Loop een willekeurige verjaardag binnen en je hoort het meteen: Nederland is kapot. Gebroken. Beste mensen, We zijn één van de rijkste landen ter wereld en toch klinkt het alsof we collectief op een doorgezakte campingstoel zitten te mopperen over alles. Over de politiek. Over “de staat van het land”. Over elkaar. Alsof het ergens onderweg mis is gegaan en niemand precies weet wanneer.
Dus ja, de vraag dringt zich op: is Nederland kapot? Is dat tere vaasje waar Mark Rutte het ooit over had gebroken?
Eerlijk antwoord: ja. Natuurlijk.
Maar nieuwsflash: dat geldt voor élke samenleving die ooit door mensen is gebouwd. De grote kerkvader Augustinus zei het al, zestien eeuwen geleden: ‘geen enkele menselijke samenleving is onschuldig. Geen enkele cultuur is puur. Elk land is gebouwd op onrecht, geweld, machtsmisbruik of uitbuiting of een mix van die vier. Het Romeinse Rijk, het grote voorbeeld van beschaving in zijn tijd, draaide op onderwerping en geweld.
En wij? Wij zijn niet ineens een morele uitzondering.
Volgens diezelfde Augustinus is er maar één stad die écht heel is: de Stad van God. Een samenleving die niet draait om eigenbelang, maar om zelfopoffering.
En die bestaat hier niet. Althans, nog niet. Alles wat mensen bouwen, is in meer of mindere mate gebroken.
Dus ja, de mensen die zeggen dat Nederland gebroken is, hebben gelijk.
Maar meestal gaan ze tegelijk de mist in op drie punten.
Eén: ze doen alsof dát het enige is wat je over Nederland kunt zeggen. Gebroken of niet en kies je het verkeerde antwoord, dan hoor je bij ‘de verkeerde kant’. Maar het leven is geen ja/nee-vraag.
Het christelijk verhaal kijkt anders. Het zegt: Nederland is tegelijk geschapen, gevallen én hier en daar verlost. Het is een goed land, bevolkt door mensen die door God geschapen en geliefd zijn. Een land met creativiteit, zorgzaamheid en een enorme potentie voor het goede. Maar ook een land waarvan de rijkdom deels is gebouwd op slavernij, kolonialisme, uitbuiting en milieuschade. En tóch: ook een land met instellingen en tradities die hoe gebrekkig ook iets van genade laten zien.
Neem de zorg. ‘Die is kapot,’ horen we dagelijks. Wachttijden, personeelstekorten, managers met spreadsheets. Papierwerk. En ja, dat is allemaal waar. Maar vergis je niet: het gros van de wereld zou een moord doen voor ons zorgstelsel. Hetzelfde geldt voor onze rechtsstaat, onze economie, onze politie en krijgsmacht. Niet perfect, vaak onder druk, maar meestal geen corrupte puinhopen. Gods genade werkt ook in gebroken systemen. Dat mogen we best hardop zeggen.
Twee: het idee dat er ooit een gouden tijd was. Een moment waarop Nederland wél soepel, harmonieus en rechtvaardig functioneerde totdat zíj het kwamen verpesten: Immigranten. Woke-activisten. kapitalisten. Fascisten. Kies je vijand. Maar die tijd heeft nooit bestaan. Onvrede hoort bij het menselijk bestaan. Alles wat we bouwen, draagt de kiem van verval al in zich. Niets blijft. Geen systeem. Geen ideologie. Geen kabinet. (lekker positief voor Jetten, dit)
En drie: het idee dat wij, of onze favoriete partij het wel even gaan fixen. Elke hervormingspartij belooft redding. Net als Trump. Net als Biden of Obama. Net als iedere nieuwe leider ooit. Ze móéten wel. Maar politiek is, zoals Bismarck zei, de kunst van het haalbare. Van het op-één-na-beste. Dat is geen cynisme, dat is realisme.
We hebben politiek nodig. We moeten samenleven, compromissen sluiten, het een beetje draaglijk houden. Maar laten we asjeblieft ophouden te doen alsof politici ons gaan redden. Of de markt. Of de staat. Zij kunnen ons niet vergeven. Onze zelfzucht niet genezen. Onze gebroken harten niet helen.
Dus ja: Nederland is gebroken. Net als elke menselijke samenleving. Laten we stoppen met slogans en beginnen met eerlijkheid. We waarderen wat goed is. We erkennen wat fout is. We proberen samen te leven met bescheiden verwachtingen van de politiek. En met het besef dat echte redding van elders moet komen.
Laten we eerlijk zijn: corruptie is niet de uitzondering. Het is onze standaardinstelling. Zet mensen onder druk door schaarste, onzekerheid, crisis en het dunne laagje beschaving bladdert er zo af. Dan schuiven we baantjes toe aan vrienden, regelen we dingen voor familie, knijpen we een oogje dicht als het ons uitkomt. Eeuwenlang was dat normaal. Afkomst, netwerk, loyaliteit — dát was je kwalificatie. Het idee dat we objectief en neutraal op merites selecteren? Dat is een recente uitvinding. Een vernislaagje. En vernis slijt.
