Bergen en heuvels zijn ook in de Bijbel toonbeeld van vastheid.
Bomen kunnen door de wind ontworteld worden, huizen kunnen door vuur verbranden, steden door een oorlog worden verwoest, maar bergen, die staan vast en wankelen niet. Bergen zijn indrukwekkend. Ze zijn er altijd.
Dat bergen wijken, kun je je gewoon niet voorstellen. Misschien alleen wanneer er een aardbeving komt.
Hier in de profetie zijn bergen ook zekerheden die zullen wankelen.
En dat niet alleen. Bergen werden in de oudheid, vanwege hun hoogte en majesteit, ook met de goden verbonden. De berg is de plek waar de goden hun verblijf houden.
Dat was in Griekenland zo. Maar ook in Egypte en Mesopotamië. Op de bergen hielden de goden hun vergadering. Daar werd het lot van mens en wereld beslist. Daarom heeft men altijd op de toppen en hoogten offers gebracht aan de goden. Dat was in Israël ook zo. Op de heuvels knielde men neer voor Baäl en de andere afgoden.
Dus wanneer deze bergen wankelen, dan gaat dat over de vastheid en zekerheid waarmee men leefde, die op de helling komt te staan. Dat heeft ook met het godsdienstige leven te maken.
Bergen zullen wijken en heuvels wankelen. Waar zouden wij aan moeten denken vandaag?
Er zijn veel dingen om ons heen die wankelen. Als het gaat om de zorg, de economie, het milieu, de politiek, je gezondheid.
Misschien zijn er ook andere zaken in ons eigen leven die aan het wankelen zijn.
Het kan ook zijn dat er aan onze levensboom geschut wordt, omdat God bezig is ons te snoeien. Dat Hij takken weghaalt, die verhinderen dat we voor Hem vrucht dragen. Dingen die misschien voor ons heel belangrijk zijn, maar niet voor Hem. Dat is niet leuk. Snoeien is een pijnlijk proces. Wat zeker was in ons leven, kan komen te wankelen.
Dan is er maar één ding wat maakt dat je toch niet de moed verliest:
dat is maar en dat is de belofte van God!
‘Bergen zullen wijken, heuvels wankelen, maar…’ en dat is de bemoediging.
Tegenover alles dat wankelen kan, staat iets dat onwankelbaar is; iets dat vast en zeker is, en dat is de trouw, de goedertierenheid van God ‘Mijn goedertierenheid zal van U niet wijken.’
En wat die belofte zo bijzonder maakt is dat het woordje ‘wijken’.
‘Bergen zullen wijken’, ‘Mijn goedertierenheid zal niet wijken.’
Hetzelfde werkwoord, maar met één verschil.
Het Hebreeuwse werkwoord betekent ‘bewogen worden’ als het om voorwerpen gaat, maar als het om mensen gaat dat betekent het ‘vertrekken’.
Zo zegt God tegen Israël en vandaag ook tegen ons: er kunnen heel veel dingen in je leven wankelen, maar mijn goedertierenheid zal van u niet wijken. Niet vertrekken.
God zegt: Ik ga er niet vandoor! Ik zal er zijn!
Dat is een woord, een belofte, die we met beide handen moeten aanpakken. Dat is denk ik, de enige reden, waarom we met vertrouwen naar de toekomst kunnen kijken. Ook al is er veel onzeker, maar wat blijft, is dat de Heere blijft. Hij gaat er niet vandoor! Hij zal er zijn.
Met zijn goedertierenheid. Het Hebreeuwse woord ‘chesed’ is lastig te vertalen.
We hebben er twee woorden voor nodig in het Nederlands:
‘standvastige trouw’ of ‘onwankelbare liefde’. En die standvastige trouw is geworteld in het verbond. Het verbond van Mijn vrede, zegt God. Het is geen bevlieging. Dat kan ook niet bij God. Maar het rust in een verbond. De afspraak van God met zijn volk.
Dat verbond zal niet wankelen omdat er een handtekening onder staat namelijk
‘zegt de Here, uw Ontfermer.’
Dat is de handtekening, die de inhoud bekrachtigt. Uw Ontfermer.
Ontfermen, ‘rachamim’ heeft met de ingewanden te maken. Zo diep gaat Gods barmhartigheid.
Hij buigt zich voorover. Hij komt naar ons toe: ‘kom eens dichterbij’, en fluistert het in ons oor.
Ik ga er niet vandoor. Ik ben jouw Ontfermer.
Kijk niet angstig naar wat komt, kijk naar Mij. Ik zal er zijn!
