Van Pasen tot Kerst

Maar waarom 25 december?
Gebaseerd op hun begrip van Daniëls profetie
redeneerden sommige vroegchristelijke schrijvers
dat Jezus werd verwekt op dezelfde dag
waarop Hij later werd gekruisigd.
Tertullianus (ca. 155–220)
berekende dat Jezus werd gekruisigd op 14 Nisan,
overeenkomend met 25 maart
op de Romeinse (zonne)kalender;
precies negen maanden vóór 25 december.
Christenen berekenden de datum van Kerst
daarom op basis van hun viering van Pasen.
Augustinus van Hippo (354–430) gaf deze interpretatie
weer in Over de Drie-eenheid:

Men gelooft dat Hij werd verwekt op 25 maart,
op welke dag Hij ook leed(…)
maar Hij werd, volgens de traditie, geboren op 25 december.

Dat Jezus werd verwekt op dezelfde dag
waarop Hij uiteindelijk zijn leven zou geven,
lijkt op het eerste gezicht onwaarschijnlijk.
Maar bedenk, net als de vroege kerk,
de even onwaarschijnlijke mogelijkheid
dat de verzoenende dood van de Messias
exact zou samenvallen met de viering van Pesach.
Zoals Petrus erkende, worden alle gebeurtenissen,
of ze nu ogenschijnlijk onbeduidend
of onschatbaar belangrijk zijn,
geleid door Gods ‘vaste plan en voorkennis’ (Handelingen 2:23).
Zijn werken in de schepping en zijn wegen
in de geschiedenis zijn prachtig (Jesaja 46:10).

Hallgrimskirkja, Reykjavik

 

‘wie gelooft heeft hoop, punt’?
Ten diepste is het waar, zeker.
Maar laten we wel de duisternis onder ogen zien.
Geloven is niet je ogen dicht doen.
En daarnet gebruikte ik het woord hoop,
dat klinkt nogal mooi en vrolijk.
Hoop.
Maar misschien is het woord verlangen
toch wel beter op zijn plek vandaag.
Verlangen, daar zit ‘lang’ in.
En hoe lang duurt de winter wel niet inmiddels?
Hoe lang zijn de dagen al donker?
Er lijkt weinig veranderd te zijn sinds de dagen van Jesaja.
Nog steeds (oorlogs)dreiging op allerlei plaatsen,
nog steeds onrecht en armen die onderdrukt worden op aarde…
Er lijkt ook weinig veranderd te zijn sinds de tijd van Jezus,
het kind dat werd geboren, de zoon die werd gegeven.
Ja, hij deed wonderen, hij stond op uit de dood.
Maar nog steeds heerst de dood over alle andere mensen,
en nog steeds zijn er zoveel zieken die op genezing wachten.
Hoe lastig is het dan om te geloven dat met Jezus
echt Gods licht in de wereld is gaan schijnen.
En al geloof je in hem, al zie je in hem Gods gezicht,
hoe lastig is het om echt uit verwachting te leven!
Uitziend te leven, hoopvol in het leven te staan in plaats van moe en mat.
Als je ziet hoe de wereld donker is,
de kerk ook een stelletje kneuzen,
als mensen om je heen God niet nodig hebben,
en je eigen hart ook onverbeterlijk blijkt te zijn?
Geloven is niet simpel,
Het is soms ook leeg zijn en verlangen
en voelen dat het lang duurt.
Heel lang.

Geloven is een leven van verlangen.
Uitzien naar voren, al duurde het soms lang.
En gelukkig,
soms mag je ook nu al
iets merken van zijn licht en liefde.

En tegelijkertijd: Het is nog winter in de wereld.
Soms zelfs een barre donkere winter.
Je kunt zelf zo in het donker leven.
Dan is geloven verlangen – lang, volhoudend wachten.
Dan is het hopen, hoopvol leven door Gods Geest.
En soms is het ook gewoon zuchten.
De nacht duurt lang, de aarde is oud.
Maar laat het donker de hoop niet doven.
Laat het ons des te meer doen uitzien naar die beloofde dag.
Gods grote lente, als het kind Koning zal zijn: Jezus, onze Heer!