In het Italië van Berlusconi kon je zien hoe dat werkte. Studenten die een meervoudig veroordeelde leider niet verafschuwden maar bewonderden. “Basking in reflected glory”: Meeliften op de glans van iemand die de regels buigt en ermee wegkomt. Niet boos worden om zelfverrijking, maar denken: zo wil ik ook zijn. Je stemt op de man die je geld uit je zak klopt, omdat hij succes uitstraalt en het establishment een schop geeft. De political signaling theory noemt dat: we volgen graag wie zichtbaar de regels kan breken en winnen. Je kunt beter bij de winnaar horen dan bij de moraalridder.
En dan zeggen we verbaasd: hoe kan dit gebeuren? Alsof het kwaad iets exotisch is.
Maar het christendom is daar al duizenden jaren nuchter over. “Gij zult niet stelen.” “Gij zult niet begeren.” De Tien Geboden. Dat zijn geen vrijblijvende adviezen voor een paar schurken. Dat zijn geboden voor ons allemaal. Omdat de neiging om te pakken wat niet van ons is, diep in ons zit. Niet alleen je buurmans bezit, maar ook zijn positie, zijn invloed, zijn kansen. Corruptie begint bij begeerte. Bij het idee dat wat van ons is, nooit genoeg is.
Jezus gaat nog verder. Hij zegt niet alleen: steel niet. Hij zegt: waar je schat is, daar zal ook je hart zijn. Met andere woorden: het probleem is niet alleen de daad, maar de gerichtheid van je hart. Wie leeft voor macht, status en zelfverrijking, zal de regels altijd als hinderpaal zien. Wie leeft voor God en de naaste, ziet macht als verantwoordelijkheid. “Wie onder u de grootste wil zijn, moet dienaar zijn.” Dat is een frontale botsing met de logica van de sterke man die regels buigt en applaus oogst.
Dus als we het hebben over democratie en de vraag of landen afglijden richting fascisme, dan gaat het uiteindelijk niet om etiketten. Het gaat om een geestelijke kwestie. Weet een samenleving haar eigen neiging tot afgoderij te beteugelen? Want dat is wat het is: afgoderij van macht, succes, de leider die zegt: ik alleen kan het fixen. De Tien Geboden beginnen niet met “steel niet”, maar met: “Gij zult geen andere goden voor Mijn aangezicht hebben.” Zodra macht of leider onze god wordt, volgen de andere geboden vanzelf als slachtoffers.
De Duitse historicus Götz Aly schreef onlangs: “Het Derde Rijk was niet alleen een Führerstaat. Het was een morele ineenstorting waarin talloze mini-Hitlers dachten: dit is mijn kans.”
Beroof de ander, zet jezelf neer als slachtoffer, schakel onafhankelijke instituties uit. Dat is zonde in politieke vorm: jezelf tot maatstaf maken en de ander tot middel.
Fascisme is de staat als corruptiemachine. Maar die machine draait op brandstof die wij zelf leveren: jaloezie, angst, begeerte, wrok. En laten we niet doen alsof dit alleen over Amerika gaat of alleen over “de ander”. Nederland staat hoog in lijstjes van niet corrupte landen. Mooi. Maar geen ranglijst redt ons van ons eigen hart.
De vraag is dus niet: is Amerika fascistisch? De vraag is: erkennen we dat er in ieder van ons een mini-tiran huist? Iemand die best wil profiteren als het kan? Het christelijke antwoord is niet naïef optimisme, maar bekering. Erkenning van schuld. Discipline. Wet én genade. Regels die ons begrenzen en een Christus die ons hart wil vernieuwen.
Democratie is uiteindelijk geen technisch systeem. Het is een morele oefening. Dagelijks kiezen om niet te begeren, niet te stelen, niet te buigen voor valse goden. Dagelijks leren dat ware grootheid niet zit in pakken wat je kunt, maar in dienen waar je staat. Dat is geen zachte boodschap. Dat is een radicaal alternatief voor de corruptiemachine.
Bij de herdenking van vier jaar oorlog tussen Rusland en Oekraïne, die eigenlijk al speelt sinds de inval op de Krim in 2014 besloot ik deze filmrecensie te posten:
Want laatst zag ik de film Mr. Nobody Against Putin en dacht: dit is hoe het begint. Niet met tanks. Maar met een schoolbel.
Pasha Talankin is geen generaal. Geen dissident met megafoon. Gewoon de videoman van een basisschool in Karabash, een plaats die ooit door UNESCO bestempeld is als een van de meest vervuilde plekken op aarde. Hij filmde kerstoptredens, sportdagen, knutselmiddagen. Tot 24 februari 2022. Tot het begin van de “de speciale militaire operatie”.
Ineens moest hij geen kinderen meer filmen die zingen, maar kinderen die marcheren. Geen knutsels, maar propaganda. Dagelijkse parades. Lessen over vaderland en vijanden. Kleine rugzakjes, grote woorden. Het sloop geniepig het klaslokaal binnen als rook onder een deur.