In Psalm 30 ontmoet je David die gewend is aan de situatie waarin hij zich bevindt. ‘Ik zei in mijn zorgeloze rust: ik zal voor eeuwig niet wankelen.’ We voelen aan wat voor type mens dit is. Het is iemand die het goed getroffen heeft in deze wereld. De dingen gaan hem voor de wind – privé en zakelijk. Het gaat hier ook over iemand die dat allemaal wel èrg goed weet. Zijn zelfvertrouwen loopt over in zelfoverschatting. Hij noemt weliswaar de naam van God, maar beseft niet écht meer van wie hij alles ontvangen heeft. Hooghartig ‘In mijn overvloed dacht ik: nooit zal ik wankelen.’ Mij kan niets gebeuren. Maar toen… toen ging het mis. David werd ziek, heel ziek. Hij lag op het randje van de dood. Zomaar opeens. Zijn hele wereld stortte in. En wat had hij nu aan zijn macht? Ineens was hij heel klein en kwetsbaar. David riep tot God, hij smeekte om hulp, om genezing. Hij beseft dat hij van Gods hulp afhankelijk was. Weg zorgeloze rust. Is die geschiedenis van David niet heel herkenbaar? Hoe makkelijk denk je niet dat al het goede vanzelf spreekt. Je leeft in zorgeloze rust. Alles gaat goed, en niets wijst er voorlopig op dat dat zal veranderen. Prachtig natuurlijk, als het zo gaat in je leven! Maar van wie krijg je het? Heb je dat zelf allemaal voor elkaar gebokst? Misschien heb je er hard voor gewerkt… Maar nogmaals, wie geeft je al dit goede? Het had ook zo anders kunnen zijn, ondanks je inspanningen! Wat gebeurd er als Hij even laat voelen dat het ook anders kan. Als Hij, zogezegd, zich even achter een wolk terugtrekt. ‘Toen u uw aangezicht verborg’ zegt de psalm, ‘werd ik door schrik overmand’. Dan merk je pas hoe weinig je het zelf in de hand hebt allemaal. Je wordt wreed wakker geschud, ineens! Doet God dan zulke dingen? Wil Hij mensen pootje haken? Laten we voorzichtig zijn in wat we zeggen. De psalmdichter heeft er echter geen moeite mee, om Gods hand achter allebei de dingen te zien: zijn voorspoed én zijn ziekte! Die ervaring van ziekte vormt voor hem een keerpunt. Een wake-up call. Wanneer zijn leven in elkaar valt als een kaartenhuis dan ziet hij het opeens weer: als God zich verbergt dan trekt alle kleur uit mijn leven weg. Als Hij er niet is, is alles donker om mij heen. Want alles heb ik aan Hem te danken, niet aan mezelf. Is God dan wispelturig? Zegent hij nu eens, terwijl Hij een andere keer ellende stuurt? Moet je het maar afwachten hoe Hij het jou laat vergaan? Nee, Hij ís liefdevol. Dat is hoe Hij ten diepste is: genadig, goed, en liefdevol. Ook als Hij zich soms even terugtrekt. De psalm zegt het zo mooi ‘een ogenblik duurt zijn toorn, een leven lang zijn liefde.’ Blijf vasthouden aan het feit dat God góed is. Ook al ervaar je dat op een bepaald moment niet. Ook al heeft Hij zijn aangezicht verborgen. Dat je blijft roepen tot Hem, net als David deed. Tóch blijven vertrouwen dat Hij betrouwbaar is. Ja, als alles goed gaat, is dat niet moeilijk – hoewel… dan val je al snel in die zorgeloze rust die Hem vergeet. Maar als Hij ver weg lijkt, dan toch zeggen en blijven zeggen ‘een ogenblik duurt zijn toorn, een leven lang zijn liefde. ‘s Avonds overnacht het geween… maar ’s morgens is er gejuich!’ Soms ga je slapen vol met zorgen. Maar na de avond komt de morgen. David mocht het ervaren in zijn eigen leven. Maar ook nú is het waar! Al verbergt de Here zich misschien een tijdje – wie Hem verwacht zal merken dat Hij niet ver is. Als dat ergens zichtbaar wordt, dan in Jezus Christus. Toen Hij aan het kruis hing, verborg God Zijn aangezicht ook. Dat is donkerste nacht die je je voor kunt stellen. Dat is de hel. Maar Christus is er doorheen gekomen. Hij is opgestaan! Psalm 30 is een lied over het leven dat sterker is dan dood. Over licht in de donkerste duisternis. ‘Overnacht ’s avonds het geween, ’s morgens is er gejuich!’ In Christus is dat waar Hij was sterker dan de dood! Hij leeft! Hij is opgestaan! En Hij belooft ons nooit alleen te laten. In onze zwartste nacht is Hij nabij. Ook als we niet genezen – Hij is er. We ontvangen alles van de hemelse Vader. Die door Jezus Christus ook onze Vader is.
