornamelijk aan mij worden uitgelegd via een boek – of, preciezer gezegd, een bibliotheek van zesenzestig boeken – die we de Bijbel noemen.
Het verhaal waar ik naar leef, dat ik in- en uitadem, is gebonden. Het zit in een kaft, het beweegt zich door de pagina’s, het ontvouwt zich volgens een inhoudsopgave – het heeft genre, het heeft auteurs, het heeft leestekens.
En ik heb dit nooit echt vreemd gevonden.
Ik denk dat het komt doordat ik ben wat Charles Taylor een ‘verhalend wezen’ zou noemen; mijn standaard is om de wereld grotendeels op een verbeeldingsvol niveau te begrijpen. Soms voelt het alsof er woorden door mijn aderen stromen. En zo leent mijn persoonlijkheid zich er spectaculair goed voor om mijn leven te leiden volgens een spirituele bibliotheek met 66 boeken. Ik heb nooit echt hoeven worstelen met de vreemdheid van zoiets, ik heb mezelf nooit echt afgevraagd: ‘waarom een boek?’
Wat christenen door de tijd en plaats heen, de Bijbel noemen, is een bloemlezing van 66 boeken, geschreven door zo’n 40 auteurs, in drie talen, over een periode van zo’n 1400 jaar. Er zijn poëzie, verhalen, apocalyptische literatuur, erotische literatuur, lijsten en figuren, instructies en verklaringen in te vinden. Het is – jaar in jaar uit – het bestverkochte boek ter wereld, met meer dan 100 miljoen verkochte of geschonken exemplaren per jaar. De New York Times Bestseller List laat het zelfs weg uit de lijst, omdat het anders altijd zo saai zou staan, comfortabel bovenaan. Geen enkel ander boek komt er ooit in de buurt. Woorden uit dit literaire hoogtepunt, ze zijn gegraveerd in vloeren en muren, ze zijn verweven in bijna elk werk van bijvoorbeeld Vondel, ze zijn soms onhandig op billboards gespoten.
Waarom ben ik – een ontwikkelde, ontgoochelde volwassene uit de 21e eeuw– zo bereid geweest om deze dingen mijn innerlijk te laten vormen? Waarom word ik er zo door geraakt? Tot actie, tot tranen toe, tot woede. Hoe kan ik iets lezen dat duizenden jaren geleden is geschreven, in een deel van de wereld waar ik nog nooit ben geweest, en op de een of andere manier het gevoel hebben dat het een liefdesbrief is die uitsluitend aan mijn eigen ziel is geschreven?
Ik denk dat dat de echte vragen zijn, de vragen waarop ik zowel duizend als nul antwoorden heb.
Geen antwoorden, omdat ik fundamenteel denk dat het iets spiritueels is, het iets is dat door God ontworpen is, iets dat elke verklaring die ik zou kunnen bedenken te boven gaat. De God waarvan ik geloof dat Hij bestaat, wil dat ik Hem leer kennen, wil dat ik leer en studeer, wil dat ik een glimp opvang van hoe Hij denkt, hoe Hij werkt, wat Hij van mij – en jou – voelt. Dat is iets wilds en wonderbaarlijks. Die realiteit doet me niet alleen versteld staan, maar ook van het verlangen erachter, zoals Augustinus schreef:
‘De hele Bijbel vertelt niets anders dan over Gods liefde’.
En, zoals elk literair werk, geeft het zijn betekenis niet zomaar prijs; het vereist dat ik erbij zit, het uitgraaf, erop knaag als een hond met een bot.
Soms voelt het lezen ervan als een balsem voor mijn hart, andere keren als een worsteling door de modder.
Maar ik denk dat dat juist het mooie is aan een boek, toch? Mijn wereldbeeld zit verscholen in een stuk literatuur dat versierd is met mijn krabbels, vlekken van tranen en gemorste koffie. Een boek dat me elke dag weer tegemoet komt, klaar om mij te lezen terwijl ik het lees, en me evenveel vragen als antwoorden te geven.
