16 november 2023

over preken 3/3

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Maar er is nog een reden om in elke preek

het hele verhaal van het evangelie te vertellen.

Als predikant moet je er volgens mij altijd van uitgaan

dat er ook ongelovigen in de kerk zitten.

Dat kunnen buitenkerkelijken zijn,

die om wat voor reden dan ook voor het eerst een kerkdienst meemaken.

Het kunnen ook kerkleden zijn die hun leven lang al elke week preken horen,

maar toch nog nooit echt tot geloof gekomen zijn.

Ze hebben het evangelie wel gehoord.

Maar het heeft ze nog nooit echt geraakt.

Ze hebben het nog nooit echt begrepen.

Of ze hebben het nog nooit van harte aangenomen.

Bovendien zijn we allemaal sterfelijke mensen.

Je weet nooit wie van de aanwezige kerkgangers

bij de volgende kerkdienst nog in leven is.

En anders kan er iemand zijn die simpelweg afhaakt

en de volgende keer niet meer komt.

En dan heb ik het nog niets een gehad over de reële mogelijkheid

dat Jezus vandaag of morgen terugkomt

en de genadetijd voor iedereen voorbij is.

Hoe dan ook,

elke preek kan voor één of meer aanwezigen niet alleen de eerste,

maar ook de laatste preek zijn die hij in zijn leven te horen krijgt.

Alleen om die reden al mag je als predikant volgens mij

geen kans voorbij laten gaan om de aanwezigen op te roepen,

nee te bevelen, om zich te bekeren!

Elke preek moet de luisteraar naar huis laten gaan met de wetenschap:

ik moet me nú bekeren. Nu meteen.

Want als ik nog heel even wacht, kan het te laat zijn.

Bovendien is dit in elke preek terugkerend bevel tot bekering

ook heel belangrijk voor hen die wel tot de ware gelovigen behoren.

Want ook als opnieuw geboren christen,

moet je je elke dag opnieuw bekeren.

Bovendien is het belangrijk

dat je jezelf regelmatig onderzoekt of je wel echt een kind van God bent.

Zeker, je mag erop vertrouwen dat je dat bent.

Je mag onbekommerd Gods beloften geloven.

Maar dat mag nooit iets vanzelfsprekends worden.

Want juist dan is de kans groot dat je geloof verdort

en uiteindelijk toch geen echt geloof blijkt de zijn.

Het steeds opnieuw gehoor geven aan de oproep tot bekering

is juist het middel dat Gods Geest wil gebruiken

om de ware gelovigen tot het eind tot te laten volharden

in hun geloof en voor afval te bewaren.

Ik besef dat dit soort preken decennialang juist werd afgekeurd.

Als predikant moest je er juist van uitgaan

dat er alleen echte gelovigen in de kerk zaten.

Maar ik kan me niet aan de indruk onttrekken

dat dit geleid heeft tot een klimaat

waarin eenzijdig het verstand werd aangesproken,

ten koste van het gevoel,

en waarbij het geweten van de mensen onterecht werd gesust

met het idee dat het allemaal wel goed zat.

Kerkgangers werden niet of nauwelijks opgeroepen

zichzelf te onderzoeken óf ze wel echt kinderen van God waren.

Nee, hun werd simpelweg verteld dát ze dat waren.

Zo’n klimaat biedt volgens mij een ideale voedingsbodem

voor luie, oppervlakkige christenen

met weinig besef van de ernst van de zonde

en de diepte van Gods genade.

Daar plukken we nu de wrange vruchten van.

Velen zijn op zoek naar meer bezieling

en meer beleving in het geloof.

Maar in plaats van het te zoeken in de rijke traditie

zoeken ze het in een armoedig surrogaat.