Johannes zegt het ook in zijn apostolische brief: de volmaakte liefde drijft de vrees uit. (1 Johannes 4,18) Zoiets hoor ik ook in dat slot van psalm 84. God de Heer is een zon. Zoals iedere morgen de opkomende zon de nacht majestueus verdrijft, zo laat God in Christus de Zon van de gerechtigheid opgaan die de spoken en schimmen van de duisternis verdrijft en met haar licht en warmte nieuw leven wakker roept. Want God de Heer is een zon en een schild. Genade en glorie schenkt de Heer. Zijn weldaden weigert hij niet aan wie onbevangen op weg gaan.
We komen in de Bijbel nog al eens mensen tegen die juist wel bevangen worden. Vaak door zorgen, angsten. We komen het heel specifiek tegen bij Jezus leerlingen. Op allerlei sleutelmomenten lezen we: ‘ze werden bevangen door grote schrik.’ Keer op keer komen we in de Bijbel de aansporing tegen om niet bang te zijn, niet bevangen te zijn door angst of schrik. En dat is precies de aansporing die we vinden in het slot van psalm 84. Om onbevangen op weg te gaan: want God de Heer is een zon en schild. Genade en glorie schenkt de HEER, zijn weldaden weigert Hij niet, aan wie onbevangen op weg gaan. HEER van de hemelse machten, gelukkig de mens die op u vertrouwt. (psalm 84,12-13)
Echt onbevangen kijken en leven is zo simpel nog niet. Dat je niet wordt bevangen door iets, niet geremd leeft. Hoe vaak hoor je jezelf of een ander niet van die typische zinnetjes zeggen als: Daar gaan we weer! Al ik het niet dacht! Zie je wel! Het is altijd weer hetzelfde liedje. Waarom verbaast me dit nu niet? Je bent je van die associaties meestal niet zo bewust maar die worden gevoed door wat je hebt geleerd en meegemaakt, hoe je bent gevormd. Er zitten heel wat vooroordelen in waar je jezelf niet zomaar van kunt losmaken. Echt onbevangen leven is onmogelijk zegt de psychiater. Je kijkt nu eenmaal altijd gekleurd naar de werkelijkheid. Het is al heel mooi als je je steeds meer bewust wordt van de bril, de lens, de vooroordelen die je bij je draagt.
Onbevangen op weg gaan.
Psalmisten zijn realistisch en robuust. Maken het niet mooier dan het leven is. Dat is zeker ook het geval in deze psalm 84. God is een schild maar dar betekent nog niet dat je geen strijd zou hoeven leveren. Er zijn en blijven dorre streken en soms moet je er dwars door heen, Maar juist in zulke streken is God als een bron, een milde regen. Ik dwaal soms duizend dagen ‘elders’, verloren, verdwaald in ‘tenten van de goddelozen.’ Ze staan voor een hol, plat, vlak en leeg bestaan waar God praktisch uit is verdwenen en waar ik zelfs kan wonen. Me er te lang en te gemakkelijk in thuis voel. Maar er zijn God zij dank ook tijden en plaatsen waar ik weer iets proef van Gods nabijheid. God is weliswaar een zon maar die zon moet iedere keer opnieuw opgaan en in en om en voor mij de duisternis verdrijven.
Onbevangen op weg gaan, het betekent dat je ondanks of juist dankzij alles wat je hebt meegemaakt er toch ruimte blijft voor verwondering. Je het aandurft je te laten verrassen. Zodat je je beeld van hoe je dacht dat iemand was durft te laten bijstellen, te corrigeren, te vernieuwen. Dat je enerzijds lessen trekt uit het leven dat je achter je hebt en je ergens toch ook ruimte laat voor het wonder van een nieuw begin, een andere kijk. Wie zo op weg gaat, zegt de psalm, zal verrast worden door weldaden van God. Die zal momenten meemaken van genade en glorie. Want God, de HEER van de hemelse machten, weigert zijn weldaden niet, aan wie onbevangen op weg gaan.