Still uit de film Bonhoeffer. Pastor. Spy. Assassin.
Dietrich Bonhoeffer heeft zijn 40ste verjaardag nooit gehaald.
Hij werd ter dood veroordeeld in een schijnproces in het concentratiekamp Flossenbürg. Hij werd naakt, naar de galg geleid en in april 1945 op direct bevel van Adolf Hitler geëxecuteerd; officieel wegens verraad.
Sindsdien zijn Bonhoeffers leven en gedachten onderhevig geweest aan projecten en wensvervulling. Bonhoeffer is geseculariseerd, geliberaliseerd, geradicaliseerd en gepopulariseerd door mensen uit het hele religieuze en politieke spectrum, op manieren die slechts een oppervlakkige zorg voor historische feiten en weinig (of geen) begrip van zijn literaire nalatenschap laten zien. Onlangs en opmerkelijk genoeg, in feite weerzinwekkend, is Bonhoeffers naam zelfs gebruikt door de Amerikaanse rechtse Heritage Foundation om het zogenaamde ‘open-grenzenactivisme’ en ‘milieu-extremisme’ van Amerikaanse links te veroordelen in hun Project 2025, een verlanglijst voor het presidentschap van Donald Trump.
Het was dan ook met gemengde gevoelens dat ik de nieuwe film Bonhoeffer: Pastor. Spy. Assassin ben gaan kijken.
Uitgebracht door het christelijke productiebedrijf Angel Studios heeft de film de volgende trailer:
‘Terwijl de wereld op de rand van vernietiging balanceert, wordt Dietrich Bonhoeffer meegesleurd in het epicentrum van een dodelijk complot om Hitler te vermoorden. Met zijn geloof en lot op het spel, moet Bonhoeffer kiezen tussen het hooghouden van zijn morele overtuigingen of alles op het spel zetten om miljoenen Joden te redden van genocide. Zal zijn verschuiving van het prediken van vrede naar het beramen van moord de loop van de geschiedenis veranderen of hem alles kosten?’
De bijbehorende afbeelding toont de pacifisme predikende Bonhoeffer met een pistool in zijn hand.
Zoals elke biopic voor het grote scherm, mengt de film Bonhoeffer feiten en fictie met een flinke scheut artistieke en filmische vrijheid. Deze vrijheid is natuurlijk noodzakelijk voor de kunst van het scenarioschrijven: tijd moet worden gecomprimeerd; biografie moet worden verlevendigd; karakters van mensen moeten worden gedemonstreerd; want uiteindelijk moet de film worden bekeken.
Het lijdt geen twijfel dat Bonhoeffer tijd doorbracht aan het Union Theological Seminary in New York en dat hij daar klaagde over de staat van de Amerikaanse theologie; dat hij actief deelnam aan de Abyssinian Baptist Church in Harlem en goede vrienden werd met een Afro-Amerikaanse student genaamd Frank Fisher.
Maar leren jazzpiano spelen in een nachtclub in Harlem? Met de kolf van een geweer worden geslagen door een racistische hoteleigenaar? En een vurig voorvechter worden van Afro-Amerikaanse burgerrechten? En de fictieve Harlem-preek bevat ook een verwijzing naar de executie van 33.000 Joden nabij Kiyv – het bloedbad van Babi Yar, dat pas in september 1941 plaatsvond. Bonhoeffers verblijf in Harlem stond inderdaad centraal in zijn denken, met name over kwesties die verband hielden met ras. Toch bagatelliseert de vermenging van gebeurtenissen die plaatsvonden rond het hoogtepunt van de genocide (de meeste Joden die tijdens de Holocaust werden vermoord, stierven in 1942 en 1943) met gebeurtenissen en geschriften uit de zomer voor de oorlog de ontwikkeling van Bonhoeffers theologie; zoveel van zijn denken was een nauwgezette maar directe reactie op wat hij met eigen ogen zag.