En Pasha bleef filmen. Omdat het zijn werk was. Omdat iemand het moest vastleggen. Omdat hij zag wat wij niet wilden zien: hoe oorlog niet alleen steden verwoest, maar ook schoolpleinen.
Tot hij besefte: straks ben ik zelf aan de beurt. Dienstplicht. Kanonnenvoer. Dus hij vluchtte. Met harde schijven vol bewijs. Dat is Mr. Nobody Against Putin: één man tegen de machine. Geen Hollywoodheld, maar een jongen met een camera en een geweten.
En terwijl wij applaudisseren voor een prijs op Sundance, herdenken de Oekraïners vandaag de vierde verjaardag van wat zij simpelweg “de grootschalige oorlog” noemen.
Vier jaar van kersennachten. Zo noemen ze het cynisch: nachten waarin de lucht roze kleurt van brandende flats. Ballistische raketten. Drones zo groot als volwassen mensen die boven daken zoemen, op zoek naar leven.
Volgens de WHO worden ziekenhuizen en klinieken sinds 2022 zo vaak aangevallen dat het neerkomt op meerdere per dag. Meerdere. Per. Dag. Noem dit geen “collateral damage”. Noem het wat het is: systematische vernietiging.
Het elektriciteitsnet werd doelwit. De helft van de energiecapaciteit weg. Energiecentrales – vroeger goed voor een kwart van de stroom – gereduceerd tot kruimels. En dan winter. Min twintig. Min vijfentwintig. Mensen die foto’s sturen van tenten ín hun woonkamer. Thermometer: min vijf. Binnen.
Maar ja, zeggen sommigen, geschiedenis is ingewikkeld: De Krim was toch ooit Russisch. Of Ottomaans. Of dit, of dat. Alsof grenzen eigendomsbewijzen zijn die je na drie eeuwen weer uit de la mag trekken.
Zullen we dat spelletje doortrekken? Zal Den Haag Djakarta “terugeisen”? Zal Ankara de Krim claimen omdat het ooit onder het Ottomaanse Rijk viel? Geschiedenis als grabbelton voor sterke mannen.
Er zijn verdragen. Het Boedapest Memorandum bijvoorbeeld: Oekraïne gaf zijn kernwapens op in ruil voor veiligheidsgaranties. Ook van Rusland. Papier is geduldig. Raketinslagen niet.
De strijd van de Sovjet-Unie tegen nazi-Duitsland, begonnen met Operation Barbarossa duurde 1418 dagen. Poetin voedt zich met die mythe van heroïsche overwinning. Maar dit keer is híj degene die de grens overstak.
Wat dacht hij? Drie dagen? Een overwinningsparade in Kyiv? Maar in plaats daarvan: loopgraven. Meters winst per dag. Honderdduizenden doden en gewonden. Een generatie, meerdere generaties vermalen.
En Oekraïne vecht nog steeds.
Niet omdat oorlog romantisch is. Niet omdat ze van wapens houden. Maar omdat overgave betekent dat de wet van de jungle wint. Macht maakt recht. Punt.
Vier jaar later is de vraag niet alleen of Oekraïne standhoudt. De vraag is wie wij willen zijn. Toeschouwers? Boekhouders van geopolitiek? Of mensen die begrijpen dat als een soeverein land wordt verpletterd door een roofzuchtige buur, dat dit precedent niet bij de grens stopt?
Want als Oekraïne verliest, verliezen we meer dan territorium. We verliezen het idee dat verdragen iets waard zijn. Dat grenzen niet met bloed worden hertekend. Dat een school geen kazerne is.
Moet je eigenlijk heel slim zijn om in God te geloven? Of juist een beetje dom?
Vraag het op een universiteit en je weet het antwoord al. Evolutie regelt het leven. Natuurkunde regelt het heelal. Psychologie regelt ons hoofd. God? Overbodig. Oud idee. Geloof is iets voor wie het allemaal niet zo scherp ziet.
En toch hoor ik in de kerk juist het omgekeerde. Niet: “Wat is geloven makkelijk.” Maar: “Ik vind het zo ingewikkeld.” Die dikke Bijbel. Zonde, verlossing, kruis, opstanding, eeuwig leven. Onzichtbaar. Ongrijpbaar. Tweeduizend jaar oud. Dat geloof je toch niet zomaar?
Welkom in de veertigdagentijd! De tijd waarin het christelijk geloof ook níét probeert makkelijk te zijn. Geen paashaas, geen halleluja. Maar stilte. Schuren. Het kruis.
Paulus wist daar alles van. In Korinthe liep hij niet te scoren met slimme praatjes. Dat was nou juist dé stad van slimme praatjes. Filosofen, denkers, debaters. Maar Paulus deed niet mee. Geen mooie woorden. Geen logische bewijzen. Hij kwam met één boodschap: Jezus Christus – en die gekruisigd.
Dat was ongeveer het domste wat je daar kon zeggen.
Een God die mens wordt? Een God die sterft? Aan een kruis nog wel?
Dat paste totaal niet in hun wereldbeeld. Net zo min als het vandaag past in het onze. Wij geloven in vooruitgang, zelfontplooiing en controle. En dan komt die veertigdagentijd ineens met een God die verliest, lijdt en zwijgt. Dat botst. Logisch dat je gaat twijfelen.