David heeft deze psalm vermoedelijk geschreven in een heel onrustige periode in zijn leven. Aan de ene kant wordt hij gezien als een man op wie de zegen van God rust. Iedereen draagt David op handen. Aan de andere kant wil Saul hem uit de weg wil ruimen. David wordt een politiek vluchteling. Hij trekt van onderduikadres naar onderduikadres. Hij is nergens, er is geen plek waar hij rust vindt. Hij is een stuk opgejaagd wild. Onrustig, ontheemd. En in deze periode vol stress en onveiligheid schrijft hij deze psalm. Het kloppend hart van dit lied zijn de verzen 4 en 5, die beginnen met de krachtige woorden: één ding heb ik van de Heer verlangd, dát zal ik zoeken: dat ik wonen mag in het huis van de Heer, al de dagen van mijn leven. En dat valt wel te begrijpen, dat David juist daar wil zijn. Want de tempel in Jeruzalem heeft in die tijd een soort van asielfunctie. Zoals ambassades dat in onze tijd hebben. Als je op zo’n plek aanklopt en asiel vraagt. En als men je dan opneemt, dan kunnen je achtervolgers je niets meer doen. Logisch dat David er sterk naar verlangt om in het huis van de Heer te zijn, te wonen. Om daar veilig te schuilen in zijn hut in het verborgene van zijn tent, hoog op een rots. Maar daarmee is niet alles gezegd. David diepste verlangen is niet rust, geborgenheid, veiligheid. Hij schrijft: één ding heb ik van de Heer verlangd, dát zal ik zoeken: dat ik wonen mag in het huis van de Heer, al de dagen van mijn leven, om de lieflijkheid van de Heer te aanschouwen en te onderzoeken in zijn tempel. David is geen rustzoeker. Hij is vooral een Godszoeker. Zijn hart verlangt en gaat uit naar God zélf.
Spiegel jezelf eens aan deze woorden. Doe je aan godsdienst, of gaat je hart uit naar God? Ken je je dorst, voel je de stille schreeuw? Vaak proberen we het te sussen en te stillen. Het te vullen met van alles en nog wat. Hard werken, leuke dingen doen, het fijn hebben. Maar gezegend ben als het je niet meer lukt.. Als je verbonden bent met je diepste verlangen.
Dat verlangen naar God, die schreeuw, die heimwee in je hart dat is geen verdienste. Dat is de echo van een Ander en nog veel dieper, sterker verlangen buiten ons zelf. We hebben Hem lief omdat Hij ons eerst heeft liefgehad. Dat andere sterkere verlangen dat aan ons verlangen voorafgaat dat is een enorm sterk verlangen dat leeft in het hart van God. Al op de eerste bladzijden horen we dat verlangen doorklinken als God op zoek is naar de mens: Adam, waar ben je? En sindsdien is God altijd en overal op zoek gebleven. En gaat zijn hart uit naar de mensen. Wil hij niets liever dan vriendschap, vertrouwelijke omgang
En voor God is het geen goedkope vriendschap. Hij heeft er werkelijk alles voor over geen prijs is hem te hoog om die vriendschap te bewerkstelligen. Hij zond zijn Zoon om een van ons te worden en ons in Hem van zijn liefde te verzekeren. Hij geeft zijn Geest die in ons wil komen wonen en diep in ons bestaan die vriendschapsband wil laten groeien. Hij geeft ons zijn Woord die deze band kunnen verdiepen. Hij geeft ons het teken van de doop als een teken van zijn vriendschap zodat er al helemaal aan het begin van ons leven een vriendschapsverzoek aan ons hart wordt gelegd. En als teken van zijn eeuwigdurende vriendschap en verlangen stelt hij een maaltijd in, dé uiting van vertrouwelijke omgang. Als Jezus voor de laatste keer met zijn vrienden een maaltijd heeft dan zegt hij: Ik heb er hevig naar verlangd deze maaltijd met jullie te houden. Er is iets in het hart van God dat zo sterk uitgaat naar ons. Hij wil met ons omgaan als met een vriend. Vertrouwelijk, intiem. Met ons eten en drinken.
En dat verlangen zoekt een antwoord in ons hart. Eén ding heb ik van de Heer verlangd, dát zal ik zoeken: dat ik wonen mag in het huis van de Heer, al de dagen van mijn leven. Misschien klinkt het je net iets te benauwend. Eén ding, al de dagen van mijn leven…. Moet alles dan echt draaien om godsdienst, de kerk en zo? Nou, om te wonen in het huis van de Heer. Hoef je niet letterlijk in een kerk of een tempel te zijn. Die tempel mogen we ook zelf zijn. Een tempel zijn van de Geest. En die Geest schept in ons eigen hart een heiligdom, een stille en lege plek waar God kan wonen. Ik Hem elke dag mag ontmoeten.