Er bestaat ook geen twijfel over dat toen Hitler aan de macht kwam, dat Bonhoeffer zich uitsprak tegen de gevaren die inherent waren aan het Führer-concept en dat hij in de jaren dertig onverzettelijk kritiek uitte op het nazisme en de nationaalsocialistische ideologie.
In de film krijgt hij de volgende woorden in de mond gelegd: ‘Ik kan niet blijven doen alsof bidden en onderwijzen genoeg is.’ ‘Vuile handen … Dat is alles wat ik te bieden heb.’ Of, als antwoord op de vraag van zijn vriend en student Eberhard Bethge, of Hitler de eerste kwaadaardige leider is sinds de Schrift werd geschreven: ‘Nee. Maar hij is de eerste die ik kan stoppen.’
Waren dit ooit zijn woorden?
Nee, niemand zal ook betwisten dat Bonhoeffer een ondergronds seminarie leidde in Finkenwalde om toekomstige predikanten van de Bekennende Kirche in Duitsland op te leiden; of dat hij zei: ‘Elke roep van Christus leidt tot de dood’. Maar de film verdraait ook enkele belangrijke aspecten van de bredere historische context. Cruciaal is dat Hitler en de nazipartijleiding, net als – foutief – in Eric Metaxas’ Bonhoeffer-biografie, worden afgeschilderd als degenen die de Deutsche Evangelische Kirche (Duitse Protestantse Kerk, DEK) overnemen en die hun greep daarop blijkbaar nooit opgeven, waarmee ze een Reichskirche creëren. Ondertussen bestrijdt de Bekennende Kirche – hier geleid door Bonhoeffer en Niemöller – moedig de nazi’s, met name hun anti-joodse beleid en acties, waaronder de Holocaust. Dit misleidende verhaal suggereert dat er twee kanten aan de Kerkstrijd waren: de (ogenschijnlijk onverschrokken) Bekennende Kirche en de Reichskirche, die in de film het restant van de DEK vertegenwoordigt, die zogenaamd door Hitlers ‘brute nationalisme’ was ingelijfd.
Deze versie van de kerkstrijd versmelt de Rijkskerk, de aanzienlijke minderheidsfractie van de DEK, de Duitse christenen, die gretig vele aspecten van het nazisme omarmden en ‘gedejudaïseerde’ Bijbels en gezangboeken creëerden en gebruikten. Toch laat ze de meerderheid van de Duitse protestanten volledig buiten beschouwing, die ervoor kozen zich niet aan te sluiten bij de Duitse christenen of de Bekennende Kirche. Ze verzwijgt ook het feit dat Hitler uiteindelijk het idee van een Rijkskerk opgaf.
Maar wat wel betwistbaar is, is dat (zoals de film suggereert) Finkenwalde een veilige haven was van waaruit een complot om Hitler te vermoorden werd gelanceerd, en dat Bonhoeffers meest memorabele aforisme van christelijk discipelschap bedoeld was om te worden samengevoegd, zoals in de film gebeurd, met beelden van een samenzweerder die een zelfmoordbom voorbereidde.
En Bonhoeffer sloot zich zeker aan bij de Duitse militaire inlichtingendienst en fungeerde als een soort dubbelagent. Hij gaf zeker informatie over de samenzwering door aan internationale kerkleiders tijdens zijn reizen buiten Duitsland. Hij wist zeker van zowel ‘Unternehmen Sieben’ (een plan om een kleine groep Joden en Joodse christenen uit Duitsland te smokkelen naar veiligheid in Zwitserland), als het geplande complot om Hitler te vermoorden.
