Brandend Zand

De openingsceremonie van de Olympische Spelen van Parijs in 2024,
gehouden aan de rivier de Seine, heeft niet verrassend voor controverse gezorgd.
Zulke momenten, waarbij een land
zich door middel van pracht en praal aan alle anderen presenteert,
zorgen altijd voor commentaar,
niet in de laatste plaats degenen die beweerden
dat de ceremonie een ‘aanval op het christendom’ was.

Hoewel het weer de uitvoering enigszins dwarsboomde,
was het de inhoud van de voorstelling die kritiek kreeg.
De parade van atleten werd overschaduwd
door de kritiek op de creaties van theaterdirecteur Thomas Jolly,
het brein achter de hele ceremonie.
Extreemrechtse politici bekritiseerden Jollys creaties
als een schending van de Franse nationaliteit.
Conservatieve deskundigen richtten hun kritiek op Jollys
verheffing van de LHBTIQ+-cultuur.

Christelijke commentatoren hebben,
met verschillende mate van wrok,
een vreemde scène veroordeeld waarin Leonardo da Vinci’s beroemde schilderij
van het Laatste Avondmaal – volgens hen –
werd ondermijnd door een mengelmoes van ostentatief queer personages.
Centraal stond niet Jezus Christus,
maar een robuust ogende figuur die leek op Lady Liberty.

Voor de ceremonie vertelde Jolly aan het Britse Vogue over het hart achter zijn creatie:
‘er is ruimte voor iedereen in Parijs.
Misschien is het een beetje chaotisch,
dat is waar, maar dat geeft iedereen de mogelijkheid om een plek voor zichzelf te vinden.’
De openingsceremonie zal een succes zijn, zegt Jolly,
‘als iedereen zich erin vertegenwoordigd voelt.’
Ik denk dat dit niet het geval is voor de dertig procent van de wereld
die zich als christen identificeert.
Dat komt omdat elke familie en elke smaak van het christendom zou erkennen
dat de Heilige Communie, Het Heilig Avondmaal,
de centrale handeling van christelijke eredienst gedurende 2000 jaar,
waarvan de instelling is afgebeeld in het schilderij van da Vinci,
publiekelijk en wereldwijd werd verkracht.

Hoe kunnen we dit moment duiden?
Is er nog iets anders dat de christen kan bijdragen dan verontwaardiging of woede?
Wanneer zoiets gebeurt,
herinnert het me aan de centrale rol die het christendom
heeft gespeeld in de westerse cultuur.
Het onbegrip rondom de controversiële scène van de ceremonie
berust op het idee dat het schilderij van Da Vinci
een wereldwijd erkend symbool is.
Anders hadden we alleen maar naar een heel vreemd etentje zitten kijken zonder eten.
En met het beroemde schilderij van Da Vinci in gedachten,
komt de subversieve kracht van Jollys scène dan hard aan.

Ik heb een heel aantal artikelen gelezen van een bepaald soort rechtse journalist
die gedachten napraat als: ‘dat zouden ze niet doen met de Koran.’
en ideeën over de ‘neergang van het christelijke Westen en de westerse cultuur’,
Dan zou dat kunnen kloppen, maar het mist fundamenteel het punt.

De scène is alleen logisch vanwege de nu afnemende machtspositie van het christendom.
Wanneer je – zoals radicaal rechts vaak doet –
Jezus Christus en het christendom op één lijn brengt met de status quo,
wanneer het christendom moreel behang wordt
voor een hele beschaving en haar cultuur.
Dan wordt het niet verrassend genoeg een doelwit voor satire.
Vooral voor iedereen of een groep die zich vervolgd of gemarginaliseerd voelt.
Nee, ik verdedig geen moment wat Jolly deed,
maar probeer te begrijpen waarom het gebeurde.

Het soort culturele macht dat het christendom in het Westen heeft gehad,
gaat ten koste van de duidelijkheid, omdat het christendom
oorspronkelijk zelf een tegencultuur was.
Kruisiging, een opperste daad van keizerlijke overheersing,
werd de basis van het christelijk denken
en uiteindelijk het grootste symbool ervan.
De oorspronkelijke christelijke beweging
werd door zowel de Joodse als de Romeinse religieuze leiders van die tijd
als godslasterlijk gezien om tegenstrijdige redenen.

Het fundamentele verschil tussen het christendom
en het louter vasthouden aan conservatieve waarden
die niet overtreden mogen worden,
is God.
Het is een oprecht geloof in Jezus Christus
als de langverwachte Messias van het Joodse volk,
en de Redder van de hele wereld
een geloof dat zijn eerste verwaarloosde en verbijsterde discipelen
ertoe bracht om op zulke radicale en tegenculturele manieren te leven
dat velen door het Romeinse Rijk werden vermoord.

