2 december 2024

‘een witte wereld’

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Ach, wat was Nederland weer in rep en roer
toen laatst de eerste sneeuw van het seizoen viel:
code geel en oranje werden afgekondigd voor het verkeer.
Maar andere mensen worden jaarlijks weer helemaal blij van – de eerste – sneeuw.
Waarom verbaast sneeuwval ons nog steeds?
Ik denk omdat we verlangen naar sneeuw in deze tijd van het jaar,
omdat verlangen het enige is wat er te doen is.

Ja, waarom voelen we ons zo aangetrokken tot sneeuw?
En wat zegt het over ons dat we dat zijn?
De Duitse socioloog Hartmut Rosa begint zijn boek Unverfügbarkeit met deze prachtige woorden:

‘Herinner je je nog de eerste sneeuwval
op een late herfst- of winterdag, toen je een kind was?
Het was alsof er een nieuwe realiteit binnendrong.
Iets verlegen en vreemds dat ons kwam bezoeken,
neerdaalde op en de wereld om ons heen veranderde,
zonder dat we er iets voor hoefden te doen.
Een onverwacht geschenk.
Vallende sneeuw is misschien wel
de puurste manifestatie van onbeheersbaarheid.
We kunnen het niet fabriceren, afdwingen
of zelfs maar met zekerheid voorspellen.’

Rosa betoogt dat we de grootste betekenis vinden
in datgene wat oncontroleerbaar blijft, buiten ons bereik.
We verlangen in deze tijd van het jaar naar sneeuw
omdat verlangen het enige is wat we kunnen doen.
Nee, kunstmatige sneeuw zal altijd teleurstellen.
We kunnen onze eigen ontzag niet fabriceren.

Rosa waarschuwt dat de moderniteit is opgebouwd rond
‘het idee, de hoop en het verlangen
dat we de wereld beheersbaar kunnen maken.’
Op een gegeven moment leidt meer invloed op iets ertoe
dat dat ding wordt gereduceerd tot een instrument
dat alleen onze verlangens kan frustreren.

Als ik ga zitten om een film te kijken die eindelijk wordt gestreamd.
Uiteindelijk ontwikkelt zich de film na 20 minuten wat traag.
Vervolgens ga ik naar iets anders te kijken,
om te eindigen met de vraag of ik de film niet in de bioscoop had moeten gaan kijken.

Of als ik luister naar de podcast
van het evenement waar ik niet naartoe wilde.
Ik spoel hem wat vooruit
terwijl ik de was in de wasmachine doe.
Maar ten slotte kan ik je niet vertellen
wat ze hebben besproken.

In elk van deze gevallen heeft technologie me,
op zijn minst op één niveau,
meer controle gegeven en me toegestaan
mijn omgeving meer in overeenstemming vorm te geven
met mijn verlangens.
Rosa stelt vast dat elk verlangen wordt
‘gedreven door een verlangen om iets dat nog onbereikbaar is
binnen ons bereik te brengen.’
En toch wordt in elk geval datgene wat ik wenste
– de ervaring van het kijken naar een geweldige film
of deelname aan een stimulerend gesprek –
in gevaar gebracht door deze veronderstelde verbetering.

Wat wij zien als een drang om meer keuze te maken,
gaat vaak eigenlijk over controle.
Als we het zo stellen, wordt de drang niet ongeldig,
maar worden we ons wel bewuster van de kosten.
Meer keuze betekent voor mij meer controle over iets of iemand.

Tegelijkertijd kan meer controle over de omgeving
ook minder zelfcontrole betekenen.
Ik ben een bundeltje tegenstrijdige verlangens,
en hoe meer ik word aangemoedigd
om ze allemaal na te streven,
hoe meer ik word aangespoord
om geen van hen consequent na te streven.

In de Adventstijd herdenken christenen de geboorte van Jezus,
maar het primaire doel ervan wás en ís
om onze blik te richten op het einde van de wereld.
We kunnen het kerstverhaal misschien zoetig maken,
maar de apocalyptische oproep van Advent
zal altijd weerstand bieden aan onze behoefte aan controle.
Advent kijkt uiteindelijk ook vooruit omdat we zullen sterven,
dat de wereld zal vergaan
en dat we allemaal geoordeeld zullen worden.
Nee, je hebt er geen controle over.

Hoe we ook denken dat we alles onder controle hebben,
Advent onthult dat het een schijnvertoning is.
Er zullen altijd dingen zijn die buiten onze greep liggen
en we besteden veel tijd aan het afleiden van onszelf ervan,
door te doen alsof het anders is.

Advent verzekert ons dat we deze realiteit onder ogen moeten zien,
maar dat we dat niet alleen kunnen.
De God die als baby kwam en werd geëxecuteerd,
en de extremen van menselijke kwetsbaarheid ervoer,
is nu bij ons.
Het is die God die aan het einde komt.
Het is die God wiens liefde ons troost en moed geeft.

Het is dus logisch dat we op dit moment van het jaar
op zoek zijn naar sneeuw.
Iets in ieder van ons zoekt nog steeds naar iets dat buiten ons ligt,
iets dat geen enkele technologie of systeem kan organiseren of temmen.
Sneeuw fungeert dan als een echo van dat diepere gevoel
van kwetsbaarheid dat we allemaal proberen te vermijden.
Het wekt ons verlangen op om geconfronteerd te worden
met iets dat werkelijk ontzagwekkend is.

In Adventsperiode vinden we de belofte van waar we naar hebben verlangd:
een God die zal komen en alles zal herstellen,
een oncontroleerbare God die komt als sneeuw.
Advent roept ons op om de door de mens gemaakte kunstsneeuw
weg te doen en ons voor te bereiden op de komende sneeuwstorm.
Dat kan ons helpen te zien waar deze nieuwe realiteit zich nu al opdringt.

 

30 november 2024

Jesus in Cyberspace

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

‘Het was echt een experiment’,
zei Marco Schmid, werkzaam bij de Peterskapelle in Luzern, Zwitserland.
‘We wilden zien en begrijpen hoe mensen reageren op een AI Jesus.
Waar zouden ze met hem over praten?
Zouden ze interesse hebben om met hem te praten?
We zijn waarschijnlijk pioniers op dit gebied.’

De installatie, bekend als Deus in Machina (God in de machine),
werd in augustus gelanceerd als het nieuwste initiatief
in een jarenlange samenwerking met een lokaal universitair onderzoekslaboratorium
op het gebied van een realiteit
van de ervaring van fysiek aanwezig te zijn in een niet-fysieke wereld.

Na projecten die hadden geëxperimenteerd met virtuele en augmented reality,
besloot de kerk dat de volgende stap was om een avatar te installeren.
Schmid zei: ‘We hebben het erover gehad wat voor soort avatar het zou zijn:
een theoloog, een persoon of een heilige?
Maar toen realiseerden we ons dat het beste figuur Jezus zelf zou zijn.’

Omdat er weinig ruimte was
en de kerk op zoek was naar een plek
waar mensen privégesprekken konden voeren met de avatar,
bedachten zij om de geestelijke in de biechtstoel
in te wisselen door een computer en kabels.
Nadat het AI-programma was getraind in theologische teksten,
werden bezoekers uitgenodigd om vragen te stellen
aan een stereotiep beeld van Jezus met lang haar.
‘Hij’ reageerde in realtime en gaf antwoorden
die waren gegenereerd door kunstmatige intelligentie.
‘Hij kon me bevestigen in mijn manier van doen,’ zei een vrouw.
‘En hij hielp me met vragen die ik had,
zoals hoe ik andere mensen kan helpen
Hem beter te begrijpen en dichter bij Hem te komen.’
‘Ik was verrast. Het was zo makkelijk,’
merkte een andere vrouw op.
‘Hoewel het een machine is, gaf het me zoveel advies,
ook vanuit een christelijk oogpunt.
Ik voelde me verzorgd en ik liep echt getroost naar buiten.’