Maar om, zoals de film ook doet, te suggereren dat Bonhoeffer centraal stond in deze plannen en er persoonlijk bij betrokken was, of dat hij via bisschop George Bell aan Winston Churchill vroeg om te lobbyen voor het leveren van een bom die de samenzweerders konden gebruiken om Hitler te doden, is niets meer dan een zeer omstreden en zelfs samenzweringstheorie. Andere scènes zijn – onbedoeld – onnauwkeurig of ‘metaforisch’. Wanneer Martin Niemöller het (inmiddels beroemde) gedicht ‘Als die Nazis die Kommunisten holten..’ voordraagt, doet hij dat met een donderende preek op profetische wijze, alsof hij die beroemde woorden al uitsprak voordat de nazi’s ‘hem kwamen halen’. In de film wordt de preek blijkbaar in 1944 gehouden, hoewel Martin Niemöller in 1937 werd gearresteerd en in 1944 in Dachau zou zijn geweest (de Niemöller in de film verklaart tijdens de preek dat hij ‘dertien jaar’ hun predikant was geweest; Niemöller werd in 1931 predikant in Berlijn-Dahlem). Wat bekend zou worden als Niemöllers ‘bekentenis’ werd pas na de oorlog uitgesproken, dus na zijn zeven jaar durende opsluiting in eerst een Berlijnse gevangenis, vervolgens Sachsenhausen en uiteindelijk Dachau.
Zeker, Bonhoeffers leven en gedachtegoed zijn duidelijk boeiend, maar het is ook complex.
Bonhoeffer liet een reeks boeken, essays, preken, onafgemaakte manuscripten, werknotities en brieven na, die allemaal notoir moeilijk te interpreteren zijn. Bonhoeffer walst over deze moeilijkheid en complexiteit heen en trivialiseert daarmee de erfenis van een hedendaagse, gemartelde christelijke heilige. De film vertelt ook gedeeltelijk een onwaar verhaal: het verhaal van een man die voorbestemd is, ja vastbesloten, om een leven van gebed, onderricht en diplomatie te verloochenen om een potentiële huurmoordenaar te worden en zich koste wat kost bezig te houden met gewelddadige politieke spionage en activisme.
Dit alles is (heel) ver verwijderd van de man die in 1930 Amerikaanse christenen aanspoorde om te onthouden dat ze broeders en zusters hebben ‘in elk volk,’ niet alleen in hun eigen volk, en dat als het volk van God verenigd zou zijn, ‘geen nationalisme, geen haat van rassen of klassen zijn plannen kan uitvoeren en (…) de wereld vrede zal hebben.’
Zeker, het is gebruikelijk dat filmmakers gebeurtenissen samenvoegen om een verhaal efficiënter te kunnen vertellen. Maar het verhaal van de film is een heel eind verwijderd van de man die in november 1940 schrijft dat ‘radicalisme,’ en ‘christelijk radicalisme’ in het bijzonder, ‘voortkomt uit een bewuste of onbewuste haat (…) jegens de wereld, of het nu de haat is van de goddelozen of van de vrome.’
En het is een heel eind verwijderd van de man die met Kerst 1942 reflecteert op de ‘onvergelijkbare waarde’ van het hebben geleerd ‘de grote gebeurtenissen van de wereldgeschiedenis van onderaf te zien, vanuit het perspectief van de verstotenen, de verdachten, de mishandelden, de machtelozen, de onderdrukten en verguisden, kortom vanuit het perspectief van het lijden.’
de film Bonhoeffer loopt daarom het risico Bonhoeffers erfenis als theoloog, pastor en man van verzet bloot te stellen aan nog meer misbruik. In een tijd waarin het politieke en religieuze discours steeds meer doorspekt is met xenofobe, autoritaire en nationalistische retoriek, en in het slechtste geval christelijk nationalistische retoriek, is dit niet wat nodig is. Het is niet verrassend dat Bonhoeffer-experts over de hele wereld en Bonhoeffers eigen familie zich zorgen maken.
Maar is Bonhoeffer desondanks de prijs van een kaartje waard? Na het zien van de film blijft het bij mij toch knagen. Want naast het pathetisch overdreven Amerikaans-Duitse accent van de acteurs, naast de enorm vrije omgang met situaties en teksten uit de Bijbel, de enorm vrije filmische brei en fouten van fictie en geschiedenis, blijf ik het mij afvragen: is dit nu wel of niet een goede kennismaking met de figuur van Dietrich Bonhoeffer? ‘Tuurlijk, er is inhoudelijk heel, heel veel mis met deze film, – maar dat geldt voor mij ook met de jaarlijkse The Passion op tv – kan het dan toch niet een ingang vormen voor mensen als kennismaking met Dietrich Bonhoeffer?