Het is terecht dat zijn volgelingen vandaag de dag hun mond opendoen
en zeggen hoe fout het is wanneer de speciale en heilige zaken
die hij voor hen deed opnieuw in het openbaar worden vertrapt,
maar het is ook de moeite waard om te onthouden dat het verhaal zo begon,
met het lichaam van Jezus dat werd mishandeld en gebroken.

Dat we op de een of andere manier, in momenten als deze,
de kracht van Jezus missen wanneer we Hem simpelweg verdedigen
op grond van ‘fatsoen’ en ‘respect.’ is meegaan in het narratief van radicaal rechts.

In plaats daarvan,
als we terugkeren naar de oorspronkelijke gebeurtenissen zelf,
onthult Jollys uitbeelding, in zijn spot en subversiviteit,
juist de kracht van Het Laatste Avondmaal.

Laten we even duidelijk zijn:
Da Vinci’s schilderij was niet bedoeld voor een galerie,
maar werd oorspronkelijk geschilderd op de muur van een vrij onbekend klooster,
en pas jaren later getransporteerd naar een galerie
om ineens ‘kunst’ te worden.
Voor Da Vinci was het bedoeld als een fundamenteel hulpmiddel voor de gelovigen
om de oorspronkelijke gebeurtenissen te herinneren.

Het laatste avondmaal,
de maaltijd die Jezus de avond voor zijn kruisiging met zijn vrienden deelde,
was de openingsceremonie van het christendom.
Elke keer dat christenen deelnemen aan het Heilig Avondmaal,
de centrale handeling van christelijke eredienst gedurende meer dan 2000 jaar,
herinneren ze zich de openingsceremonie waarbij:

‘Jezus nam brood, en toen Hij gedankt had, brak Hij het en gaf het aan Zijn discipelen, zeggende: Neemt en eet, dit is Mijn lichaam.” En Hij nam een beker, en toen Hij gedankt had, gaf Hij die aan hen, zeggende: Drinkt allen hieruit. Dit is Mijn bloed van het verbond, dat voor velen vergoten wordt tot vergeving van zonden.

Maar het meest merkwaardige deel van de openingsceremonie van het christendom,
merkwaardiger dan alles wat we tijdens de openingsceremonie zagen,
is de aanwezigheid van Judas.
De Bijbelse verslagen beschrijven Jezus’ kennis van de intentie van Judas
om Hem aan de Romeinen te verraden,
en toch is Judas nog steeds welkom aan tafel.
Als er ruimte is voor Judas, dan is er ruimte voor ons allemaal.
De openingsceremonie van het christendom
kan niet worden herdacht zonder de aanwezigheid van Judas de verrader,
en Petrus de lafaard, of Thomas de twijfelaar.
De grote ironie en het grote mysterie van het christelijk geloof
is dat je de genade niet kunt overtreffen.
Je kunt het bespotten en ondermijnen, maar Christus stierf voor de goddelozen.

Daarmee komt de scène tijdens de openingsceremonie
niet in de buurt van de oorspronkelijke gebeurtenissen.
Jezus werd niet alleen verraden door zijn vrienden,
Hij werd vervolgens gemarteld, vernederd en publiekelijk geëxecuteerd
op ongeveer de meest pijnlijke manier die mensen hebben bedacht.
Dat was godslastering van een ander niveau,
maar het was ook een overwinning omdat God ervoor koos
om inclusief lief te hebben, voorbij elke menselijke norm.

Dit betekent dat er niets inclusiever is dan de openingsceremonie van het christendom
en tegelijkertijd ook niets exclusiever.
Wij zijn niet degenen die het eten verzorgen, maar God.
In Jollys uitvoering werd de scène van het Laatste Avondmaal
afgesloten door de Franse acteur Philippe Katerine,
die van top tot teen in het blauw was geverfd.
Terwijl deze ‘baardsmurf’ verbijsterde reacties over de hele planeet veroorzaakte, vertegenwoordigde Katherine blijkbaar Dionysius,
de Griekse god die geassocieerd wordt met wilde dronken feesten.
Het eten dat Jolly aanbiedt is een wild verlangen en zelfexpressie.
In het christendom is het eten God zelf, zijn lichaam en Zijn bloed.
Gods liefde wordt gegeven, zelfs aan degenen die hem zullen verraden.

Maar scenes als deze kunnen voor christenen voelen
alsof er nu een golf van seculier liberalisme
eindelijk de machtspositie wil veroveren
die het christendom eeuwenlang heeft gehad.
En wat je nu ziet dat er een nieuwe conservatieve voorhoede van verzet opstaat
om die afbrokkelende positie van het westers christendom te beschermen
of het in te schakelen voor zijn eigen doeleinden.
Uit de mond van Modi of in Trumps tirades
woedt een nieuw religieus bewapend populisme.
Dit zal het voor christenen moeilijker maken om te navigeren,
tussen het volgen van Christus of hen die:
‘ons proberen te misleiden met mooiklinkende filosofie en redeneringen’( Kolossenzen 2)