Twijfel is geen teken dat je niet gelooft. Twijfel is vaak juist een teken dat je wakker bent.
Paulus zelf was bang en onzeker. Hij zegt het gewoon: zwak, bevend, geen succesverhaal. In anderhalf jaar tijd vijftig mensen overtuigd. Dat is geen TED Talk. Geen bestseller.
Maar hij hield vol. Niet omdat hij alles begreep. Niet omdat hij slimmer was dan de rest. Maar omdat hij Jezus ontmoet had. Dat ene moment had zijn hele wereldbeeld omgegooid. Alsof hij ineens ontdekte dat de aarde niet plat was, maar rond.
En dát is misschien wel de kern van de veertigdagentijd. Niet: alles zeker weten. Maar durven loslaten wat vanzelfsprekend voelt. Durven luisteren naar een verhaal dat niet lekker ligt. Dat schuurt met wat iedereen zegt.
De vraag is dus niet: ben je slim of dom? De vraag is: waar luister je naar?
Naar het lawaai van meningen, nieuws en tijdlijnen? Of naar die stille Man aan het kruis, die zegt dat liefde sterker is dan macht?
De veertigdagentijd vraagt geen bewijsdrang. Ze vraagt eerlijkheid. En misschien ook moed.
Want voor die liefde aan het kruis is niemand te slim. En niemand te dom.
Ik las het laatst en ik schrok me rot: als we zo doorgaan, brengen we de komende tien jaar ongeveer anderhalf jaar van ons wakkere leven door op onze telefoon. Anderhalf jaar. Scrollend. Tikkend. Swipend.
En dan heb ik het niet eens over Generatie Z, die gemiddeld zes uur per dag op dat ding zit. Zes uur. Dat is geen bijzaak meer. Dat is een levensstijl. Dat is liturgie.
We lachen erom. “Ja, ik zit wel veel op m’n telefoon.” Maar intussen pakken we ’m op zonder dat we het doorhebben. Bij elk piepje. Bij elke stilte. Bij elke seconde verveling. “Ik probeer te leven – maar ik raak afgeleid” las ik laatst. Dat is geen onschuldig zinnetje. Dat is een diagnose.
En precies daarom komt de veertigdagentijd als geroepen.
We begonnen met Vastenavond, ‘Shrove Tuesday’ – pannenkoeken stapelen, alles opmaken wat op moet.
En dan: Aswoensdag. Stof ben je. Zes weken oefenen in minder. Minder eten. Minder luxe. Minder ruis. Niet om zielig te doen, maar om wakker te worden.
Wat als we dit jaar eens zouden vasten van onze telefoon?
Ja, ik weet het. Werk. Appjes. Agenda. Maar wees eerlijk: hoeveel daarvan is echt nodig? En hoeveel is gewoon gewoonte? We hebben onszelf getraind in afleiding. Elke dag herhalen we hetzelfde ritueel: pakken, kijken, scrollen. Ons hart volgt onze handen. En onze handen grijpen steeds naar glas en licht.
We zeggen dat we verbonden zijn. Maar wat voor verbinding is dit? We worden gebombardeerd met meningen, rampen, perfecte lichamen en perfecte levens. En ondertussen missen we de mensen die letterlijk tegenover ons zitten. “Sociaal” is het allang niet meer. Het is lawaai.
Misschien is het tijd voor iets radicaals. Iets ouds. Iets analoogs.
Een gewoon horloge. Een echt boek. Een notitieboekje in plaats van meteen googelen. Een wandeling zonder podcast. Ongemakkelijk? Absoluut. Inefficiënt? Zeker. Maar dat is nou juist het punt.
Want het analoge leven gaat over drie dingen die we aan het kwijtraken zijn: gemeenschap, creativiteit en rust.
Gemeenschap: niet duizenden volgers, maar één mens aan je keukentafel. Iemand aankijken zonder dat je scherm ertussen zit.
Creativiteit: niet alleen consumeren, maar maken. Iets met je handen doen. Naaien. Tekenen. Schrijven. Koken. We zeggen dat we “geen tijd” hebben. Onzin. We hebben tijd zat. We geven ’m alleen weg.
En dan rust. Echte rust. Niet “even Netflixen om bij te komen”. Maar stoppen. Een sabbat. Een dag zonder moeten. Zonder presteren. Zonder scrollen. Gewoon zijn. Verveling toelaten. Want juist in die leegte gebeurt er iets. Daar geneest je verbeelding. Daar hoor je weer wat er in je leeft. Daar kan God eindelijk tussenkomen zonder dat Hij moet concurreren met je notificaties.
Dit is geen pleidooi om technologie te links te laten liggen. Het is een oproep tot bekering. Ja, dat woord. Omkeren. Je tijd opnieuw ordenen. Je verlangens opnieuw richten.
Veertig dagen. Dat is alles wat ik vraag.
Niet om offline te vluchten uit de werkelijkheid, maar om terug te keren naar wat echt is.