Misschien verrassend genoeg denk ik dat het dat wel is: al was het maar vanwege de ontknoping.
In een opeenhoping van verfraaide feiten zijn de laatste scènes van de film ook enorm aangrijpend en diep ontroerend. Kort voor zijn executie gaat Bonhoeffer zijn medegevangenen voor in het ochtendgebed, waarbij hij brood breekt en wijn met hen drinkt als herdenking van de dood van Jezus Christus. Vervolgens loopt Bonhoeffer in vrede naar de galg, wetende dat voor hem, als discipel van Jezus Christus, zijn dood slechts het begin van het leven is.
Het is zo’n standvastige hoop, in het aangezicht van alle vernederende absurditeit van menselijke tegenstrijdigheden (om wat woorden van Fjodor Dostojevski te lenen), waar de kerk en onze wereld vandaag de dag misschien het meest wanhopig behoefte aan hebben.
Wat zou jij willen? Verlang jij naar een aarde die niet steeds meer kapot gaat, maar die heel is. Verlang jij ernaar dat mensen op aarde in vrede met elkaar leven? Dat er geen oorlog en terreur meer is? Zou jij graag weer mens willen zijn op de manier waarvoor God mensen oorspronkelijk gemaakt heeft? Wil je vol worden van de Geest van God? Zodat God ook jou daarvoor kan gebruiken?
Maar hoe kun je die Geest van God krijgen? De inwoners van Jeruzalem zien Jezus’ leerlingen die vol zijn van Gods Geest. En zij dan? De profeet Joël beloofde ooit toch ook dat God zijn Geest zou uitgieten over heel het volk?
Petrus legt uit hoe mensen de Geest van God kunnen krijgen. Wil jij door de Geest van God meewerken met God in zijn goede zorg voor de aarde en de mensen die daarop wonen? Ga dan naar Jezus toe. Jezus is de Zoon van God. Jezus is vol van Gods Geest. Jezus is geen verleden tijd. Hij is wel gekruisigd en gestorven en begraven. De inwoners van Jeruzalem hebben daar zelf aan bijgedragen. Maar God heeft Jezus opgewekt uit de dood. God heeft daarna Jezus laten plaatsnemen naast zichzelf op Gods troon. God heeft aan Jezus de heilige Geest gegeven. Niemand anders dan Jezus heeft de Geest van God op ons uitgegoten.
Petrus wijst de weg. De weg die hij hen wijst is dezelfde weg die Joël aan de mensen wees. Dit is de weg om Gods Geest te ontvangen: Keer om! Ga terug naar God. Als je met berouw bij God komt en graag weer met God op aarde wilt leven, dan zal God je dat leven volop geven.
Joël riep zijn volksgenoten tot omkeer: Keer terug tot de Heer jullie God. Alleen bij Hem vind je leven. Hij heeft de aarde gemaakt. Hij maakte de aarde voor de mens om daar op te wonen. Om het goed te hebben. Om te genieten van God. Om te genieten van al Gods gaven. Om daar als Gods mensen sámen van te genieten. Dat is het echte leven. Als je dat wilt, keer dan terug naar God. Alleen Hij kan dat leven aan jullie geven.
Weet je nog van de nieuwe schepping, de nieuwe aarde, nieuwe mensen? Is dat geen toekomstmuziek? Het is waar: de hemel op aarde is er nu nog niet. Dat komt nog. Als Jezus terugkomt. Maar in alles wat gebroken is wil God nu al iets daarvan laten zien. De oude klanken van het paradijs waar alles goed was. De nieuwe klanken van de nieuwe aarde. Dat nieuwe leven wil God laten zien door jou en mij. Als je naar Jezus gaat en je vraagt Hem om de Geest van God, dan gaat Hij je dat leren.