Mensen werd geadviseerd om geen persoonlijke informatie te verstrekken
en te bevestigen dat ze wisten dat ze op eigen risico
met de avatar in contact kwamen.
‘Het is geen biecht’, zei Schmid.
‘We zijn niet van plan om een biecht na te doen.’
Tijdens de twee maanden durende periode van het experiment
grepen meer dan 1.000 mensen
– waaronder moslims en toeristen van zo ver als China en Vietnam –
de kans aan om met de avatar te communiceren.

Hoewel de gegevens over de installatie
volgende week worden gepresenteerd,
suggereerde feedback van meer dan 230 gebruikers
dat tweederde van hen het een ‘spirituele ervaring’ vond, zei Schmid.
‘We kunnen dus zeggen dat ze een religieus positief moment hadden met deze AI-Jezus.
Voor mij was dat verrassend.’

Anderen waren negatiever, sommigen vertelden de kerk
dat ze het onmogelijk vonden om met een machine te praten.
Een lokale verslaggever die het apparaat uitprobeerde,
beschreef de antwoorden soms als
‘te gemakkelijk, in herhaling vallend
en een wijsheid uitstralend die doet denken aan kalenderclichés’.

De feedback suggereerde dat er een groot verschil was
in de antwoorden van de avatar, zei Schmid.
‘Ik heb de indruk dat hij soms echt heel goed was
en dat mensen ongelooflijk blij, verrast en geïnspireerd waren’, zei hij.
‘En dan waren er ook momenten waarop AI Jesus
op de een of andere manier niet zo goed was, misschien oppervlakkiger.’

Het experiment kreeg ook kritiek van sommige mensen
van binnen de kerkgemeenschap, zei Schmid,
waarbij katholieke collega’s protesteerden
tegen het gebruik van de biechtstoel,
en protestantse collega’s het blijkbaar niet eens waren
met het gebruik van beelden op deze manier.

Wat Schmid echter het meest had getroffen,
was het risico dat de kerk had genomen door erop te vertrouwen
dat de AI geen illegale, expliciete antwoorden zou geven
of interpretaties of spiritueel advies zou geven
die botsten met de leer van de kerk.

In de hoop dit risico te beperken, had de kerk tests uitgevoerd
met 30 mensen vóór de installatie van de avatar.
Na de lancering zorgde ze ervoor
dat gebruikers altijd ondersteuning in de buurt hadden.

‘We hadden nooit de indruk dat hij vreemde dingen zei’, zei Schmid.
‘Maar we konden natuurlijk nooit garanderen dat hij niets vreemds zou zeggen.’

Uiteindelijk was het deze onzekerheid
die hem ertoe had gebracht te besluiten
dat de avatar het beste bij een experiment kon blijven.
‘Een dergelijke Jezus permanent neerzetten, zou ik niet doen.
Omdat de verantwoordelijkheid te groot zou zijn.’

Hij was echter snel met het benoemen van het bredere potentieel van het idee.
‘Het is een heel makkelijk, toegankelijk hulpmiddel waarmee je kunt praten over religie,
over het christendom, over het christelijk geloof,’
zei hij, mijmerend dat het zou kunnen worden omgevormd
tot een soort meertalige spirituele gids
die religieuze vragen zou kunnen beantwoorden.

Voor hem had het experiment
– en de grote interesse die het had gegenereerd –
hem laten zien dat mensen verder wilden kijken
dan de Bijbel, sacramenten en rituelen.
‘Ik ben blij dat de avatar tot op zekere hoogte
nog steeds overkomt als een technisch object’ zei Schmid,
‘Tegelijkertijd zijn de antwoorden die het geeft ook fascinerend.
Er valt dus genoeg te bespreken als het gaat om AI in een religieuze context.’

Schmid zei: ‘Ik denk dat er een behoefte is
om met Jezus te praten.
Mensen willen een antwoord:
ze willen woorden en luisteren naar wat hij zegt.
Ik denk dat dat een element ervan is.
En dan is er natuurlijk nog de nieuwsgierigheid ervan.
Ze willen zien wat dit is.’

AI Jesus ondervindt toenemende concurrentie
van andere bronnen van AI-spiritualiteit.
Een recente ChatGPT-kerkdienst in Duitsland
bevatte bijvoorbeeld een preek
die werd voorgedragen door een chatbot
voorgesteld als een bebaarde zwarte man,
terwijl andere avatars gebeden en aanbiddingsliederen leidden.

Andere geloofstradities bieden ook spirituele lessen via AI.
In Thailand heeft een boeddhistische chatbot
genaamd Phra Maha AI zijn eigen Facebook-pagina
waarop hij spirituele lessen deelt,
zoals over de vergankelijkheid van het leven.
Net als AI Jesus wordt hij voorgesteld als een mens
die vrijelijk zijn spirituele wijsheid deelt
en altijd en overal een bericht op Facebook kan worden gestuurd.

In Japan is de ‘Buddhabot’ in de eindfase van ontwikkeling
bij onderzoekers van de Universiteit van Kyoto.
Deze heeft boeddhistische soetra’s geleerd
waaruit hij zal kunnen citeren
wanneer hem religieuze vragen worden gesteld.

In deze groeiende reeks online opties voor spirituele begeleiding
of algemeen advies is de vraag welke chatbots zullen beklijven.
Hoe dan ook zal de eeuwenoude trend van het hervormen
van spirituele leiders om aan de hedendaagse behoeften te voldoen
waarschijnlijk doorgaan lang nadat AI Jesus
een religieuze aanwezigheid uit het verre verleden is geworden.

Hoewel het zeker stof tot nadenken biedt, denk ik wel dat dit soort projecten te ver gaat.
Ik denk dat we voorzichtig moeten zijn als het gaat om geloof, pastorale zorg,
of als mensen betekenis zoeken in religie.
Dit is namelijk bij uitstek een gebied waarop wij mensen eigenlijk veel beter zijn
dan machines, dus we moeten deze dingen zelf doen.

 

24 november 2024

‘en de dood zal niet meer zijn’

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Zo rondom Eeuwigheidszondag
– het moment voor de herdenking in de (protestantse) kerk van hen die gestorven zijn –
denk ik wat verder na over het aspect van de dood in het christendom.
Het christendom heeft twee dingen te zeggen over de dood,
en het zegt beide krachtig.
De twee verweven houdingen van het christendom
ten opzichte van de dood zijn rouw en hoop.
Aan de ene kant is de dood een schaduw;
aan de andere kant is er een Licht opgekomen
dat die schaduw zal verdrijven.
Beide aspecten zegt Paulus erg krachtig :
‘De laatste vijand die vernietigd zal worden, is de dood.’( 1 Korinthe 15)

De dood is onze vijand; de dood is bestemd voor vernietiging.
Het idee van de dood als vijand
– ‘het meest angstaanjagende van alle lichamelijke kwaden’ (Thomas van Aquino) –
lijkt misschien achterhaald in de 21e eeuw.
Maar begrijpen we nu niet dat de dood natuurlijk is,
gewoon onderdeel van het soort wezen dat we zijn?

Aan de ene kant belijdt het christendom dat we sterfelijk zijn,
dat de dood als heel natuurlijk bij het leven hoort.
Maar aan de andere kant zegt het christendom ook
dat de dood een ontwrichting, een belediging is.
Want zij behoort niet tot het leven zoals dat bedoeld is.