De goede voornemens liggen al bij het grofvuil. We zouden toch gezonder, fitter, rustiger, beter worden. Twee weken later zaten we alsnog met chips op de bank. We knikten zelfs braaf bij Blue Monday – zogenaamd de somberste dag van het jaar – alsof we een officiële stempel nodig hebben voor dat knagende gevoel dat het allemaal wat minder glanst dan gehoopt.
Maar misschien zit de echte somberte niet in het weer. Misschien zit ’ie dieper.
Kijk om je heen. Twee derde van de wereld leeft inmiddels in landen waar te weinig kinderen worden geboren om de bevolking op peil te houden. Voor stabiliteit heb je gemiddeld 2,1 kind per vrouw nodig. In Nederland is dat 1,43. In grote delen van Europa is het niet veel beter. Dat is geen dipje. Dat is een trend.
En natuurlijk: we noemen het Vrijheid, Keuze, Zelfbeschikking. We plannen ons leven zorgvuldig. We optimaliseren, vergelijken, berekenen. Alles moet kloppen. Het huis. De baan. De planeet. Onszelf.
Maar onder al dat plannen ligt een stillere laag. Twijfel. Uitstel. Wachten op betere tijden. Tot de hypotheek betaalbaar is. Tot de politiek rustiger wordt. Tot het klimaat stabieler voelt. Tot we zelf ‘klaar’ zijn.
Alleen: dat moment komt zelden.
Misschien is dat wel de kern van onze tijd. Niet egoïsme. Niet onwil. Maar een te broos vertrouwen in de toekomst. Want we zijn opgegroeid met het idee dat alles groter, beter en rijker zou worden dan gisteren. Die belofte kraakt. Oorlog. Klimaatstress. Polarisatie. Het voelt soms alsof we leven in een wereld die haar glans verloren heeft.
En toch.
En juist nu schuift de christelijke kalender de veertigdagentijd binnen. Na het uitbundige van Vastenavond volgt Aswoensdag. Een zwart kruis op je voorhoofd, met de woorden: ‘Gedenk, mens, dat je stof bent.’ Geen marketingpraatje. Geen maakbaarheidsmantra. Gewoon een reality check: je bent eindig. Kwetsbaar. Beperkt.
Dat klinkt somber. Maar misschien is het bevrijdend.
Want we zijn moe van het idee dat grenzen er zijn om te doorbreken. Dat plafonds altijd hoger te kunnen. Dat groei vanzelfsprekend is. Wat als volwassen worden betekent dat je leert leven mét grenzen, in plaats van ertegen te vechten? Wat als hoop niet ontstaat uit onbeperkte mogelijkheden, maar juist uit eerlijkheid over wat breekbaar is?
Het askruis zegt niet: geef het op. Het zegt: kijk eerlijk. Het leven is kwetsbaar. Jij ook. En precies daar kan iets nieuws groeien.
Hoop is geen optimisme dat alles goed komt. Hoop is het vertrouwen dat betekenis niet afhankelijk is van perfecte omstandigheden. Dat zelfs in een tijd van dalende cijfers en stijgende zorgen, de toekomst niet gesloten is.
Half februari.
De regen tikt tegen het raam. De voornemens zijn gesneuveld. Maar misschien is dat geen nederlaag. Misschien is het een uitnodiging om kleiner te denken en groter te verwachten. Niet van onszelf, maar van wat ons draagt.
Misschien begint hoop precies hier. Niet in glans. Maar in eerlijkheid.
Laat ik er maar gewoon voor uit komen: ik krijg heel erg jeuk van trendy vasten. Serieus. Vandaag is het vastenavond, ‘Shrove Tuesday’ Vastenavond; de laatste dag voor het vasten en er mag dus nog even genoten worden. Er moet een flinke voorraad vet aangelegd worden en alles in huis moet opgemaakt worden. Vroeger bestond de voorraadkast en koelkast vooral uit boter, melk, eieren, meel en suiker. En je raadt het misschien al, hier kun je perfect pannenkoeken van maken. Deze werden dan ook rijkelijk gegeten voordat de strenge vastenperiode er aan komt. Daarmee is pannenkoekendinsdag geboren. En na de pannenkoekendinsdag begint op Aswoensdag het vasten.
Morgen is het dan weer zover. Aswoensdag, het begin van de Veertigdagentijd. Bijvoorbeeld veertig dagen zonder suiker. Zonder alcohol. Zonder vlees. Zonder Instagram. Zonder je elektrische fiets, je cappuccino, je glimlach, ja, je kunt het zo gek niet bedenken of iemand doet er veertig dagen niet aan mee.
En het bijzondere? De helft van die mensen heeft niks met God, kerk of geloof. Maar zodra de Veertigdagentijd begint, is heel seculier Nederland ineens in retraite.
En dan zit jij daar dan als christen. Met je Bijbel. Met je traditie. En je denkt: hé, wacht eens even… was dit niet óns ding?
Het voelt een beetje alsof je huis wordt gekraakt terwijl jij zelf op de bank zit. Alsof de wereld zegt: dank voor het idee, we doen het zelf wel. En dan komt die ongemakkelijke vraag omhoog: moet ik dan niet ook vasten? Wat verwacht God eigenlijk van mij? Doe ik het wel goed?