Kijk maar naar de inwoners van Jeruzalem. Rond de 3000 mensen vertrouwen zich toe aan Jezus. Ze laten zich overschrijven op zijn Naam. Ze ontvangen de heilige Geest. Ze horen bij de groep leerlingen van Jezus. Dit is wat hen kenmerkt: 1 Ze blijven trouw aan het onderricht van de apostelen. Over Jezus die voor ons is gestorven en voor ons is opgestaan uit de dood. 2 Ze vormen met elkaar een hechte groep. Ze zorgen voor elkaar en nemen het op voor elkaar. 3 Ze breken het brood. Ze vieren trouw het heilig avondmaal. Om hun Heer Jezus Christus in zijn zelfovergave voor hen te gedenken. 4 Ze wijden zich aan het aanbidden van God de Vader en Jezus zijn Zoon.
De kring van Jezus groeide snel. Er werd overal over hen gepraat. Er waren veel waarderende opmerkingen: ‘Die mensen van Jezus, die gaan tenminste ergens voor. Ze hebben toekomst in huis.’
Vandaag zoeken veel mensen naar hun identiteit. Dat is van alle tijden, maar juist in onzekere tijden speelt dat sterker op. Het is de paradox dat in onze welvarende samenleving steeds meer mensen, en niet alleen jongeren, kampen met depressies, burn-out en er meer antidepressiva wordt geslikt dan ooit tevoren. De Vlaamse psychiater Paul Verhaeghe ziet een belangrijke oorzaak in de cultuur van neoliberalisme, waarin we steeds maar moeten presteren, waarin hebzucht als iets goed wordt gezien, succes een eigen verdienste en egoïsme als een deugd. Veel mensen hebben hooggestemde idealen, ook voor hun kinderen. Maar het kind stemt niet altijd overeen met de idealen van de ouders. In de film Fight Club zegt de persoon Tyler Durden iets over dit probleem
We’ve all been raised to believe that one day we all be millionaires and moviegods and rockstars. But we won’t, and we’re very, very pissed off.
Het zijn de demonen van onze tijd. Als een kind in zijn opvoeding meekrijgt dat alles, maar dan ook alles mogelijk is, vormt dit een uitstekende basis voor teleurstelling en faalangst. In een maatschappij waarin mensen steeds meer op zichzelf teruggeworpen worden, verkommert onze ziel. Waar mensen bevrijd worden uit die verkrampende en verlammende angst voor zichzelf en voor de ander, gaan we open, staan we op, en krijgt het bevrijdend visioen van het Koninkrijk gestalte.
Als de christelijke kerk de test van de huidige veranderingen in onze beschaving en de overgang van het moderne naar het postmoderne tijdperk wil doorstaan, ben ik ervan overtuigd dat zij zich niet alleen kan bezighouden met de schapen die keurig meelopen in haar kudde of met het traditionele zendingswerk dat tot doel heeft zoekers in bewoners te veranderen en hen in de bestaande institutionele en mentale begrenzingen van de kerken wil persen. Zij moet buiten haar grenzen treden en proberen de zoekers met wederzijds respect te ‘begeleiden’, zonder daarmee per se zielen te willen winnen. We lopen dan het risico dat niet alleen zij, maar ook wij zullen veranderen, omdat de waarheid ons gemeenschappelijke doel is. De waarheid die ons in Christus is gegeven, is geen statisch object en geen reeks formules, maar de weg en het leven, iets wat in beweging is en ons voortdurend ertoe oproept ‘naar dieper water te varen’.
Deze week is het de Week van Gebed. In deze week wordt door middel van het gezamenlijk beleggen van dagelijkse gebedsdiensten in de verschillende naburige kerken gestreefd naar een groeiende eenheid tussen christenen en kerken, ook op lokaal niveau. Ook in mijn kerkelijke gemeente wordt er aandacht aan besteedt. En dat vind ik goed. Immers, in een wereld die bol staat van allerlei tegenstellingen en religieuze controverses, is het goed om te laten zien dat christenen ook op lokaal vlak elkaar juist kunnen vinden in wat hun bindt, niet in wat hen scheidt. Daarmee kloppen we als het ware op de deur van de de mensen om ons heen om zo het goede nieuws te verspreiden van een God die liefde is en verdeeldheid onder zijn kinderen verafschuwt.