 

 

9 november 2023

over preken 2/3

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , |
Geef een reactie 

 

Als een preek bedoeld is om Gods Woord te brengen,
dan betekent dat dus dat
in een preek in de eerste plaats de Bijbel uitgelegd moet worden.
Tegenwoordig wordt die stap nogal eens overgeslagen.
Het lijkt wel alsof de gekozen Bijbeltekst vaak alleen nog dient
als een kapstok om de preek aan op te hangen.
Het is niet meer de voedingsbodem waar de preek uit opkomt.
Sommigen zeggen ook ronduit dat de exegese, de uitleg van de tekst,
in de studeerkamer moet gebeuren
en dat je daar de kerkganger niet mee moet lastig vallen.

Maar ik ben het daar echt niet mee eens.
Hoe kun je de gemeente Bijbelkennis bijbrengen,
als je ze niet voordoet hoe je de Bijbel moet lezen en interpreteren?
Hoe kun je preken met gezag, als je niet duidelijk maakt
hoe je argumentatie precies in de Bijbel geworteld is?
Wil de luisteraar je woorden als gezaghebbend aanvaarden,
dan moet je hem in de gelegenheid stellen je na te rekenen.
Dat kan alleen als je de luisteraar
de belangrijkste stappen van je exegese laat meebeleven.

Verder leer je volgens mij het meest van een preek als je laat zien
hoe het gekozen Schriftgedeelte past in het geheel van de Schrift
en in het geheel van de geloofsleer.
Leren doe je door wat je nog niet weet te verbinden met wat je al wel weet.
Dat geldt ook voor de geloofsleer en Bijbelkennis.
Om een voorbeeld te noemen,
hoe kun je preken over de menselijke verantwoordelijkheid
zonder expliciet het verband te leggen met leer over uitverkiezing en voorzienigheid?
Misschien dat veel predikanten ervan uitgaan
dat doorgewinterde christenen die verbanden zelf wel leggen.
Maar ik vrees dat de meeste kerkgangers
inmiddels zo weinig kennis hebben dat hun dat niet meer lukt.

Vervolgens een waardevolle drieslag uit de Heidelbergse Catechismus:
ellende, verlossing en dankbaarheid.
Dat wil zeggen dat elke preek moet vertellen hoe zondig we zijn,
hoe we gered worden
en hoe we als bekeerde christenen moeten leven.
Veel mensen willen alleen nog maar het laatste horen.
De eerste twee delen vinden ze gepasseerde stations.
We zijn immers al gered? Dus daar hoeven we het niet meer over te hebben.
Dat is alleen maar deprimerend.
Nú moeten we horen hoe we voortaan als christen moeten leven.
En het liefst op een manier die ons helpt om enthousiaste christenen te worden
die vol vreugde in het leven staan.

Het probleem is alleen dat het zo nu eenmaal niet werkt.
Ook als bekeerde christenen hebben we elke dag weer vergeving nodig.
Preken die ons alleen maar aansporen om als goede christenen te leven,
ervaren we daarom zo maar als een zware last die ons wordt opgelegd
en die we nauwelijks kunnen dragen.
Er worden ons normen voorgehouden waar we niet aan kunnen voldoen.
In plaats van te bemoedigen, ontmoedigen zulke preken juist.

Soms wordt er voor gekozen om de normen maar af te zwakken.
Maar dat lijkt me niet de goede oplossing.
De enige manier om te voorkomen dat een preek ontmoedigt in plaats van bemoedigt,
is het evenwicht bewaren tussen de drie elementen ellende, verlossing en dankbaarheid.
We moeten voldoen aan Gods normen. Maar we kunnen het niet.
Dat wordt ons vergeven.
En we worden vernieuwd, zodat we toch meer willen
en ook gaan voldoen aan Gods normen dan we anders zouden doen.
Dat complete verhaal moet in elke preek terugkomen.
Alleen dan wordt je als gelovige echt bemoedigd
en gesterkt om als christen te leven.
Omdat alleen dit complete verhaal in een christelijk leven ontspanning brengt
en het bewaart voor overspanning.

