Brandend Zand

Vakantie…yes!! Het is weer zover!!
En tijdens die zomervakantie
gaan onze gedachten vanzelfsprekend uit
naar een ontsnapping aan ons gewone leventje
dat zich waarschijnlijk voornamelijk op het land afspeelt.
En voor velen van ons zal die ontsnapping
dan een verblijf aan zee kunnen betekenen.
Ja, het is waar, als landrotten zijn we graag aan zee.
Onze zielen lijken te lijden onder een jaarlijkse ervaring,
terwijl we richting de kust slenteren,
mompelen: ‘Ik moet weer naar de zee…’

We willen op vakantie aan zee;
zoals de markt voor tweede huizen aan de zee
of op een eiland zal bevestigen.
We willen ook permanent aan zee wonen,
of op zijn minst aan het water.
Sommige experts schatten dat woningen aan het water
gemiddeld zo’n 48 procent meer waard zijn.
Water verkoopt.
Misschien omdat de nabijheid ervan
een soort mentale ontsnapping biedt
aan de overweldigende rigiditeit
en lineariteit van onze overwegend stedelijke omgeving.

De Britse psychiater Ian MacGilchrist
stelt in zijn boek
The Divided Brain and the Search for Meaning
dat ons moderne leven lijdt
onder de triomf van de aandacht
van de linkerhersenhelft voor de wereld.
Dit is een gerichte aandacht
die draait om controleren en verkrijgen.
Het leidt tot de creatie
van een op zichzelf staande en geordende wereld
met weinig aandacht voor context.
En zo weinig aandacht voor de natuurlijke, complexe,
vloeiende realiteit van de schepping.
MacGilchrist brengt vervolgens
de toename van diverse psychische aandoeningen,
gekenmerkt door wat hij ‘tekorten in de rechterhersenhelft’ noemt,
in verband met industrialisatie
en de ontwikkeling van onze moderne cultuur.

In zijn boek Blue Mind
onderzoekt bioloog Wallace Nichols
het bewijs voor het positieve effect
van water op de hersenen.
Hij benadrukt hoe de nabijheid van water
kan helen, herstellen,
ons een gevoel van verbondenheid kan geven
en rust kan bevorderen.
Hij stelt dat water onze geest kan verschuiven
het is een soort mentale aandacht dat rust genereert.
Met, aan, of liever nog, in water zijn,
is ongetwijfeld goed voor ons.
Dus geen wonder
dat we ons ertoe aangetrokken voelen.

Maar tegelijkertijd is water,
en met name de zee,
een bron van angst geweest.
Een no-go area ‘waar draken zijn’, oké, kreeften zeker,
waarschijnlijk haaien en walvissen.
De zee blijft een van de laatste plekken van mysterie,
een ondoorgrondelijke, ondoorgrondelijke plek
met eindeloos donker water.
We weten meer over de verre uithoeken
van het universum
dan over de werkelijk diepe oceaan.
Mythische wezens van de diepte,
blijven de slinkende ruimte
van onze verwondering en angst
voor het onbekende bevolken.

In de christelijke traditie is de zee
een plek van diepe paradoxen.
De schepping begint met Gods Geest
die boven het water zweeft.
Maar de zee wordt ook vaak opgevoerd
als een plek
van Gods afwezigheid.
De zee is de plek van monsters, mysterie en dood.
Het is ook de plek van misschien wel
de beroemdste walvis uit de literatuur.
De walvis die de ongelukkige Jona opslokt.
Jona’s verhaal drukt de diepe paradox uit van de zee
als een plek van dood en tegelijkertijd
ook een plek van goddelijke ontmoeting.
Het is in de diepten van de zee,
en in het spijsverteringsstelsel van de walvis,
dat Jona’s openbaring plaatsvindt
en zijn reis opnieuw begint.

Verhalen van Jezus behandelen
ook deze paradox van wildheid
en ontmoeting in de chaos van de zee.
In het verhaal van het kalmeren van de storm
wordt de woeste dreiging van de zee niet voorgesteld
als iets dat simpelweg vermeden moet worden.
Jezus is geen fixer
die alle dagelijkse gevaren overbodig maakt.
Het verhaal vertelt eerder dat juist in zulke momenten
van wildheid, woede en angst
zijn krachtige aanwezigheid voelbaar is.
We verlangen naar de zee, en naar het water,
naar meer dan alleen
een balsem voor de geest.
De zee blijft die plek,
in onze gemechaniseerde, technologische wereld
met haar constante lokroep van controle,
waar een onderdompeling in een gevaarlijk mysterie
nog steeds kan worden ervaren.
Van de vaste wal in zee stappen
is de mogelijkheid van de dood en
(paradoxaal genoeg) de reële mogelijkheid
van een dieper leven binnengaan.
Meegevoerd worden door de zee
en naar de horizon kijken
is contact maken met onze eindigheid
in de context van de uitgestrektheid van de zeeën.
Het is ons verbinden
met onze volstrekte afhankelijkheid
van de schepping die we bewonen
en ons verbinden met de aanwezigheid
die die schepping bijeenhoudt.

De zee in stappen is daarom zelfs een stap van geloof.
Een stap in de richting van onze eigen kwetsbaarheid.
Een moedige stap weg van de wereld
waarin onze technologie, onze algoritmes,
onze machines en onze wolkenkrabbers
ons misleiden tot een geloof
in onze eigen controle, onze eigen suprematie.
Een stap in de diepte.
‘De roep van vloed naar vloed’, zegt de psalmist,
‘al uw golven slaan zwaar over mij heen.’
Als velen van ons deze zomer de zee in stappen,
kan dat zeker een stap zijn
naar een herstelde geestesgesteldheid,
maar het kan ook een stap zijn naar een herstelde ziel.