Verzoening voor deze spanning berust
op die vreemde status van de mens,
gemaakt voor een relatie met God:
geschikt voor, geroepen tot.
Een model voor die relatie is opmerkelijk genoeg vriendschap geweest,
met Mozes als voorbeeld:
‘Zo sprak de Heer tot Mozes van aangezicht tot aangezicht,
zoals men tot een vriend spreekt.’ (Exodus 33)
Zo’n soort relatie, dat God van aangezicht tot aangezicht zien,
zou onsterfelijkheid verlenen aan onze van nature sterfelijke lichamen
(‘wanneer we hem zien, zullen we zijn als Hij,
want we zullen Hem zien zoals Hij is’).
Dus beide delen van het raadsel zijn waar:
we zijn van nature sterfelijk, maar we worden geroepen
tot een bestemming die onze natuur te boven gaat.
Onze tragedie is dat we rationele wezens zijn
die dwaas genoeg zijn om zich af te keren van God
en van het licht van de onsterfelijkheid.

De dood is onze vijand omdat we, hoewel sterfelijk van aard,
oorspronkelijk geroepen werden
tot iets dat buiten de natuur ligt, maar dat verloren.
God keerde zich naar ons toe, maar wij keerden ons af.
Vijandschap, tragedie en verlies zijn echter niet het hele verhaal,
en ze zijn zeker niet het einde van het verhaal.
Er is ook de vernietiging van de dood.
Dat is waar het leven, de dood en de opstanding van Christus over gingen.
Als de dood onze vijand is, dan is het een verslagen vijand, overwonnen,
hoewel niet volledig vernietigd, totdat God de wereld opnieuw schept.

Christenen kunnen soms zo blij zijn
over het vooruitzicht van de vernietiging van de dood
dat ze vergeten dat deze vernietiging nog steeds een belofte is,
en dat we nog steeds onder de heerschappij ervan leven.
Voor nu liggen de hoop en het verdriet verweven.
Daarom lezen we in het Nieuwe Testament over
‘geen verdriet hebben, zoals mensen die geen hoop hebben’ ( 1 Tessalonicenzen 4:13).
Ik zie dat niet als een algemene aanbeveling om geen verdriet te hebben,
niet te rouwen (de dood is tenslotte nog steeds onze vijand),
maar als een verbod op het soort verdriet dat geen hoop kent
(omdat de vernietiging van de dood verzekerd is).
Deze dualiteit in christelijke houdingen ten opzichte van de dood
komt tot uiting in de manier
waarop christenen de lichamen van de doden behandelen.
We beschouwen begrafenispraktijken
waarschijnlijk als vanzelfsprekend,
maar het idee om de lichamen van de doden
met de grootste zorg en waardigheid te behandelen,
was een punt waar het christendom echt op hamerde.
Jezus Christus had bijvoorbeeld een lijst
van zes goede daden gegeven in de gelijkenis
van de schapen en de bokken:
‘de hongerigen voeden, de dorstigen te drinken geven, de naakten kleden,
reizigers onderdak bieden, de zieken bezoeken
en gevangenen bezoeken.’ (Lucas 10)
Het zou een gedurfde beslissing zijn
om deze lijst van Christus aan te vullen,
maar de kerk deed het,
door er een zevende ‘daad van lichamelijke barmhartigheid’
aan toe te voegen: de doden begraven.

Het christendom is definitief de religie van de incarnatie:
van God die menselijk vlees aanneemt.
Lichamen doen er daarom toe.
Praten over het afwerpen van het lichaam,
alsof het lichaam slechts een oude mantel is
waar de ziel te groot voor is geworden,
is niet iets wat christenen zeggen.
Wij zijn lichamelijke wezens,
dus christelijke hoop is gericht
op de wederopstanding van het lichaam.
(Zo ook – ik zou er voor de volledigheid aan toe moeten voegen –
is het christelijke lot ook lichamelijk.
Degenen die sterven in vijandschap met God en het goede,
zo beweert het geloof, en het aanbod van verzoening afwijzen,
worden geconfronteerd met de consequenties in het herrezen lichaam.)

De boodschap van de incarnatie en de hoop op de wederopstanding
veranderde iets voor de vroege christenen.
Ze vonden dode lichamen niet langer beangstigend.
In de oudheid moesten lichamen buiten de stad worden begraven,
verstoten uit de menselijke gemeenschap.
Christenen veranderden dat
en begonnen hun geliefden binnen de stad te begraven.
Lichamen moesten worden gekoesterd, niet gevreesd.
De lichamen van hun helden
– degenen die uitblonken in deugd, en vooral de martelaren –
werden rechtstreeks naar hun kerken gebracht.
Zorg voor de lichamen van de doden
weerspiegelt beide polen van christelijke houdingen
ten opzichte van de dood.
Enerzijds hebben christenen
de lichamen van de doden met grote zorg bewaard,
omdat de dood een belediging is.
De dood is de vijand die ons allemaal treft.
Terwijl we dat verlies betreuren,
houden we de lichamen veilig
totdat het ongedaan wordt gemaakt.
Het christendom is niet te snel door rouw heen gesprongen,
maar heeft rouw ook niet het laatste woord gegeven.
De dagelijkse begrafenispraktijk
sluit waarschijnlijk het duidelijkst aan bij het verdriet,
hoewel de hoop erdoorheen geweven is.
En er is ook de andere kant van de christelijke houding
ten opzichte van de dood:
naast rouw is er hoop op de vernietiging van de dood.

Het christendom blijft niet steken bij de nadruk
op de nederlaag van de dood.
Het verheugt zich in het hebben in de hoop
en de verzekering van de opstanding,
wanneer ‘de dood niet meer zal zijn’.

 

14 november 2024

lees je Bijbel… 3/3

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Ten slotte:

geheel
– Lees ik regelmatig uit verschillende delen van de Bijbel
(het Oude Testament, de brieven van Paulus,
de Psalmen, Openbaring, Evangeliën, enzovoort)?
Bij geestelijk voedsel
geldt hetzelfde als bij ‘gewoon’ voedsel:
variatie is erg belangrijk.
Lees niet alleen Bijbelteksten die jou passen of aanspreken.
Ontdek ook dingen in teksten die je nooit eerder heb gelezen.
Blijf ontdekken, dat voorkomt sleur!

– Ben ik eerlijk ten opzichte van de Bijbelgedeelten die ik lees?
Sta ik open voor vermaningen en tegenspraak?
Mensen als u en ik zijn snel geneigd om Bijbelteksten die ons niet ‘passen’,
bijvoorbeeld omdat ze onze levensstijl onder kritiek stellen,
terzijde te leggen.
Maar is dat wel zo eerlijk? ‘
God houdt van ons zoals we zijn’, zei iemand,
‘maar Hij houdt téveel van ons om ons zo te laten.‘
Geven wij door het Bijbellezen Gods Geest
een kans om aan leven te bouwen en te verbeteren?
Durf je open te staan voor tegenspraak en vermaning?

Afsluitend
Bijbellezen wordt gemakkelijker als je bij elke tekst steeds drie vragen stelt:

  • Wat zegt deze Bijbeltekst over God, die zich in Jezus toont aan mensen?
  • Wat zegt deze tekst over mijn leven met God?
  • Wat zegt deze tekst over mijn leven met de wereld om mij heen?  

Met het hanteren van deze eenvoudige checklist zal het Bijbellezen je meer plezier gaan geven en je meer gaan opleveren.

 

8 november 2024

‘een stofje op een weegschaal’

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Het lezen van reacties op Donald Trumps verkiezingsoverwinning
in verschillende nieuwsmedia de afgelopen dagen
was een les in het hedendaagse politieke landschap:

Voor linksgeoriënteerde media ziet de toekomst er somber uit.
Men klaagt dat
‘we moeten leren leven met een Amerika
waar een overweldigend aantal van burgers
een president heeft gekozen die de meest fundamentele waarden en tradities
van de democratie, de grondwet en zelfs het leger met minachting aanhangt.’
Of het wordt ‘een buitengewoon, verwoestend moment
in de geschiedenis van de Verenigde Staten’ genoemd.
Het lijkt wel een seculiere versie van de preek ‘Wee ons, het einde is nabij’.