Wordt vervolgd…

 

2 november 2023

over preken 1/3

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , |
1 reactie 

 

Laatst las ik een artikel waarin Nederlanders als volgt worden omschreven:
‘ “we” zijn een raar, roekeloos volkje geworden, op zoek naar kicks en sensatie.’

Misschien dat het zelfde geldt voor ons als we luisteren naar een preek.
Want tegenwoordig willen mensen graag dat de preken hun iets doen.
Natuurlijk is dat begrijpelijk en ik kan daar weinig verkeerds van zeggen.
Preken moeten emotioneel raken. Maar preken dienen ook intellectueel uitdagend zijn.
Toch wil men ook graag iets nieuws leren, of geprikkeld worden

om ergens verder over na te denken of er verder op te studeren.

Het geloof is dus een zaak van het hart.
Maar in de Bijbel is het hart de plek waar gevoel én verstand samenkomen.
Een preek moet daarom zowel het verstand als het gevoel aanspreken.
Een dorre dogmatische verhandeling zonder beroep op het gevoel is geen preek.
Maar een emotioneel beladen verhaal dat je tot tranen toe roert,
brengt je uiteindelijk geen stap verder als het niet gebaseerd is
op een betrouwbare uitleg van wat er in de Bijbel staat.

Om te beginnen moet elke preek volgens mij gebracht worden met de pretentie:
‘Zo spreekt de Heer!’
niet te veel afzwakkingen tot het niveau van ‘ik denk, ik vind, volgens mij,’ enzovoort.
Natuurlijk zijn er soms meerdere interpretaties mogelijk
van een bepaald Bijbelgedeelte en dat mag je noemen in de preek.
Een de dominee is een feilbaar en zondig mens die niet boven de gemeente staat
en het is goed als hij dat ook op de preekstoel laat zien.
Maar de boodschap die hij brengt, moet uiteindelijk toch gebracht worden als Gods Woord:
‘Dit is Gods bevel! Dit is wat God van ons vraagt!
En wie hieraan ongehoorzaam is, is ongehoorzaam aan God!
Wie dit niet gelooft, gaat verloren!’
Dat is een enorme lading.
Maar zonder die lading, is de preek niet meer dan een menselijk praatje
waar je een positieve of een negatieve mening over kunt hebben,
maar dat je gemakkelijk naast je neer kunt leggen.

Verder moet een preek echt een preek van nu zijn.
In de eerste plaats qua taalgebruik. Geen ouderwetse taal.
De boodschap moet begrijpelijk zijn voor iedereen die modern Nederlands verstaat.
Maar in de tweede plaats moet een preek ook ingaan
op de vragen en problemen waar mensen nu mee zitten.
Maar dat moet wel gebeuren zonder water bij de wijn te doen.
En met gezag.
Een predikant mag best begrip tonen voor het feit dat kerkmensen
het tegenwoordig moeilijk vinden om zich in hun leer en leven te houden
aan duidelijke Bijbelse normen.
Maar hij moet die normen wel onverkort blijven verkondigen als Gods wil.
Hij moet niet bang zijn om de confrontatie aan te gaan
met het moderne levensgevoel en met populaire opvattingen.

En daarbij is het belangrijk dat een predikant duidelijk en concreet is.
Geen vage termen, om vooral geen ergernis te wekken.
Noem de dingen bij de naam!
Want anders laat je de gemeente in de kou staan.

Wordt vervolgd…

 

24 augustus 2023

herder of schaap?

