Iets bij die laatste Koningsdagviering schetste mij verbazing:
Na het gospelkoor dat God dankte en Happy Birthday zong,
wenste de burgemeester van Rotterdam
koning Willem-Alexander – ‘symbool van onze eenheid’ – en zijn familie een mooie, zonnige dag.
‘Want u bent onze majesteit, maar vandaag zijn we allemaal Kings & Queens’.
Dat laatste was precies het thema van koningsdag 2023 in Rotterdam.
Kinderkoor Zangexpress zong de koning toe:
‘Ja we vieren feest! Zing mee met ons lied. Wij zijn royalty. Wij zijn Kings & Queens.’
Hier staan we dus als samenleving:
‘Je bent een baas. Van je eigen koninkrijk. Doe je gouden kroon maar op.’
Neem het kinderen dan niet kwalijk als ze later aanwijzingen van een politieagent
niet meer verdragen, een verkeersregelaar uitschelden
of het betoog van een hoogleraar wegwuiven
omdat ze ‘een andere mening’ zijn toegedaan.
We zijn goden geworden, nadat we we God gedood hebben.
Friedrich Nietzsche schreef het in zijn De vrolijke wetenschap (1882):
Hebben jullie nog niet van die dolle mens gehoord, die op klaarlichte dag een lantaarn aanstak, de markt op liep en onophoudelijk riep: ‘Ik zoek God! Ik zoek God!’ Doordat er vele mensen samen stonden die niet in God geloofden, wekte dit groot gelach. ‘Is hij soms verloren gelopen gegaan?’ zei de ene. ‘Is hij verdwaald als een kind?’ vroeg de andere. ‘Of heeft hij zich verstopt? Is hij bang voor ons? Misschien is hij wel geëmigreerd?’ Zo schreeuwden ze door elkaar en vermaakten zich. De dolle man sprong midden tussen hen in en doorboorde hen met zijn blikken. ‘Waar God heen is?’ riep hij, ‘Ik zal het jullie eens zeggen! Wij hebben God vermoord, jullie en ik! Wij zijn allemaal zijn moordenaars!‘ […] Dwalen we niet als door een oneindig niets? Gaapt de holle ruimte ons niet aan? Is het niet kouder geworden? Komt de nacht niet voortdurend sneller en sneller? Moeten er ’s morgens geen lantaarns aangestoken worden? Horen we nog niets van het lawaai van de doodgravers, die God begraven? Ruiken we het goddelijk ontbindingsproces nog niet? Goden ontbinden ook! God is dood! God blijft dood! En wij hebben hem gedood!
Esther van Fenema schreef hier kortgeleden over in haar boek Het verlaten individu (2022):
‘Wij hebben onszelf tot God gemaakt, maar zijn niet bestand tegen die zelf ontworpen status’.
Ze richt haar pijlen dus op een maatschappij waarin het individu zich tot God heeft verklaard.
Het individu meet zich een vrijheid aan waaraan het zelf te gronde lijkt te gaan.
‘Onze menselijkheid is verkocht aan de hoogste bieder
en we zijn slechts nummers om het Beest te behagen.’ zijn haar woorden.
De problemen in onze samenleving stapelen zich op:
overprikkeling, verslavingen aan van alles en nog wat, depressies,
de graai- en bonuscultuur, grensoverschrijdend gedrag,
de affaires rond toeslagen en aardbevingsschade.
‘We voelen allemaal diep vanbinnen dat onze leefstijl niet strookt met de orde der dingen.
Het is het knagende schuldgevoel dat we ‘afgoden’ aanbidden in plaats van ‘God’,
zegt Van Fenema dan.
Maar wie die afgoden dan zijn? Wijzelf? De maatschappij?
‘Wie laat uiteindelijk wie in de steek?
Laat het individu de samenleving in de steek of is het juist andersom?’
Ze geeft er zelf geen direct antwoord op, maar het lijkt te wijzen op het individu.
Tenminste, als wij bestuurders en politici ook individuen mogen noemen.
Ze lijken soms de samenleving of het collectief te vertegenwoordigen,
maar ze krijgen er net zo van langs als de consumerende burger.
De ruimte – waar Nietzsche het al over had –
die de dood van God achterliet moet worden gevuld.
‘Want als de leegte waarin alleen God past, niet door God zelf gevuld
wordt, stroomt ze vol met rommel’, betoogde psychiater Jung al.
‘Vacuüm of leegte is de ultieme hoofdzonde van onze tijd omdat we de groep hebben losgelaten
en onszelf als middelpunt van het universum zijn gaan zien.
Het kreeg kreeg alle kansen om ons te ondermijnen omdat we kwetsbaar blijken als niemand ons beschermt.
We hebben opnieuw van de appel gegeten en riepen massaal dat goed en kwaad niet meer bestond
omdat we het als God immers zelf wilden bepalen. …
Vacuüm als onafwendbare eindtoestand wanneer verbinding
en betekenis vervliegt.
Wanneer verhoudingen en structuren verbleken.
Het rokende eindstadium als chaos en vernietiging hun werk hebben gedaan.
God creëerde de wereld vanuit de leegte en wij blijken het vermogen te hebben haar weer af te breken.
Gaan we als God ten onder of kunnen we nog samen een Ark bouwen
om de zondvloed te overleven?’ stelt Van Fenema dan.
Zo lijken de psychiaters dus de nieuwe profeten geworden.
Hun boodschap is niet altijd prettig,
maar worden alleen ten nadele van onszelf genegeerd.
Brandend Zand 