Die vraag is oprecht. Daar zit liefde onder. We willen het goed doen voor God. Maar misschien moeten we eerst eerlijk zijn over wat vasten vandaag meestal is: gedragsoptimalisatie. Detox voor je lijf. Reset voor je brein. Even afkicken van je dopamineverslaving. En ja, dat kan nuttig zijn. Veertig dagen iets volhouden en je hersenen maken een nieuw paadje aan. Mooi. Gefeliciteerd. Nieuwe gewoonte unlocked.
Maar christelijk vasten is geen lifehack.
In de Bijbel is vasten rauw. Het gaat over schuld. Over verdriet. Over honger naar God. De inwoners van Ninevé bijvoorbeeld trekken boetekleren aan als ze de boodschap van Jona horen. Niet omdat ze van suiker af willen, maar omdat ze beseffen: wij zitten fout. Of de profetes Hanna die vast en bidt omdat ze uitziet naar de Messias. Dat is geen detox, dat is verlangen. En als de kerk bidt en vast in Handelingen, dan is het om God te smeken om leiding. Vasten is daar geen doel. Het is een schreeuw.
En toen kwam Jezus Christus.
En wat doet Hij? Hij gooit het schema om. Zijn leerlingen vasten niet. Waarom niet? Omdat, zegt Hij, de Bruidegom er is. Je gaat toch niet vasten op een bruiloft? Dat is alsof je op een trouwfeest je boterhammetjes uit je tas haalt omdat je “aan het minderen” bent.
Begrijp je hoe radicaal dit is? Jezus zegt niet: vast meer. Hij zegt: kijk naar Mij. Als Ik er ben, is het feest. Nieuwe wijn. Nieuwe tijd. Probeer Mij niet op je oude leven te plakken als een religieuze pleister. Ik ben geen upgrade van je bestaande systeem. Ik ben een compleet nieuw besturingssysteem.
En daar wringt het.
Wij willen best veertig dagen zonder chocola. Maar willen we ook veertig dagen zonder trots? Zonder hebzucht? Zonder die stille minachting voor je collega? Wij passen Jezus graag in tussen werk, sport en Netflix. Maar Hij wil niet ingepland worden.
Hij wil vernieuwen. Alles.
Dus moet je vasten? Nee. Er is geen christelijk gebod dat zegt: gij zult veertig dagen afzien. Maar als je vast, doe het dan niet om jezelf te fixen. Doe het om ruimte te maken voor God. En als je ruimte maakt, vul die dan niet met extra werk of scrolltijd, maar met gebed. Met geven. Met echte aandacht voor je naaste.
Want dát is het punt. In Jesaja 58 zegt God: jullie vasten wel, maar ondertussen buiten jullie mensen uit. Denk je dat Ik onder de indruk ben van je lege maag als je hart vol ego zit?
Auw.
Misschien is de scherpste vraag niet: moet ik vasten? Maar: wie bepaalt mijn ritme; mijn honger, mijn feest, mijn keuzes? Ikzelf? Of het Koninkrijk?
Met Jezus worden vastendagen feestdagen. Niet omdat alles makkelijk wordt, maar omdat Hij zelf het diepste vasten heeft gedaan, tot in de dood. Hij gaf niet alleen brood op. Hij gaf zijn leven. Zodat wij niet leven vanuit kramp, maar vanuit genade.
Dus ja, vast gerust van Instagram. Of van wijn. Maar vast vooral van jezelf. En vier dan wat ervoor in de plaats komt: een leven dat niet meer om jou draait, maar om Hem.
Wat er nu rond Trump gebeurt, is eigenlijk niet zo nieuw. Buitenlandse leiders arresteren. Luchtaanvallen uitvoeren zonder toestemming van het Congres. Bondgenoten onder druk zetten. De VS deden dit al decennia. Altijd. Het verschil zit ’m ergens anders in. Niet in wat ze doen, maar in wat ze níét meer doen: zich rechtvaardigen.
Vroeger deed Amerika alsof. Alsof het ging om mensenrechten. Om democratie. Om het internationaal recht. Dat was vaak hypocrisie, ja. Maar hypocrisie is tenminste nog een knikje richting moraal. Een knipoog naar het idee dat goed en kwaad bestaan.
De schok van Trump 2.0 is dat dit dunne laagje vernis van moraliteit verdwenen is. Niet: “We doen dit voor de democratie.” Maar: “We doen dit omdat we het kunnen.” Toen Trump werd gevraagd wat hem internationaal zou kunnen tegenhouden, zei hij: “Mijn eigen morele kompas.” Dat is… niet bepaald geruststellend.
Zijn rechterhand Stephen Miller was nog eerlijker:
‘de wereld wordt geregeerd door kracht, geweld en macht. Wij zijn een supermacht. Dus we gaan ons gedragen als een supermacht.’
En voilà: paniek. Is dit het einde van het internationaal recht? Zijn we terug bij pure machtspolitiek? Mensen halen Thucydides erbij: ‘de sterken doen wat ze kunnen, de zwakken lijden wat ze moeten.’ Alsof moraal een dun laagje verf was dat nu definitief is afgebladderd.