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , |
Geef een reactie 

 

Wie wil er nou een baan die een zware wissel trekt op je gezin?
Met onchristelijke werktijden en hoge stressniveaus.
Wie wil er nou een baan waarbij iedereen een mening over je heeft?
Waar de morele fouten uit je werk- of privéleven
in de media kunnen worden uitvergroot.
Wie wil er een baan die wantrouwen oproept
onder een groot deel van de Nederlandse bevolking?
Een baan die in het verleden enig gezag met zich meedroeg,
maar tegenwoordig vooral een lege huls lijkt geworden.
Ik merk dat om mij heen veel – vooral jongere – dominees afhaken.
Ze geven er soms na een korte tijd de brui aan.
Vaak hebben ze een nieuwe uitdaging gevonden:
directeur van een christelijke stichting, docent of noem het maar op.
Veel jonge collega’s verwachten
dat hun predikantschap een beperkte houdbaarheidsdatum heeft.
Hun toekomst ligt bij maatschappelijke organisaties,
het kerkelijke bestuursapparaat, de academie
of een niet-ambtelijke carrière in het bedrijfsleven.
Deze veranderingen worden vaak toegejuicht. ‘Wat mooi dat je je hart volgt!’

En natuurlijk, er kan sprake zijn van een nieuwe roeping die op je pad komt.
Maar voor het predikantentekort is deze uitstroom slecht nieuws,
en soms lijkt een carrière switch een makkelijke uitweg uit de sleur van het ambt.
Aan de andere kant heeft ‘de kerk’ ook een gave om predikanten
die soms door omstandigheden tijdelijk geen vaste gemeente hebben
het extreem lastig te maken om gemotiveerd te blijven.
Ook kunnen gemeenteleden zich als een wolf gaan gedragen
en willen ze de herder verslinden.
Je voelt de last van de onmogelijke verwachtingen van gemeenteleden,
bijvoorbeeld dat de dominee ‘de jeugd weer in de kerk brengt.’
Gemeenteleden willen dat de dominee in elke eredienst
aandacht besteedt aan de dertigers en de jongeren en de ouderen.
De conclusie kan dan zijn dat als ik mijn roeping wil volgen,
de gemeente misschien niet de plek is waar je die roeping kan ontwikkelen.
In een enquête die gehouden werd 50 procent (!)
van de ondervraagde voorgangers aan
te hebben overwogen om te stoppen met het predikantschap.

Maar de kerk heeft echter baat bij honkvastheid.
Predikanten die volhouden, niet voor even, maar – ondanks alles – voor het leven.
Die het ‘gewone’ werk doen: preken, bezoeken,
bouwen aan gemeenschappen van Christus.

 

20 januari 2012

Als sneeuw voor de zon…

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , , |
Geef een reactie 
Mijn oog viel op een klein berichtje over een kerk van sneeuw die is gebouwd door de inwoners van het Duitse skioord Mittersfirmiansreut. Volgens het bericht biedt de kerk plaats aan ongeveer tweehonderd mensen en heeft het gebouw een toren van zeventien meter hoog. Het oogt een heel mooi gebouw te zijn, dat veel mensen tot de verbeelding zal spreken. Ik mag hopen dat er tijdens de diensten vurig wordt gepreekt want anders zullen de kerkgangers niet alleen koude voeten houden. Het lijkt me een mooi initiatief: zo’n kerk met een duidelijk tijdelijk karakter. ‘Eens komt de grote zomer’ zingt gezang 288 en dan zullen de kerkmuren wegsmelten ‘opdat zij allen één zijn’ zoals Johannes 17 dat dan zegt.
Mooi idee, maar eerlijk gezegd voel ik meer voor de kerk van Lego zoals die is gebouwd in het najaar van 2011 in Enschede voor een kunstenfestival. Waar de kerk van sneeuw wel heel tijdelijk is, heeft de Legokerk nog een betekenis voor de nabije toekomst. Waar de christelijke kerken te maken hebben met allerlei onzekerheden met betrekking tot ledenaantal en verschijningsvorm kan het gebouw zich aanpassen aan de behoefte: kleiner, groter, met podium, met of zonder kansel, open, gesloten, intiem of noem maar op.