Maar als je de rechtse media bekijkt, zie je een mengeling van gejuich
– ‘Trumps triomf is een ramp voor de egocentrische, deugdzame elites!’-
en optimisme dat er een nieuwe dag aanbreekt.
Trump zelf prees de komst van een ‘gouden eeuw’ voor het Amerikaanse volk.
Een welkom stukje goed nieuws voor degenen aan de rechterkant.

Aan beide kanten is de apocalyptische noot moeilijk te missen:
‘2024 is het echte werk, een revolutionair moment,
een herinrichting en heroriëntatie van de Amerikaanse
en westerse politiek rond nieuwe principes.’
‘er niets dan slecht nieuws is voor Europa
in de Amerikaanse verkiezingsoverwinning van Donald Trump.
De enige vraag is hoe erg het zal worden.’

Direct na zulke verkiezingen is er altijd
een beetje van deze apocalyptische toon te horen:
wie herinnert zich nog hoe George W. Bush een rampzalige campagne voerde
voor een machtswisseling in het Midden-Oosten.
Of hoe Barack Obama begon met grote hoop,
een tweede termijn won,
maar de wapenwetten niet veranderde
en over algemeen werd beschouwd als degene die de VS verzwakte
door een mislukt buitenlands beleid.
En ook Joe Biden zou hebben gefaald omdat hij de inflatie liet toenemen
en de Amerikaanse grenzen te poreus liet worden.

Ja, ook Donald Trump zal falen.
Hij kan, zoals hij beloofde, een verbeterde economie opleveren.
Hij kan illegale immigratie tegengaan.
Dat is tenslotte de reden waarom velen op hem stemden.
Maar uiteindelijk zal hij teleurstellen.
Dat zou Kamala Harris ook hebben gedaan als zij had gewonnen.
En dat is niet om deze specifieke leiders te bekritiseren.

Het is altijd verleidelijk om in tijden als deze naar apocalyptische taal te grijpen.
Maar de echte betekenis van ‘apocalyps’ is ‘openbaring’ of ‘onthulling’.
Als we het op langere termijn bekijken,
is het echte apocalyptische moment in tijden
als deze misschien wel de onthulling van de ware plaats van politiek
als belangrijk, maar niet hét belangrijkst.
Deze momenten onthullen de ontoereikendheid
van alle menselijke koninkrijken,
en ons verlangen naar een ander koninkrijk,
een koninkrijk van ‘rechtvaardigheid,
vrede en vreugde in de Heilige Geest’ zoals de Bijbel het zegt,
dingen die geen enkele regering of verkiezingsuitslag ooit kan leveren.

Politiek is belangrijk omdat we het in de samenleven belangrijk vínden.
Maar wat politiek op zijn best kan bieden
– een goed functionerende economie, wet en orde,
het beheren van goede internationale relaties –
gaat maar tot op zekere hoogte om een bloeiend leven mogelijk te maken.
Net als terugkeren naar een bekende verlangen
waarvan we denken dat we er eens en voor altijd gelukkig van kunnen worden.
Ondanks de talloze keren dat het eerder is mislukt,
geloven we op de een of andere manier steeds weer
dat politiek al onze problemen kan oplossen.
‘Trump will fix it, Trump zal het oplossen’, zeiden de spandoeken
– hoewel dat in feite is wat elke politicus belooft.
Maar Jezus waarschuwde al:
‘Velen zullen in mijn naam komen en zeggen “Ik ben het”,
en veel mensen op een dwaalspoor brengen.’ (Mattheüs 24,5)

Waarschijnlijk zal Donald Trump niet zo slecht zijn als velen vrezen,
en niet zo goed als velen hopen.
Want politiek is nooit het laatste woord.
Zoals de Amerikaanse theoloog Matthew Burdette het onlangs verwoordde:
‘De oplossing voor onze politiek is geen politieke oplossing.
Stemmen op de juiste of de verkeerde kandidaat
zal de situatie niet veranderen:
de duivel is onpartijdig, zolang politiek onze afgod is.
Nee, wat nodig is, is fundamenteel en grondig spiritueel.
Alleen als we met de profeet Jesaja kunnen zeggen
dat “de volken zijn als een druppel uit een emmer,
en worden gerekend als stof op de weegschaal,” (Jesaja 40,15-17)
En
“ Vertrouw niet op mensen met macht,
op een sterveling bij wie geen redding is.
Stokt zijn adem, hij keert terug tot de aarde,
op die dag gaat hij met zijn plannen ten onder.” (Psalm 146,3-4)
dat wil zeggen, alleen als we tegen de horizon
van het ultieme kunnen zien hoe klein onze zorgen zijn,
zullen deze relatieve, voorlaatste dingen zoals politiek
worden rechtgezet en hun ware betekenis in ons leven krijgen.’

 

5 november 2024

‘gij zijt het’

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

In de aanloop naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen
heb ik me wat meer verdiept in ‘toolbox’ 
van nationalisten en vooral populisten
Eén van de middelen waar vooral populistische politici gebruikmaken
is het middel van de zondebokideologie:
je framed een zaak die veel mensen bezighoudt,
je roept het uit tot ‘crisis’
en vervolgens probeer je een groep daarvoor
tot zondebok te maken.
In Nederland zie je bijvoorbeeld dat migranten
zo’n ‘status’ krijgen.

in Amerika zie je eenzelfde reflex:
J.D. Vance, de beoogd vice-president naast Donald Trump,
probeert dat bijvoorbeeld.
En daarbij tracht hij ook christelijke theologie
en christelijke waarden en normen
hiermee in verband te brengen.
Veel Amerikaanse politieke journalisten
moesten hun lezers een spoedcursus geven
in enkele van de meest controversiële ideeën in de moderne theologie.
In een recent artikel in Politico valt dat op
omdat het niet alleen een nietsvermoedend publiek kennis liet maken
met een filosoof, maar het hen (ons) ook vertelde
over de tegenstrijdige manieren waarop men die theoloog zou kunnen lezen.
En toch dwingen deze tegenstrijdigheden ons
om een moeilijkheid onder ogen te zien
waarmee iedereen die zich bezighoudt met democratisch debat te maken krijgt.

In het artikel wordt namelijk de impact van René Girards zondebokmechanisme
op Vance te onderzocht.
Daarmee wordt de invloed van Girards ideeën
in de intellectuele kringen rond J.D. Vance onderstreept.

Girard, een Amerikaans-Franse filosoof die in 2015 overleed,
wordt vooral herinnerd om zijn analyse
van de relatie tussen verlangen en conflict.
Girard stelt dat verlangen ‘memetisch’ is,
dat wil zeggen, het imiteert: ik wil wat ik zie dat anderen willen.
Dit leidt vanzelfsprekend tot conflict,
een conflict dat alleen kan worden opgelost door een zondebok.
Het identificeren van een zondebok, een out-group,
is een kracht die krachtig genoeg is om een gevoel
van solidariteit te creëren tussen degenen
die anders in conflict zouden zijn over gedeelde verlangens.