 

De God die werkt op wereldniveau heeft ook aandacht
voor het leven op de vierkante meter van zijn kinderen.
Zo komt, naast Zacharias, Elisabeth in beeld.
Haar naam betekent: ‘de Here is een eed’.
Oftewel: ‘God is trouw aan zijn Woord’.
In haar ontmoeten we een gewone vrouw:
ze valt niet op.
God houdt van gewone mensen.
Dat zie je door heel de Bijbel heen.
Maar laat niemand denken: ‘Ik ben te gewoon.
In mijn leven kan God niets bijzonders doen!’
Elisabeth is ook een gewonde vrouw.
Ze heeft geen kinderen van de Here gekregen.
Dat gold in Israël als een schande: ‘
Als je geen kinderen hebt, veracht God je.’
Niets is minder waar!
Maar de mensen verachtten Elisabeth wel.
Werd ze met de nek aangekeken;
Groeten mensen haar niet;
Maakten ze misplaatste grapjes.


Elisabeth lijkt op haar Heiland:
‘iemand voor wie men het gelaat verbergt,
veracht, een geplaagde’ (Jesaja 53: 3-4).
Ze is een navolger van Jezus.
De verachting slaat om in verwachting:
deze gewonde vrouw ervaart genade in haar leven
nu ze van de Here een kind ontvangt.
Vijf maanden lang verbergt ze zich.
Het huis van Zacharias en Elisabeth wordt een retraite-oord.
Waarom verbergt ze zich? Omdat ze zich schaamde?
Twijfelt ze? Is ze bang voor bemoeizucht en nieuwsgierig gepraat?
Ze verbergt om zich samen met Zacharias te verootmoedigen.
Ze verbergt zich om haar intieme geheim te delen met haar Here,
zodat God zelf op zijn tijd dit geheim bekend zal maken
(als Maria komt).

Al voor zijn geboorte verandert Jezus mensenlevens.
In de stilte van de afzondering,
in de verborgen omgang met haar Heer,
is Gods Geest aan het werk in Elisabeth.
En als Maria dan komt, zingt ze, vervuld met de Geest, een lofzang.
Van deze gewone, gewonde vrouw
mogen we een paar geestelijke oefeningen leren,
die ons helpen dichtbij Jezus te zijn.

 

Soms komen zinvolle dingen ter sprake.

Te vaak gebeurt het dat de geachte spreker

niet meer in de aanbieding heeft dan een praatje voor de vaak.

De situatie kan er ook naar zijn, dat je met stomheid geslagen bent.

Hoe dan verder?

Roept u maar!

Het hoort bij een gespreksleider die een geanimeerde discussie wil aanzwengelen.

Zo’n onvoorwaardelijke uitnodiging is niet zonder risico’s.

Je mag tenminste enige zelfkennis en kennis van zaken veronderstellen.

Discussiëren komt van een werkwoord in het Latijn,

met de letterlijke betekenis: uiteen splijten.

Willem Barnard vertaalt het dan ook met ‘splijtzwammen’.

Deze negatieve duiding is niet zonder reden.

Een regel, die meer is dan spelen met woorden:

inspraak zonder inzicht leidt tot uitspraak zonder uitzicht.

Een oude profeet, op naam van Jesaja, wordt tot spreken geroepen.

In een ellendige, dat is: uitlandige situatie.

Het volk Israël is in ballingschap, ontredderd en ontheemd.

Wie kan dan zinnige dingen zeggen, laat staan mond van God zijn?

Toch weet de profeet zich van Hogerhand geroepen.

Blijkbaar is de Here, door middel van zijn Woord en Geest,

hem te machtig geworden.

De profeet weet vooralsnog niet meer uit te brengen

dan een besef van machteloosheid:

‘Wat zal ik roepen?’ .

‘Roepen’ heeft de klank, de kracht van een nieuw begin,

zelfs van leven uit de dood.

Zoals de Here ooit deed bij de schepping:

‘En God riep het licht: dag! en de duisternis riep Hij: nacht!’.

Dat roepen, dat spreken met gezag, die bevrijdende taal,

waartoe wij zelf niet bij machte zijn, is verankerd in het Woord van onze God,

dat eeuwig stand houdt.

Dat Woord hebben wij niet in, bij of achter de hand.

Onze woorden kunnen alleen maar tot Woord worden,

waar en wanneer het God behaagt,

als zijn Adem, zijn Geest de woorden vult.

Zo is de Bijbel ontstaan en overgeleverd.

Woorden van mensen, waarin en waardoor God zichzelf ter spraken wil brengen.

Daarom wordt bij de opening van dit Boek altijd gebeden

om de verlichting van en door de Heilige Geest.

‘Want ieder blijft Gods Woorden vreemd, behalve wie ze van Hem zelf verneemt’ (M. Nijhoff).

Eeuwen later heeft Johannes de Doper

deze profetische woorden opnieuw in de mond genomen

met het oog op Jezus Christus.