Ja, noem mij maar aards en nuchter en misschien te rationeel! Maar ik denk dat we momenteel meer hebben aan een instituut dat zich wat dat betreft meer en beter kan aanpassen aan de behoeftes. En als ik dan zo vrij mag zijn mag dat tot op zekere hoogte ook gelden voor de invulling van een aantal ambten binnen die kerk. Laat ik man en paard noemen: ik denk dan onder andere aan de invulling van het ambt van predikant, bezoldigd of onbezoldigd. Dit ambt zal wat betreft invulling de komende tijd op de kant moeten en zal moeten worden aangepast aan de eisen van de tijd. Mijns inziens bereik je dat niet door het nu met een noodverband te proberen (voor de kenners: het experiment ‘Van Putten’ in Zwolle), maar dient er structureel en radicaal een verandering plaats te vinden.

 

16 januari 2012

Op de toekomst!

Posted by F.A. Slothouber under Uncategorized | Tags: , , , , , , , , , |
Geef een reactie 

Het zijn interessante en spannende tijden voor theologen en predikanten, zeker als je behoort tot de Protestantse Kerk in Nederland.

Hebben we in december 2011 de laatste diesviering gehad van de Protestantse Theologische Universiteit (PThU)  in Kampen voordat de locaties Kampen, Utrecht en Leiden de deuren sluiten om alleen nog maar verder te gaan in Groningen en aan de VU in Amsterdam, meteen daarna brak voor velen de tijd van allerlei diensten en vieringen aan rond de tijd van Advent, Kerst en Oud en Nieuw, die onder predikanten vroeger ook wel bekend stond als de Tiendaagse Veldtocht vanwege haar drukte.

De ontstoken vreugdevuren vanwege de concentratie van de opleidingsplaatsen van de PThU, die en passant ook een deel van de winkelstraat in Kampen in de as legden, waren voor synodepreses van de PKN echter niet krachtig genoeg. In een column in Kerkinformatie schreef hij laatst dat  hij op zoek is naar predikanten waar het geloofsvuur van afspat. Hij constateert dat het licht niet zelden onder de korenmaat wordt geplaatst, laten ik het interpreteren als een niet-bezielde predikant. Preses Verhoeff  zegt dat deze tijd van secularisatie vraagt om predikanten die met kracht voor hun geloof gaan staan. Op zich lijkt dit idee heel nobel, ware het niet dat hij hiermee ook een oordeel velt over de huidige generatie predikanten ook al ontkent hij dit.

Interessant zijn de maatregelen die de PKN neemt om de aanwas van jonge generatie theologen en predikanten te bevorderen. Enige tijd geleden is er, onder voorwaarden, de mogelijkheid geschapen om HBO-theologen als volwaardig predikant te laten opereren in bepaalde plaatselijke gemeentes. En onlangs kwam daarbij het tijdelijke experiment bij om een predikant aan te stellen die zijn inkomen niet vergaard uit zijn werkzaamheden als geestelijke, maar uit een nevenfunctie.  Het zijn werkelijk twee maatregelen die de aanwas van jonge theologen niet uitermate stimuleren. Immers, de huidige calculerende student zal in het huidige onderwijsklimaat waar elke studievertraging geld kost snel kiezen voor een zo kort mogelijke studie, dat is dus een HBOstudie. Daarbij komt het andere feit dat gemeentes liever een ‘goedkopere’ HBO-theoloog aanstellen dan een duurdere universitair geschoolde theoloog.  De tweede maatregel, die van de ‘onbezoldigde’ predikant oogt in eerste instantie sympathiek, maar is op de lange en middellange termijn nog kwalijker. Want, welke jonge student kan het zich in de toekomst permitteren om nog een tweede studie te volgen naast een studie theologie? Precies, niemand, want onbetaalbaar!

Het thema van de theologenconferentie van het Evangelisch Werkverband ‘meer doen met minder’ klinkt nu omineuzer dan waarschijnlijk bedoeld! Mede met dank aan het bestuur van de Protestantse Kerk !

Werkelijk, het zijn interessante en spannende tijden voor theologen en predikanten…