Politico liet zien hoe Vances lezing van Girard
zich zou kunnen verhouden tot Vances verdediging
van de valse suggestie van deze running mate
dat Haïtiaanse immigranten
de huisdieren van hun buren in Springfield, Ohio opeten.
Het ging zelfs zo ver om te suggereren dat
– in plaats van een verwerping van Girards analyse –
Vance begrepen zou kunnen worden
door het toepassen van een pragmatische lezing van Girard:

‘Hoewel Girard dat nooit ronduit heeft gezegd,
hebben sommige van zijn interpretatoren betoogd
dat Girards idee van de christelijke ethiek
– die in theorie een alternatief biedt
voor ritueel geweld als basis voor sociale cohesie –
in de praktijk niet kan dienen als basis voor een grote,
complexe en moderne samenleving.’

Zondebok zijn is onvermijdelijk, gebruik het in je voordeel.
We kunnen niet precies weten
hoe deze of welke lezing van René Girard
dan ook een rol speelt in zijn politieke tactieken.
Wat we wel kunnen weten,
is dat Vances publieke fascinatie voor grote ideeën hem blootstelt
aan een beschuldiging waarop een gezonde democratie berust:
hypocrisie.

Daarentegen is er vaak een verrassende transparantie
in Trumps beroep op eigenbelang.
In juli sprak Trump een publiek toe en verklaarde:

‘Christenen, ga stemmen, alleen deze keer.
Jullie hoeven het niet meer te doen.
Nog vier jaar, weet je wat, het zal worden opgelost,
het zal goedkomen,
jullie hoeven niet meer te stemmen,
mijn mooie christenen.’

Hoezeer Vance en anderen ook proberen dit te veranderen,
er zit weinig ideologische inhoud,
geen substantie achter ‘Make America Great Again’
voor zover Trump het vertelt.
Het is politiek op zijn meest transactioneel
en wat Trump zijn aanhangers biedt, mooi of niet,
is zo vaak een zondebok.
Trump is hier doorgaans vrij open over en,
hoe lelijk dit soort politiek ook is,
er zit een vreemd soort eerlijkheid in.
Maar Vance is anders.
Hij heeft ‘grote ideeën’.
En hoe vreemd u deze ideeën ook vindt,
en hoeveel spanning er ook lijkt te zijn
tussen zijn liefde voor René Girard
en zijn zondebok-zijn van Haïtiaanse immigranten,
democratie is beter voor die spanning.
Constructief democratisch debat is in zekere zin afhankelijk van hypocrisie.
Zonder hypocrisie zou democratie
niets meer zijn dan een onderhandeling over puur eigenbelang.

De eerste generaties christenen liepen tegen een soortgelijk probleem aan.
De wet waarvan ze geloofden dat ze die van God hadden gekregen,
toonde hun een visie voor het goede leven,
net zoals het alle manieren waarop ze tekortschoten onthulde.
Zoals de vroege kerkleider Paulus schreef:
‘door de wet komt de kennis van zonde.’
We kunnen eraan toevoegen
dat door politieke ideologie
of aspiratie de kennis van politieke hypocrisie komt.

Als Vance nooit publiekelijk de theorie van Girard had onderzocht,
als hij alleen maar een opportunist was geweest,
meer zoals Trump,
dan hadden we één middel minder gehad om hem ter verantwoording te roepen.
Elke politicus zal tekortschieten als hij wordt beoordeeld
op zijn publieke ideologische aspiraties.
En hoe meer ideologische aspiraties,
hoe groter de beschuldiging van hypocrisie.
Hypocrisie zal altijd worden aangetroffen
waar we mensen vinden die debatteren
en streven naar ideeën die perfecter zijn dan zijzelf.
Ik verdedig geen enkele individuele hypocrisie;
de inwoners van Springfield, Ohio en nieuwkomers in de VS
verdienen zoveel beter.
Hypocrisie is altijd teleurstellend,
maar minder teleurstellend dan de alternatieven:
ofwel een naakte jacht op eigenbelang
of een naïeve verwachting van ideologische zuiverheid.

De vraag voor ieder van ons in een democratie is
hoe we met hypocrisie kunnen leven,
het verwachten en tegelijkertijd meer verwachten
van degenen die ons in een openbaar ambt willen dienen.
En een moment van introspectie onthult dat het een last is
waarmee ieder van ons ook geconfronteerd wordt:
de schandelijke kloof
tussen mijn aspiraties voor mijn leven en de realiteit.
De vraag hoe we met deze hypocriete politici leven,
is eigenlijk de vraag hoe we met onszelf leven?

Daarmee keren we terug naar Girard.
Hij beweerde dat Jezus Christus
vrijwillig een doorzichtig onschuldige zondebok werd
en daarmee het mechanisme ondermijnde.
In het Politico-artikel wordt Vance als volgt geciteerd:

‘In Christus zien we onze pogingen om de schuld
en onze eigen tekortkomingen op een slachtoffer te schuiven
voor wat ze zijn:
een moreel falen, gewelddadig geprojecteerd op iemand anders.
Christus is de zondebok
die onze onvolkomenheden onthult
en ons dwingt om naar onze eigen tekortkomingen te kijken
in plaats van de schuld te geven
aan de door onze maatschappij gekozen slachtoffers.’

De veeleisende logica van de kruisiging voorkomt
dat we zelfs de zondebokken van politici tot zondebok maken.

Maar Jezus’ dood is meer dan een belichaamde sociale kritiek.
Door naar ons toe te komen en te sterven
in de persoon van Jezus,
toonde God zijn liefde voor onvolmaakte mensen
die worstelen onder het gewicht van perfecte ideeën.
Hij kwam om het een thuis en de veiligheid te geven
die we allemaal wensen, vrij aangeboden aan hypocrieten.
Het punt van Christus’ dood is niet, althans in eerste instantie,
om mij te inspireren om anderen beter te behandelen.
Het is Gods onvoorwaardelijke aanbod
aan de gebroken en hypocriete,
als de gebroken en hypocriete,
niet zoals hij zou willen dat we zijn.

Paulus zegt het zo:
‘God bewijst zijn eigen liefde voor ons hierin:
toen wij nog zondaars waren, stierf Christus voor ons.’
Ja, Gods genade is te dramatisch,
te sterk om ons niet te provoceren en ons op te roepen
om te veranderen,
maar zijn liefde komt tot ons vóór welke verandering dan ook.
Het komt tot ons zoals we zijn,
wij die onze hooivorken koesteren
en dat zelfingenomen gevoel
dat het allemaal de schuld van iemand anders is.

Als we de politiek instappen met het gevoel
dat dingen beter zouden kunnen,
kunnen we snel hypocriet worden.
Maar we mogen deze hypocrisie niet goedpraten;
we moeten onszelf en onze leiders ter verantwoording roepen.
En toch kunnen we dat dankbaar doen,
en dankbaar vastgehouden worden
door een God die voor hypocrieten op aarde kwam.

 

31 oktober 2024

‘christmas is coming’

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Nu de zomer echt is overgegaan in de herfst, kun je tegenwoordig niet meer ontkomen aan Halloween.

Net als Kerst lijkt de aanloop naar het uit de Angelsaksische landen
en vooral Amerika overgewaaide viering van Halloween
elk jaar eerder te beginnen dan de werkelijke datum van de viering – 31 oktober.

Al ver voor de datum kun je in de etalages van supermarkten en warenhuizen
de spinnenwebben zien verschijnen met een snelheid en intensiteit
waar elke spin jaloers op zou zijn.
De afbeelding van Google wordt behoorlijk spooky.
Waar je ook kijkt, overal zie je duivelshoorns
en zie je de dreigende blik van demonen.

Onze obsessie met deze feestdag kent blijkbaar geen einde. Maar waarom?

Commercieel gezien is het ongetwijfeld een geweldige geldmachine.
Maar kunnen we meer lezen in deze groeiende obsessie met Halloween?
Wat zegt het over de heersende stromingen in onze cultuur?