Maar wacht even. Wat gebeurt er als een land stopt met doen alsof het moreel is? Als het kwaad stopt met het betalen van hypocrisie aan de deugd? Dan zijn er twee opties:
De eerste – en die zit diep in ons systeem – is: dit is nazisme. Macht maakt recht. Klaar. Dietrich Bonhoeffer noemde dat in 1933 al een misdaadsyndicaat. Met zulke regimes kun je niet praten, alleen vechten. Sinds 1945 is dit onze ultieme nachtmerrie. Hitler is het ijkpunt van het absolute kwaad. Iemand demoniseren? Teken er een snorretje bij en klaar.
Maar dat is een wankele basis voor een moreel wereldbeeld. Niet al het kwaad draagt een hakenkruis. En eerlijk: deze obsessie heeft ons niet geholpen om de echte problemen van deze eeuw aan te pakken. Noch om te ontdekken wat we wél belangrijk vinden.
En dat systeem brokkelt nu af. Rechts negeert oude taboes. Links heeft het morele middelpunt verlegd naar kolonialisme, slavernij, apartheid, Israël. Het enige waar beide kanten het met ijzingwekkende vanzelfsprekendheid over eens zijn: Joden zijn verdacht.
Maar zijn Trumps mensen nazi’s? Waarschijnlijk niet. Echte morele leegte is zeldzaam. Mensen zijn morele wezens. Ethiek haat een vacuüm. Niemand gelooft echt dat alles mag.
Wat hier gebeurt, lijkt eerder op een brandgrens. Een moreel niemandsland. De oude naoorlogse consensus wordt in brand gestoken. Wat ervoor in de plaats komt? Dat weet niemand.
Maar één ding is vrijwel zeker: het wordt niet “niets”. We gaan graven in oude ideeën. Christelijke moraal. Liberale waarden. Spiritueel en seculier door elkaar. Een rommelige, ongemakkelijke mix.
En eerlijk? Dat is misschien precies wat we nodig hebben.
Dus nee, paniek is niet nodig. Maak je geen zorgen. De hypocrisie komt wel weer terug.
We hebben het christendom al zo vaak begraven dat de begrafenisondernemer er moedeloos van moet worden. In talkshows, in opiniestukken, op universiteiten: het was klaar, passé, iets voor oma’s met hoedjes en dorpskerken die naar vocht ruiken. Zeker in het Westen zou het geloof z’n langste tijd gehad hebben. De Verlichting had gewonnen, Netflix had het met plat entertainment overgenomen.
En toen gebeurde er iets ongemakkelijks.
Terwijl wij zelfverzekerd concludeerden dat God met pensioen was gestuurd, begonnen jongeren zonder kerkelijke bagage – zonder de kramp van oude ruzies – opnieuw vragen te stellen. Geen cynische vragen, maar existentiële. Wie ben ik? Wat doe ik hier? Is er méér dan dit algoritme dat mij beter kent dan mijn moeder? Ze lopen niet massaal in ganzenpas de kathedralen binnen, maar ze kloppen wel aan. Openminded. Nieuwsgierig. Soms zelfs geestelijk hongerig.
En kijk naar onze schermen. House of David,Mary, The Chosen; met honderden miljoenen kijkers wereldwijd. In een oververhitte streamingmarkt, waar elke seconde aandacht geld is, blijken Bijbelse verhalen ineens geen stoffige relieken maar winstgevende titels. Het christelijke entertainment is, zo kopte een artikel, ‘opgestaan’. Ironischer wordt het niet.
Begrijp me goed: het is niet allemaal goud wat er blinkt. Sommige producties zijn houterig, braaf, esthetisch armoedig. Alsof vroomheid automatisch gelijkstaat aan middelmatigheid. En ja, we herinneren ons nog Mel Gibsons bloederige The Passion of the Christ uit 2004 dat bij velen vooral misselijkheid opriep.
Dit is geen triomftocht met wierook en gejuich.
Maar de vraag dringt zich op: waarom nu? Waarom deze toename?
Misschien omdat de wereld donkerder voelt dan we willen toegeven. Niet objectief per se want statistieken zijn grillig, maar existentieel. Het nieuws is een eindeloze stoet van crises. Oorlog. Polarisatie. Klimaatangst. Economische onzekerheid. Zoveel mensen zijn afgehaakt, niet uit onverschilligheid maar uit zelfbescherming. Nog één pushbericht en je zakt door je hoeven.
In zo’n klimaat klinkt de zin van een studiobaas bijna profetisch: mensen willen iets kijken dat ‘het geloof herstelt’. Dat is geen marketingtruc. Dat is een noodkreet.
Christelijke verhalen – wanneer ze goed verteld worden – bieden geen suikerlaagje over de realiteit. Ze tonen verraad, geweld, schaamte, dood. Maar ze durven ook iets wat wij verleerd zijn: een verlossend einde denken. Vergeving boven wraak. Nederigheid boven trots. Wonden die genezen. Licht dat niet wordt opgeslokt door duisternis. Zelfs de dood die niet het laatste woord heeft.