Oké, het onderhouden van je lichaam zal zeker goed zijn, immers het gezegde zegt ‘een gezonde geest in een gezond lichaam’, maar ik denk dat de huidige gezondheidscultuur waar het lichaam bijna als afgod gaat functioneren doorslaat. Je kunt tegenwoordig bijna geen weg meer berijden of op het (fiets)pad ernaast loopt een persoon van willekeurig welke leeftijd druk te joggen. Lijkt me heel gezond zo langs die weg, liters fijnstof naar binnen zuigen ;0). Reclames doen ons geloven dat het lid zijn van een sportschool een noodzakelijkheid is voor het leven. Ten aanzien van dit onderwerp bleef een idee uit het boek van Philipp Blom over cultuur en crisis in de jaren 1918-1938 (Alleen de wolken) bij mij haken. Hij schrijft dat mensen vanuit onzekerheid juist in die jaren hun toevlucht zochten in bodybuilding en een cultuur waar gezondheid en fitness centraal stonden. Het lijkt wel alsof in ons tijdsgewricht van onzekerheid er eenzelfde reflex ontstaat. Maar deze bijna verafgoding van het eigen lichaam lijkt ook het christelijk erf in vermomde te hebben bereikt. Er zijn christelijke bewegingen waar fysieke uitdagingen een wezenlijk onderdeel uitmaken van christelijke levensstijl. Het adagium lijkt te zijn: alleen door de herontdekking en herwaardering van je eigen fysieke leven kun je succesvol zijn in je geestelijk leven. De bovenstaande tekst uit 1 Timoteüs 4 brengt hier volgens mij een ‘gezonde’ dosis relativering in aan. Gods wil te doen, dat is het belangrijkste. Oefeningen doen voor je lichaam ‘best wel nuttig’. Successen behalen op lichamelijk vlak is kortom (alleen maar) ‘best wel nuttig, niet minder maar ook niet meer! Gods wil doen gaat daar boven uit en is iets wat je niet uit je zelf kunt doen. Dat is enkel genade en genade is precies het tegenovergestelde van succes. Genade is eigenlijk het succes van God. Hij overtreft Zichzelf, Hij overtreft Zijn eigen rechtvaardigheid door ons iets te geven wat we niet verdienen. Succes verdien je, genade krijg je. Succes maakt opgeblazen, genade maakt dankbaar.
Genade is de grote gelijkmaker. In de maatschappij zullen altijd lagen blijven. De losers en de winners. Degenen die bijdragen en degenen die de hand ophouden. Degenen die bekend zijn en onbekend. Maar in Christus vallen die verschillen weg. ‘We zijn allemaal bedelaars’, zei Luther. Voor de een is dat makkelijker te erkennen dan voor de ander. De vrouw die Jezus voeten zalfde wist wel dat ze het van genade moest hebben. Voor Paulus was dat een moeilijker proces. Maar uiteindelijk kon hij met heel zijn hart zeggen dat alle dingen die hij vroeger als winst zag, zijn mooie cv, zijn afkomst, zijn hoge opleiding, niet meer telden. Het was vuilnis vergeleken bij het kennen van Jezus. Hij wilde alleen nog roemen in het kruis. Met andere woorden, het enige waar hij nog trots op wilde zijn was wat God voor hem had gedaan, uit genade. Niets anders was nog de moeite waard om over op te scheppen.
Dit is een punt waarop christenen fundamenteel zouden moeten verschillen van de wereld. In de wereld moet je jezelf neerzetten of profileren. Je sterke kanten laten zien. Het liefst nog wat overdreven, want dat doet iedereen en als jij dat niet doet, benadeel je jezelf. In Gods Koninkrijk tellen onze prestaties echter niet. Wat telt is de genade van God. Wat Hij heeft gedaan ondanks onze eigen zwakheden. De overdreven gezondheidscultuur is fundamenteel onchristelijk. Het is een enorme verleiding waar vrijwel iedereen mee te maken krijgt, maar alle glans die naar ons gaat, doet af van de glans van de genade van Christus.