In veel Angelsaksische landen vindt Halloween haar oorsprong
in de traditie van een viering ter gelegenheid
van het einde van het oogstseizoen:
het oude Keltische festival Samhain (uitgesproken als ‘Sow-in’).
De Kelten, die bevolkten wat nu Ierland, Groot-Brittannië
en delen van Noord-Frankrijk is,
vierden hun nieuwjaar van zonsondergang
op 31 oktober tot zonsondergang op 1 november.

Samhain markeerde het einde van de oogst en het begin van de winter,
een tijd waarin de dagen korter en kouder werden.
Het werd gezien als de overgang van de lichte, vruchtbare helft van het jaar
naar de donkere, onvruchtbare helft.
Maar meer dan dit, Samhain werd gezien als een tijd
waarin de grens tussen de fysieke wereld
en de geestenwereld het dunst was, waardoor geesten
(zowel goed als slecht) erdoorheen konden.
Het was dus een tijd om voorouders en de doden te eren,
die naar verluidt terugkeerden
naar hun huizen om gastvrijheid te zoeken.
Dit ‘dunner worden van de sluier’
betekende ook de toegenomen aanwezigheid
van buitenaardse wezens zoals feeën (of erger),
die schade konden aanrichten als ze niet gunstig gestemd werden.
Er werden ook voedsel- en drankoffers achtergelaten
om zo de vrede met hen te verzekeren.

Op het festival van Samhain werden er
grote gemeenschappelijke vreugdevuren aangestoken;
er werden feesten gehouden ter ere van voorouders;
waarzeggerij en voorspelling werden
dan als bijzonder effectief beschouwd;
sommige tradities hielden in
dat men vermommingen en kostuums aantrok
om schadelijke geesten af te weren en te verwarren;
kleine voedseloffers werden achtergelaten
om ronddolende geesten te sussen.
Vee werd vaak geslacht vóór de komende winter.

Na de bekering van Europa tot het christendom
werd Samhain, onder invloed van het christelijk geloof, niet uitgewist,
maar in ieder geval in de ogen van de kerk, gekerstend, ingekapseld.
Met andere woorden, het heidendom werd niet zozeer weggevaagd
als wel opgeslokt, en vervolgens opnieuw gevormd
tot iets dat meer openlijk christelijk was,
maar met reeds bestaande culturele ondertonen die er nog steeds waren.

Zo werd Samhain, Allerzielen of Allerheiligen,
gevierd op 1 november, ter ere van alle gestorvenen (heiligen),
zowel bekend als onbekend, die de hemel hebben bereikt.
Qua leer benadrukt Allerheiligen het christelijke geloof
in de gemeenschap van heiligen
– de spirituele eenheid van de levenden en de doden in Christus.
Je kunt misschien dezelfde ‘dunheid’ van de sluier
tussen hun anderszins gescheiden werelden zien die daar wordt gemarkeerd.

De Engelse christelijk schrijver uit de 19de en begin 20ste eeuw G.K. Chesterton
beweerde altijd dat, paradoxaal genoeg,
het meest heidense nog steeds in de wereld de christelijke kerk is.
Hij begreep dat in het Westen in ieder geval al het heidendom
– de ontzag en het mysterie dat heidenen ooit koesterden
voor de natuurlijke wereld –
is bewaard in de tradities en rituelen van de kerk.
Het Halloweenfeest leek,
in ieder geval lange tijd,
een bijzonder duidelijk voorbeeld.

Er bestaat echter geen twijfel over dat in de meer recente decennia,
met de algemene afname van het christelijk geloof
en de opkomst van het secularisme
– althans in onze uiterlijke uitingen van cultuur,
zo niet noodzakelijkerwijs de innerlijke overtuigingen van ons hart
– de oppervlakkige vernis van het christelijk geloof
dit Halloween-feest heeft afgeworpen.
En wat we overhouden is iets dat openlijker heidens is, en zeker sinisterder.

Chesterton had al voorzien wat we nu zien in onze cultuur,
honderd jaar nadat hij het schreef.
Hij maakte zich niet al te veel zorgen.
‘Als we het heidense ideaal van een simpele en rationele zelfvoltooiing
nieuw leven inblazen en nastreven,
zullen we eindigen waar het heidendom eindigde.
Ik bedoel niet dat we in vernietiging zullen eindigen.
Ik bedoel dat we in het christendom zullen eindigen.’

Met andere woorden, als de maatschappij terugkeert naar heidense idealen,
was hij er zeker van dat het uiteindelijk terug zou leiden
naar het christendom vanwege de diepe morele ontdekkingen
en spirituele waarheden die het christendom biedt.

Aan de andere kant ben ik daar niet zo zeker van.
Historisch gezien keert wat ooit een heidense cultuur
was die is opgerold tot een christelijke cultuur,
niet terug naar diezelfde naïeve, zelfs ‘onschuldige’ vorm
van heidendom wanneer het christendom later wordt verworpen.
In plaats daarvan wordt de spirituele stemming postchristelijk. zelfs antichristelijk.
Ze creëert een vorm van heidendom zoals toegeëigend en aangepast
door de geest van de antichrist.
Dat lijkt dichter bij de waarheid te komen.

Kan het zijn dat de schijnbaar onophoudelijke verspreiding
van dit oude festival iets veel huiveringwekkenders
te zeggen heeft over onze cultuur?
In de eigen woorden van Jezus:
‘Dit is het oordeel:
het licht kwam in de wereld
en de mensen hielden meer van de duisternis
dan van het licht, want hun daden waren slecht.’ (Johannes 3,19)

Ook al is dit misschien dichter bij de waarheid,
de bewering van Christus is er altijd één van hoop geweest:
waar dood en duisternis is, moeten ook opstanding en licht volgen.
En in deze tijd van het jaar is het misschien nuttig
om een van de mooiste passages over licht en duisternis
ooit geschreven te herinneren:
‘In het Woord (Jezus) was leven
en het leven was het licht voor de mensen.
Het licht schijnt in de duisternis
en de duisternis heeft het niet in haar macht gekregen.’ (Johannes 1,4-5)

Het is ook de moeite waard om te onthouden dat hoe eng
we onze pompoen ook maken,
we toch geneigd zijn om hem met licht te vullen.

Laten we dus niet te somber zijn:

Kerst komt er immers aan!

 

26 oktober 2024

konijnenhol

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Een ander fenomeen
dat met deze huidige technologische ontwikkeling kan optreden
is de ‘angst voor het algoritme’.
Je kunt het omschrijven als ‘het besef dat we constant te maken hebben
met geautomatiseerde technologische processen
die buiten ons begrip en onze controle liggen,
of het nu gaat om onze Facebook-feeds,
Google Maps-routebeschrijvingen
of Amazon-productpromoties.’

Want we begrijpen algoritmes totaal niet.
Zelfs als we dat wel zouden weten,
zouden we niet weten hoe ze daadwerkelijk op ons werken,
omdat elk technologiebedrijf het geheim houdt,
zodat concurrenten er niet van kunnen leren.
Dit heeft ertoe geleid dat het algoritme
de nieuwste boeman van deze tijd is geworden,
een spook waar we in gesprekken naar kunnen verwijzen
om ons technisch onderlegd en cultureel onderlegd te laten klinken,
zelfs terwijl we in het duister blijven tasten.
Dat we een ‘konijnenhol’ in worden getrokken
waar we niet meer uit kunnen komen.
Zo kan een algoritme gaan werken.

Een van de vreemdste uitkomsten van de opkomst van het algoritme
zijn de schijnbaar enorme effecten op politiek en cultuur.
In de politiek heeft het mensen gepolariseerd,
ons in tegenovergestelde kampen verdeeld
en er vervolgens voor gezorgd
dat we alleen maar goede dingen horen over onze ‘kant’
en alleen maar krankzinnige dingen over de ‘tegengestelde’ kant.
In plaats van rustig naar een andere mening te luisteren,
slingeren we anderen beledigingen naar het hoofd.

