Onder een seculiere Franse regering is € 700 miljoen uitgegeven
aan de renovatie van de Notre Dame na de brand van 2019.
Het geld is echter niet afkomstig van Franse belastingbetalers,
maar van grote en kleine donaties
van mensen in Frankrijk en van over de hele wereld.
Wat is er toch met kathedralen?
(en misschien in bredere zin: christelijke gebouwen)
Want het aantal mensen dat kathedralen bezoekt om te bezoeken,
om te bidden of anderen te ontmoeten, blijft stijgen,
zelfs terwijl het kerkbezoek afneemt
en religie uit de mode lijkt te raken.
Dus wat is er aan de hand?
Het bouwen van een grote kerk
is een lang en zeer kostbaar proces,
en christelijke gemeenschappen
konden een eeuw of langer nodig hebben
om een kathedraal te bouwen
of te upgraden naarmate er middelen beschikbaar komen.
In landen waar het christelijk geloof
werd omarmd door de machthebbers,
hielpen overheden bij het bouwen van kathedralen.
Het waren niet alleen centrale punten voor erediensten
en het kerkelijk leven in hun gebied,
maar waren ook grote overdekte ontmoetingsruimten
die ook door de staat werden gebruikt voor
synodes, kroningen, vergaderingen
of diensten die het politieke leven ondersteunden
en de sociale cohesie versterkten.
Gemeenschappen en heersers wilden het beste
en grootste gebouw dat ze konden hebben,
tot eer van God (en ook die van de bouwers):
en kathedralen waren een focus voor het beste dat te vinden was
in architectuur en kunst, preken in steen en glas-in-lood,
kleurrijke hoogbouwwonderen
die de bewoners van een vaak lelijke
en sombere laagbouwwereld inspireerden.
Wat verklaart dan de blijvende aantrekkingskracht van kathedralen
en de emotionele banden tussen deze gebouwen en ons
die de herbouw van Notre Dame heeft benadrukt?
Om te beginnen zijn deze gebouwen
de dragers van verhalen en identiteiten.
Wij mensen houden van een goed verhaal.
We willen verhalen horen, zien en vertellen;
een verhaal maken van ons eigen leven;
deel uitmaken van een groter verhaal
dat ons identiteit en betekenis geeft.
In kathedralen kun je bezoekers en pelgrims ontmoeten
die graag de geschiedenis wilden weten,
met andere woorden het verhaal
van zo’n geweldige plek en alles wat het bevat.
Er zijn de bezoekers die hun eigen verhalen schrijven
en op elke toeristische bestemming
een foto maken van hun knuffel.
En er zijn de mannen en vrouwen op een crisispunt,
die in hun eigen verhaal die op zoek gaan
naar vergeving of hoop of liefde,
en die beginnen te vinden in het grote verhaal van God, van Jezus
en het christelijk geloof waarvan een kathedraal getuigt.
Dat vasthouden aan identiteit is natuurlijk niet alleen individueel.
De ramp van 2019 met de Notre Dame in Parijs
werd over de hele wereld gevoeld,
omdat deze kathedraal met haar glorieuze architectuur
en haar schatten deel uitmaakt
van het verhaal van de wereld
waar miljoenen mensen
door hun bezoeken
en begrip bij betrokken zijn geraakt;
een tragedie die natuurlijk het diepst wordt gevoeld in Frankrijk,
waar de kathedraal verweven is
met de Franse geschiedenis en identiteit.
Elke kathedraal, ongeacht haar leeftijd of grootte,
draagt het verhaal
van haar gemeenschap en haar mensen,
maakt deel uit van ons menselijke verhaal,
van het jouwe en het mijne.
Hun erfgoed is ook het onze.
Het verhaal dat een kathedraal vertelt over identiteit,
geloof en hoop kan verlevendigen en inspireren.
Aan de andere kant zijn kathedralen getuigen.
Kathedralen zijn niet alleen gastheer
van staatsgelegenheden:
hun rol is om een plek te zijn voor mensen
uit een breed geografisch en sociaal gebied
om elkaar te ontmoeten en te vieren,
te aanbidden, te rouwen,
te luisteren en te leren.
Het zijn plekken waar we zowel bevestigd als uitgedaagd worden.
Of het nu gaat om een lokaal liefdadigheidsconcert
om mensen in nood te helpen,
een groot bedrijfsjubileum, een seminar
of een protestlocatie voor mensen
die zich zorgen maken over een actueel politiek,
sociaal of religieus onderwerp,
de rouwenden van een belangrijke publieke figuur
of een dakloze die op zoek is naar waardigheid en onderdak;
kathedralen getuigen van de waarde
van het menselijk leven voor God.
Voor een kathedraal zijn alle mensen geliefd door God
en worden er verwelkomd.
Terwijl kathedralen een verhaal en identiteit hebben,
terugkijken en getuigen van en focussen op
een lokale of nationale gemeenschap,
kun je je ook een andere aantrekkingskracht voorstellen;
die van vooruitkijken en omhoogkijken:
‘vlaggenschepen van de Geest’.
Uit een enquête onder bezoekers
die kathedralen binnenkwamen,
bleek dat slechts 10 procent van hen van plan was
om iets spiritueels te doen;
maar toen ze naar buiten kwamen,
had 40 procent van hen gebeden,
een kaars aangestoken, met een geestelijke gesproken
of had een dienst bijgewoond.
Kathedralen zijn, net als alle kerken,
metaforische voetafdrukken van God in de wereld:
spirituele ruimte die is gereserveerd
om buiten onszelf en ons dagelijks leven
te stappen, om te reflecteren, te bidden en te aanbidden,
om een ontmoeting te hebben,
de aanwezigheid van God te zoeken.
Brandend Zand 