En als je vanuit die grondhouding leeft. Dan ontwikkel je iets van een gevoeligheid om iets van Gods liefelijkheid en goedheid te zien oplichten hier en nu om je heen in het gewone leven van iedere dag. Dan mag je iedere dag die God je geeft ingaan met een open, verwachtingsvolle en hoopvolle blik. Dat is wat doorklinkt in dat mooie slotvers van deze psalm:
Mag ik niet verwachten de goedheid van de Heer te zien in het land van de levenden? Wacht op de Heer, wees dapper en vastberaden. Ja, wacht op de Heer.
Paulus roept de gemeente te Kolosse op om volharden in het gebed. Hij vraagt ook voorbede voor zichzelf, of dat God deuren wil openen voor het Woord. Blijf volhouden met bidden is belangrijk; al te snel schiet het gebed erbij in. Leven met de Heer kan echter niet zonder gebed. En in dat gebed moet er ook ruimte zijn voor dankzegging, schrijft Paulus, anders lopen we het gevaar met verlanglijstjes bezig te zijn. Ook worden we geroepen wijs om te gaan met de mensen om ons heen, voorzichtig en op het juiste moment met de goede woorden.
Gebed en dankzegging. Als de dank ontbreekt, mist er iets wezenlijks. Dank richt zich op God. Op wat Hij schenkt. Zijn grootste geschenk: Jezus Christus.
Die mensen in Kolosse waren niet zo lang christen. Net de Alpha cursus afgerond en net gedoopt. Paulus schrijft een brief. Hij is de gevorderde christen. Dé apostel. En toch deze grote Paulus vraagt hulp. We zijn hulpeloze mensen. Aangewezen op God en op medegelovigen. We zijn aan elkaar gegeven. Dat vind ik bijzonder aan de christelijke gemeente. Er is geen hoger of lager. Als we wel zo naar elkaar kijken, is het helemaal scheef. Misschien beweeg je je op de voorgrond, of je schuift achteraan aan. Maar principieel zijn we één. Eén in de Heer. Allemaal aangewezen op Hem. Welke plek je in het leven je hebt: hoe veel geld je ook verdiend, hoe vitaal ook. Allemaal aangewezen op Christus.
Paulus had dat geleerd. Ik ben niet meer dan de christenen in Kolosse. In hoofdstuk 1 dankt hij voor hen. Nu vraagt hij gebed. Waarvoor? In vers 3 staat: dat God de deur van het Woord opent. Je kunt ook vertalen: dat God voor ons de deur voor het Woord opent. Paulus opent de deur, maar de deur van hun leven moet ook open gaan. Dat gebeurt niet automatisch. Dat wist Paulus als geen ander. Hij vraagt gebed. Als ik de woorden breng, luisteren ze niet vanzelf. Ze geven zich niet vanzelf over. Ik denk dat wij dat dit herkenbaar is. Als de woorden van God klinken, als je ze leest, komen die woorden niet automatisch in je hart?
Zelfs als je je best doet, kan er van alles mis gaan. Misschien realiseer je dat je 5 minuten aan iets anders hebt zitten denken. Afgeleid worden, weerstand, luisterhouding? Je kunt naar de kerk gaan en met andere dingen bezig zijn. Daarom is er gebed nodig, zegt Paulus. Ook zegt hij nog iets over hoe je kan omgaan met die mensen die je tegenkomt, mensen buiten de gemeente. Vers 5 en 6. Misschien niet zo spectaculair. Daar staat dat je in wijsheid met elkaar moet omgaan. Goede moment kiezen. Woorden spreken die verbinden. Niet heel spannend, maar daarom niet minder waar! Buit de geschikte tijd uit. Paulus gebruikt het beeld van een marktkoopman. Die weet het moment om naar voren te treden. Inspelen op de behoeften van de klant. Het gaat om het goede moment. Soms in wijsheid je mond houden.
Want woorden doen ertoe! Ze kunnen gemeenschap maar ook verwijdering geven. Hoe je benaderd wordt, maakt heel veel uit. Het doet er toe hoe je mailt, appt, praat. Luisteren, je verdiepen in de ander, nadenken. Zorgvuldig met onze woorden zijn. En nee, Paulus leert geen maniertje. Geen stappenplan voor succes. In Kolossenzen wordt hoog opgegeven van Jezus Christus. Zijn macht en wijsheid. Het gaat om het geheim van Christus. Wij kunnen alleen van betekenis zijn als we dicht bij Christus leven. ‘Blijf in Mij!’ zegt Hij ‘Zonder Mij kan je niets doen.’
naar aanleiding van psalm 84
Brandend Zand 