Iets anders gebeurt met de cultuur.
Hier maakt het algoritme cultuur homogener;
Anders gezegd: het wordt meer ‘afgeplat’:
het populaire ‘bijzondere’ wordt populairder en het ‘gewone’ nog minder zichtbaar.
Het is een vreemde remix van Jezus voor het digitale tijdperk:
‘aan allen die hebben, zal meer worden gegeven…
maar van hen die niets hebben, zal zelfs wat ze hebben worden afgenomen.’

Er wordt bijvoorbeeld gezegd
dat het leven van een Instagram-bericht
wordt bepaald in de eerste vijf minuten:
Als mensen het ‘liken’, kan het zeker zijn van meer populariteit;
als mensen geen interesse tonen, zal het zinken.
Zichtbaarheid op sociale media is van vitaal belang
voor veel mensen, omdat dit is waar alle publiciteit begint.
Men probeert het systeem te omzeilen en proberen erachter te komen
wat voor soort content het algoritme zal promoten.
In het proces wordt hun creatieve expressie subtiel gecompromitteerd.
Mensen beginnen te schrijven in een stijl die aandacht trekt,
en wat aandacht krijgt, wordt bepaald door het algoritme.
Degenen die tweeten, weten hoe het korte, uitgeklede medium
hun leven begint te beïnvloeden als ze niet op X zijn.
Veel cultuur heeft nu het holle, lege gevoel dat het door algoritmen is gemaakt.
Het algoritmisch een synoniem is geworden voor alles wat te glad,
te reducerend of te geoptimaliseerd aanvoelt om aandacht te trekken.

Er is een tegenargument tegen deze ontwikkeling.
Vroeger werd wat we lazen, hoorden en zagen als culturele consumenten
bepaald door een kleine groep experts die content voor ons filterden.
Deze experts kwamen vaak uit een klein deel van de samenleving
die onvermijdelijk hun eigen vooroordelen inbrachten.
Hoewel dit waar kan zijn, is het nauwelijks een triomf voor het publiek
om een gevoelloze gadget – zoals het algoritme –
te laten beslissen wat het beste voor hen is,
op basis van wat we eerder leuk vonden
en wat de meeste mensen lijkt aan te spreken.

Maar de waarheid is dat we
door ons noodzakelijkerwijs over te geven aan het algoritme
(want welk alternatief is er online?)
enorme hoeveelheden cultuur missen die ons misschien wel zouden aanspreken.
Het is ongeveer net zo effectief als beslissen welk zeeleven we leuk vinden
op basis van wat er aan de oppervlakte van het water opduikt.

De beste kunst is niet altijd de meest populaire
en er is een risico dat de Goddelijke vonk van uitvinding
die de God de Schepper in ieder van ons heeft gelegd
– het onbeperkte potentieel om naar het evenbeeld van God te worden geschapen –
niet zo vaak zal worden aangewakkerd als zou kunnen.
Het najagen van likes is geen vervanging voor geduldige inspiratie.
Het is vaak aan de randen dat doorbraken ontstaan;
kunst die ons deze wereld in een nieuw en Goddelijk licht laat zien.

‘Zie, Ik maak alle dingen nieuw’, zegt Hij die op de troon zit in Openbaring.
Maar dat algoritmes alle dingen gelijkvormig maken,
is de realiteit waarmee we leren leven.
We worden verleid om niet onszelf te zijn.

De VERleiding is sterk. Wie is jouw leider?
Of om in de terminologie te blijven:
door welk A/algoritme laat jij je leiden?

 

26 oktober 2024

‘to google or not’

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Zoeken met Google (of een andere zoekmachine) is prachtig.
Op elke vraag vind je wel een antwoord, goed of fout.
Het geeft uiteindelijk een schijnzekerheid, die wij mensen zo graag willen.
Liefst zo eenvoudig mogelijk trouwens, dat dan wel weer.

Zo heb ik heb eens nagedacht over de verleiding om de wijsheid van vragen
in te ruilen voor de schijnbare zekerheid van directe antwoorden,
zelfs foute antwoorden.
Want – zoals ik al schreef- het is een verleiding die,
in ons tijdperk van alles met één klik en het belang van beeld, alleen maar toeneemt.
Het is een verleiding waar ik over heb nagedacht
en me afvroeg of het begon
met die oude verleiding in de Hof van Eden.
Ik vroeg me af of die oorspronkelijke verleiding ons op een pad
van directe informatie maar ook van onuitputtelijke wijsheid had gezet.

Er schoot een gedachte door me heen:
wat als God Adam en Eva vertelde dat ze van elke boom mochten eten,
behalve van de boom van de kennis van goed en kwaad,
niet omdat hij wilde dat we onwetend of onschuldig zouden blijven,
maar omdat hij wist dat het te gemakkelijk voor ons was om van die boom te eten.
Hij wilde dat we zouden leven en zelf op zoek zouden gaan naar kennis en wijsheid.
Het eten van die boom zou de ervaring omzeilen,
er zou geen behoefte zijn om spieren van denken
en onderscheidingsvermogen te ontwikkelen.
En hij wilde dat we wijs zouden zijn,
om de wereld met hem te blijven creëren en verzorgen.
Toen die eerste uit de aarde getrokken mensen van de boom aten,
was het alsof wij, nog steeds afhankelijk van de aarde,
Kunstmatige Intelligentie vroegen om een essay voor ons te schrijven:
ja, we krijgen misschien wat we willen,
maar we hebben de ervaring van denken,
creëren en onderscheiden wat we te zeggen hebben, omzeild.

‘Tuurlijk, deze analogie kraakt als hij te ver wordt doorgetrokken,
maar hij blijft desondanks hangen.
Laat ik de Amerikaanse bioloog E.O. Wilson citeren:

‘We verdrinken in informatie, terwijl we hongeren naar wijsheid.
De wereld zal voortaan worden gerund door kunstmatige mensen
die in staat zijn om de juiste informatie op het juiste moment samen te stellen,
er kritisch over na te denken en verstandige keuzes te maken.’

Het eten van de boom van kennis van goed en kwaad,
of afhankelijk worden van kunstmatige intelligentie,
geeft ons informatie,
maar misschien niet het vermogen om te denken,
en niet de wijsheid om goede keuzes te maken.
God wil dat we wijs zijn.
Het Bijbelboek Jakobus zegt dat we om wijsheid kunnen vragen.
Het wordt ons niet onthouden; het is niet verborgen.
Het is overal, wachtend om aangeroepen te worden.

Het is nu zo makkelijk om antwoorden te vinden,
Google lost problemen op en geeft iedereen toegang tot informatie,
tenzij je je natuurlijk in een deel van de wereld bevindt
waar geen digitale toegang is.
Daar kun je niet zomaar een onlinevergadering bijwonen
of het antwoord vinden op een vraag die je hebt.
Dat offline zijn kun je soms zien als een levensgevende uitdaging:
het vergroot de behoefte aan relaties, vertrouwen en goede gesprekken.
Andere keren belemmert het de vooruitgang:
het betekent dat mensen geen toegang hebben tot banen,
of basiskennis over gezondheid,
of overheidsbeslissingen die hen aangaan.
Google heeft veranderd wie toegang heeft tot de wereld,
hoe we ermee omgaan, hoe we denken en leren.
Vroeger leerden mensen poëzie, nieuws en geschriften uit hun hoofd.
De drukpers veranderde dat:
woorden werden uit gedachten getrokken en op papier gedrukt.
Ons online bestaan heeft dat versneld:
ik hoef mijn geheugen niet op te rekken als ik dat niet wil:
ik kan digitaal vinden en opslaan wat ik nodig heb.
We hebben ons geheugen uitbesteed
en ik vraag me af of we ook ons
denk- en onderscheidingsvermogen uitbesteden.