Even tevoren, in de proloog van het evangelie naar Johannes,

is deze Ene bezongen als degene,

in wie de Here God zichzelf geheel en al heeft uitgesproken.

Hij wordt dan ook WOORD genoemd, sprekend God.

Alle voorgaande Woorden van God vinden in Hem hun diepste bestemming.

Alle volgende Woorden hebben hun bestand in Hem.

Karl Barth sprak in dit verband over de drie gestalten van het woord:

WOORD, Woorden, woord.

Onze woorden staan in dit bezielde verband.

Daarbuiten is er niets te zeggen dat echt beklijft.

Advent kan nooit zonder Pinksteren.

Met de woorden van een gebedslied (Lied 680), uitziende naar de Heilige Geest:

Waar Gij niet zijt, is het bestaan,

is alle denken, alle doen

zo leeg en woest, zo dood als toen

Gij, Geest, nog niet waart uitgegaan.

Er is geen licht dan waar Gij zijt,

uw vleugels breidt, uw vleugels strekt,

geen leven, dan waar Gij het wekt

in een gemis dat tot U schreit.

klok

We moeten het dit jaar ook zonder die typische kerstsfeer doen.
Dit jaar even niet met elkaar in een volgestopte kerk,
met lichtjes en een uitbundig Ere zij God.
Ook dat zal behoorlijk gemist worden.
Kerst is normaliter een feest van eensgezindheid en warmte,
maar nu zit iedereen ergens anders, in eigen huizen,
eigen bubbels, eigen zorgen.
We zijn verspreid en geestelijk is er ook verstrooiing.

‘Ik bespeur ook veel verlangen’,
zei één van de collega’s uit de werkgemeenschap van predikanten.
Dat herken ik wel.
Ook ik proef verlangen naar een betere tijd.
Verlangen naar de fysieke ontmoeting van de geloofsgemeenschap.

Verlangen ook naar gedeeld geloof, misschien?
Zou dat verlangen, hoe diffuus ook,
een aanknopingspunt bij Maria kunnen zijn?
Die verwachting komt dan tot klinken wanneer Maria gaat zingen.
Daarbij treedt Maria toe tot een rijtje zingende vrouwen in de Bijbel: Mirjam, Debora, Hanna, en Judith.
Het is belangrijk om hier oog voor te hebben,
want hieruit blijkt dat Maria’s lied niet voortkomt
uit haar persoonlijke gemoedstoestand of bevinding.
Het gaat om het juiste perspectief.
God heeft niet zozeer een rol gekregen in Maria’s leven,
maar Maria heeft een rol gekregen in Gods plan met Israël.
Maria zingt mee in het koor van de verdrukten.
Haar Magnificat is een regelrecht protestlied.
Alles wordt op losse schroeven gezet en omgekeerd.
Dat ‘alles’ heeft vooral betrekking op macht en vermogen,
politiek en economie. God neigt naar berooide mensen.
In dit lied, dit gebed kiest Maria positie voor de vromen,
de nederigen en de hongerigen.
De gelovige staat samen met berooide mens tegenover de hoogmoedigen, de machtigen en de rijken.
Het jaar 2020 was een jaar van verstrooiing en versloffing.
We zijn moe en snakken naar de aanraking van boven,
want die ervaren we minder nu de volle kerk ontbreekt,
nu we geen daverend slot– of morgenlied zingen.
God kan ver weg voelen en we verlangen nu juist Zijn nabijheid.
Maar dit verlangen – als we het hebben – vraagt om gebed,
en veel spirituele toewijding.
Het evangelie komt niet zomaar ons leven binnenfietsen.
Er moet wel plek zijn om te landen.
Geloven wij wel werkelijk dat God zich in ons leven zal melden
als wij ons net als Maria toeleggen op het gebed?
In het spoor van kerkvader Augustinus kun je zeggen
dat mensen niet gevormd worden door kennis, maar door verlangen.
Niet ‘wat wij weten’ vormt en verandert ons, maar wat wij liefhebben.
Niet het hoofd, maar het hart maakt wie wij zijn.
Maria zingt in het koor van de verdrukten.
Wie hoog en droog zit, valt naar beneden, en wie laag
bij de grond stond, wordt verhoogd.
Dat is heel radicaal en bij Lucas is armoede ook echt armoede.
Ik denk dat het goed is om het appel van Maria’s protestlied te laten staan:                                                         ‘Wees maar niet al te verknocht aan je mooie, geïsoleerde huis met visgraatvloer, want God keert alles om.’