Kerkvader Tertullianus (ca. 160 – ca. 230) zei eens het volgende christenen: ‘Als de Tiber tegen de wallen oprijst, als de Nijl de velden niet onder water zet, als de hemel gesloten is, als de aarde beeft, als er hongersnood heerst, als er ziekte woedt, dadelijk hoort men schreeuwen: “De christenen voor de leeuw.”‘
Ik moest aan zijn uitspraak denken toen ik onderstaand berichtje las:
‘Zingende christenen verstoren broedvogels
De ruim 50.000 christenen die jaarlijks de pinksterconferentie Opwekking op het festivalterrein in het Flevolandse Biddinghuizen bezoeken, veroorzaken geluidsoverlast in het broedseizoen van vogels. Dat stelt de milieugroep Dronten. Omdat de geldende geluidsnormen “enorm” zouden worden overschreden, heeft de milieugroep bij de gemeente bezwaar ingediend tegen de vergunning voor het christelijke feest dat wordt gehouden nabij een natuurgebied. De lokroep van de mannetjesvogel zou onder meer door het gezang van de bezoekers niet door het vrouwtje worden gehoord. Ook zouden al broedende vogels van hun nesten worden weggejaagd.’
Het antwoord van de organisatie was nogal ad rem: ‘Dat is niet bepaald opwekkend’, zei bestuurslid Gerrit van Duuren donderdag. Volgens Joop Gankema, directeur van stichting Opwekking, is de geluidsnorm één keer overschreden. ‘Toen waren meer bezoekers op een plek dan verwacht. Door herinrichting van het terrein en continue geluidsmetingen kan dit nu niet meer gebeuren.’ Het bezwaar vindt hij dan ook overdreven. De 43e editie van de pinksterconferentie vindt plaats van 17 tot en met 20 mei.’
42 keer hebben de broedende vogels gedurende drie dagen overlast gehad en 41 keer is er geen klacht ingediend in verband met geluidsoverlast…
Ik vermoed dat er in in het Dronter bosgebied genoeg hout lag om mee te slaan!
Het was een kort berichtje op de site van de Protestantse Kerk in Nederland waarin melding werd gemaakt van het feit dat een delegatie uit Noordoost-Azië de Wereldbond van Gereformeerde Kerken (WCRC) heeft opgeroepen haar zorg uit te spreken over de gevaren van nucleaire technologie. Secretaris-generaal van de WCRC, Setri Nyomi, voegde eraan toe dat menselijke activiteit de schepping dreigt te vernietigen. “De Accra-verklaring heeft consequenties voor de levensstijl van christenen wereldwijd,” aldus Nyomi. In de Accra-verklaring, opgesteld door de oprichters van de WCRC, staan afspraken tussen lidkerken die streven naar economische en ecologische gerechtigheid. Met een parafrasering op de boodschap aan de gemeente van Laodicea uit Openbaring 3, riep vice-voorzitter van de WCRC, Yueh Wen-Lu christenen op: ‘Wees niet lauw en passief, maar maak het verschil’.
Mijn gedachten bleven haken bij ‘nucleaire technologie’ en ‘wees niet lauw en passief’. Natuurlijk over alle slechte eigenschappen van nucleaire technologie en de rampen die daar uit voort kunnen komen (denk bijvoorbeeld aan de kernramp in Fukushima, in 2011) moeten we zeker niet te licht denken, maar ik moest ook denken aan een van de betekenissen van nucleair, namelijk ‘tot de kern behorend’ en ‘betrekking hebbend op de kern’.
Doordat christenen zich weer richten op wat betrekking heeft op de kern van hun geloof, dus zeg maar nucleair geladen worden, blijven ze niet meer lauw en passief. Ze zullen licht kunnen uitstralen en licht kunnen zijn voor de hele wereld. Zo maken ze het verschil!
Brandend Zand 