Misschien verlangen we daar niet naar omdat we zo religieus zijn, maar omdat we zo moe zijn.
Laatst vertelde een jonge moeder mij, met trillende stem, dat zij en haar man weer naar de kerk gingen. Niet uit traditie. Niet uit overtuiging. Maar omdat ze net een baby hadden gekregen en het leven hen overspoelde. ‘We weten niet of we het gaan redden,’ zei ze. ‘maar we hebben iets nodig om op te hopen.’
Dat is het.
Hoop is geen luxeartikel voor optimisten. Het is zuurstof voor mensen op een slagveld van verantwoordelijkheden, verwachtingen en angsten. We proberen allemaal te overleven in een wereld die tegelijk schitterend en meedogenloos is. De oude vraag blijft: hoe kunnen we hier niet alleen bestaan, maar ook bloeien?
Misschien is het momentum van christelijk entertainment geen cultureel ongelukje, maar een spiegel. Een teken dat onder onze cynische buitenlaag een koppig verlangen leeft. Naar betekenis. Naar vertrouwen. Naar een God die niet is weggevaagd door onze scepsis.
We hebben Netflix misschien niet nodig om te overleven.
Maar verhalen van geloof en hoop? Die wel. Zonder die verhalen redden we het niet. Met hen – hoe gebrekkig ook verteld – durven we tenminste te geloven dat het licht nog steeds sterker is dan het donker.
Gebed door een aantal evangelicale voorgangers voor president Trump
‘Het verleden is een vreemd land’, schreef L.P. Hartley. ‘Ze doen het daar anders.’ Nou, zet dat maar gerust in hoofdletters als je het over Amerika hebt. De Verenigde Staten zijn een vreemd land. Zeker voor ons, kijkend vanaf de zijlijn met koffie in de hand en opgetrokken wenkbrauwen.
Ik heb lang geprobeerd te snappen waarom zóveel evangelicals Donald Trump omarmen. Want nee, dat zijn lang niet allemaal die karikaturen die wij hier graag opvoeren: witte mannen in pick-ups en countrymuziek keihard aan, Confederatievlag achterop. De evangelicale wereld in de VS is veel diverser. Er zijn megakerken vol kleur, migrantenkerken, jonge gemeenschappen die Trump verafschuwen. Maar het woord ‘evangelical’? Dat is inmiddels gekaapt.
Het label is verworden tot een politiek sjibolet. Ben je pro-Trump, anti-woke en Republikeins? Dan ben je blijkbaar ‘evangelical’. Theologie optioneel. Zo absurd dat zelfs moslims in enquêtes die term zijn gaan gebruiken. Ik zei toch: vreemd land.
Laat één ding duidelijk zijn: zelfs de meeste evangelicals die Trump steunen, zien hem niet als moreel lichtend voorbeeld. Niemand noemt hem een heilige. Ze kennen zijn geschiedenis met vrouwen, geld en waarheid. En toch stemmen ze op hem. Waarom? Grofweg zijn er twee smaken.
De eerste is koud en zakelijk: karakter slecht, beleid goed. Een deal. Stem voor beleid dat abortus beperkt, traditionele gezinswaarden verdedigt, transdebatten afremt, wapens beschermt, China wantrouwt, illegale immigratie aanpakt en de kosten van levensonderhoud niet verder opjaagt. Trump als noodzakelijk kwaad. Niet mooi, wel nuttig.
De tweede smaak is rauwer en gevaarlijker: Trump als instrument van God. Net als David, Salomo of Cyrus. Gebrekkig, ja. Maar uitverkoren. Door God ingezet om Amerika weer ‘christelijk’ te maken. Zijn tekortkomingen? Bijzaak. God gebruikt wie Hij wil.
In beide verhalen zit dezelfde aanname verstopt: karakter is wenselijk, maar niet essentieel voor leiderschap.
En daar haak ik af.
De Bijbel is daar namelijk veel kritischer over dan men nu doet voorkomen. David kwam pas tot bloei ná diep berouw. Salomo’s morele zwakte sloopte zijn koninkrijk. En Cyrus? Die was nooit leider van Israël, alleen een handige buurman. Het idee dat een niet-berouwvolle leider met structurele morele gebreken een zegen is voor een natie, is van het soort wishful thinking met Bijbelcitaten.
Want leiders zetten de toon. Altijd. Op scholen, in kerken, bedrijven en landen. Wat ze doen, wordt normaal. Hoe ze praten, wordt acceptabel. Een leider die pest, kleineert, liegt en alles meet in geld, leert zijn volk dat pesten werkt, liegen loont en geld god is.
Dat is geen politiek punt, dat is menselijk gedrag. Kinderen worden hun ouders. Kerkenleden lijken op hun voorgangers. Bedrijfsmedewerkers op hun CEO’s.
Beleid doet ertoe, absoluut. We kunnen ruziën over importheffingen, China, Oekraïne of migratie. Maar hóé je dat beleid voert, zegt vaak meer dan wát je voert.
Competentie en chemie zijn handig. Maar op de lange termijn? Is karakter alles.
Brandend Zand 