Daarmee lopen we het risico om onszelf van onze relaties,
onze gemeenschappen en onze plekken te ontkoppelen.
We hoeven niet langer op elkaar te vertrouwen voor kennis en wijsheid;
we kunnen vertrouwen op anonieme digitale krachten
die profiteren van ons handelen.
We riskeren ook ons unieke vermogen om creatief te denken,
goede bronnen te onderscheiden,
diep en genuanceerd na te denken over een onderwerp kwijt te raken.
Als kunstmatige intelligentie leert van alles wat is geweest,
kan het alles met elkaar in verband brengen en misschien zelfs zaken inschatten,
maar het kan zich niet creatief voorstellen.
Het kan geen wijsheid weerspiegelen en spreken.

Ja, Google en kunstmatige intelligentie zijn zaken voor ons gemak.
En er was een gemak om te eten van de boom en zo kennis te vergaren.
Maar we worden niet geroepen tot gemak.
Ik denk dat we geroepen zijn om lief te hebben,
om voor onze buren te zorgen,
en deze dingen zijn noodzakelijkerwijs onhandig.
Zeker, digitale toegang tot informatie is een hulpmiddel, een hulpbron,
een geschenk dat velen van ons op veel manieren ten goede komt.
Maar het zou onze menselijkheid
gemakkelijk kunnen afstompen,
en een verleiding kunnen worden die het werk van echt leven omzeilt.
Er zijn geen digitale shortcuts
die het moeilijke werk voor de gemeenschap omzeilen,
geen AI-shortcut naar goed liefhebben,
net zoals er nooit een shortcut was
naar volledige kennis van goed en kwaad.
Als de informatie beschikbaar is met een ruk aan de boom,
een klik, een download, een verzoek aan kunstmatige intelligentie
dan ben ik benieuwd hoe ons vermogen om met vragen te zitten zal veranderen,
of we schoonheid of angst zullen voelen
omdat we niet alle antwoorden hebben,
of we ons vermogen om te onderscheiden zullen verliezen,
en om ‘geloof te hebben in wat we niet zien.’

Jezus roept ons op tot vragen, tot relaties, tot liefde,
niet tot antwoorden die gemakkelijk gevonden kunnen worden
maar nauwelijks ondervraagd.
Hij wist dat vragen, niet antwoorden,
vaak het beste antwoord op vragen waren.
Vragen om bij stil te staan, om als een spiegel voor te houden,
om te bewandelen als een pad naar wijsheid.
Hij stelde er veel.
Wie zeg je dat Ik ben?
Hoeveel broden heb je?
Heb je mij lief?
Wat wil je?
Waarom ben je bang?
De Bijbel vermeldt dat Jezus vragen stelde
en soms ook antwoorden gaf.
Maar het punt lijkt vaak de vraag zelf te zijn,
waardoor mensen eindeloze kansen krijgen
om hun veronderstellingen en hun oordelen in twijfel te trekken
en hun geloof te verdiepen en het persoonlijk te maken.
Door dit te doen, bood Jezus een pad
naar diepere en betekenisvollere kennis van God,
de wereld, anderen en onszelf.
En door vragen te stellen gaf hij mensen waardigheid,
luisterde hij aandachtig naar hen,
hield hij van hen en riep hij hen in zichzelf.

Zitten met vragen, met nieuwsgierigheid,
is denk ik een toegangspoort tot geloof en mysterie.
En we hebben metgezellen als we dit doen:
Jezus, vroege christelijke mystici, gebed, de psalmen, elkaar;
dit zijn allemaal plekken waar ik me tot wend om dieper te graven
in de kennis die voortkomt uit onwetendheid.
Leven met vragen en binnen het mysterie,
goed naar elkaar luisteren,
de taal van de ziel spreken in plaats van zekerheid,
kan moeilijk en ‘tegencultureel’ zijn.
Maar in een tijdperk waarin de toekomst steeds minder zeker wordt,
ondanks dat de hele wereld schijnbaar binnen handbereik is,
denk ik dat dit is waar onze hoop ligt.
Want ‘wat heeft het voor zin voor een mens om de hele wereld te winnen,
maar zijn ziel te verspelen?’

…

 

24 oktober 2024

lees je Bijbel… 1/3

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Maarten Luther vergeleek de Bijbel met een stad met vele straten.
Het lijkt op het eerste gezicht
een onoverzichtelijke wirwar van allerlei weggetjes.
Maar als je beter kijkt, zie je al die weggetjes en straten
uitkomen op het stadsplein in het centrum van die stad:
Jezus Christus.
Bij Bijbellezen gaat het om ‘gericht lezen’.
Christus is het Hart van heel de Bijbel.

Hoe is het met jou als Bijbellezer gesteld?
Drie aandachtsgebieden zijn belangrijk voor het Bijbellezen.
Ik vat ze samen met de woorden ‘geduldig, gelovig, geheel’.
Bij ieder deelgebied geef ik je een paar praktische checkpunten mee.

geduldig
– Heb ik rustig de tijd genomen om de Bijbel te lezen?
Een vast moment op de dag kan helpen.
Ben je avondmens: lees ‘s avonds,
ben je ochtendmens: lees ‘s morgens.
Lees op zondagmiddag aan tafel
de tekst die ‘s morgens in de kerkdienst aan de orde kwam
en praat met je huis- en gezinsgenoten nog eens over de dienst.

– Heb ik voldoende energie gereserveerd om met de Bijbel bezig te zijn?
Bijbellezen op het beste moment van je dag
kan soms veel meer verhelderend zijn
dan een lezing voor de nachtrust of in de vroege morgen.
Geef het béste deel van je tijd voor het Bijbellezen
en niet de ‘randen van de dag’,
als je energievoorraad en je concentratievermogen erg laag is.
Geef vooral ook niet te snel op.
Als je geen zin hebt om te eten,
doe je het ook omdat je weet dat het nu eenmaal goed voor je is.
En vaak knap je er erg van op!
Zo is het ook met Bijbellezen.
Er is zoiets als een ‘heilig moeten’;
tóch lezen, ook al heb jij (of je kind of je partner)
geen zin of energie.
Je zult zien dat dat z’n vruchten afwerpt!

– Heb ik voldoende de moeite genomen om de Bijbel te lezen en te begrijpen?
Net zoals je moeite moet doen
om een ander mens te leren kennen en te ontmoeten,
zo moet je ook moeite doen
om de Bijbel als ontmoetingsboek te leren kennen.
Leg je Bijbel daarom niet meteen
bij het eerste de beste dat je niet begrijpt neer.
Haal de dingen er uit die je wel begrijpt.
En zoek dieper als je sommige dingen niet begrijpt,
bijvoorbeeld bij een gesprekskring of in boekjes.
Bedenk hoeveel moeite God heeft gedaan
om met jou in contact te treden
via het Evangelie over zijn Zoon.
Zou jij dan ook niet wat energie moeten offeren
om te investeren in je relatie met God?
Die investering kan geld behelzen (om een boekje aan te schaffen),
tijd en doorzettingsvermogen.

Varieer ook eens van Bijbelvertaling.
Dat hoeft niets te kosten,
vertalingen staan vaak gratis online.
Probeer ook eens een Engelse vertaling.
Dat dwingt je nog eens opnieuw naar teksten te kijken
die je al heel vertrouwd zijn.
Doordat je moeite moet doen om het vertalen,
ga je extra precies naar de tekst kijken en ontdek je nieuwe dingen.

…

 

« Vorige pagina — Volgende pagina »