Woedt er vandaag de dag een nieuwe Koude Oorlog?
Deze aanname, aangewakkerd door de oorlog in Oekraïne,
wordt betwist door Anne Applebaum in haar boek Autocratie bv.
In plaats daarvan, zo betoogt ze in dat boek,
is er een groeiende groep autocratische staten
waar heersende elites duizelingwekkende niveaus van corruptie uitoefenen,
rijkdom vergaren, het algemeen belang uithollen
en elke zinvolle afwijkende mening onderdrukken.
Er is eerder sprake van een ‘onrechtsstaat’ dan van een ‘rechtsstaat’,
waarbij in de eerste groep de rechtbanken het middel worden
waarmee wrede, cynische staatsmacht wordt ingezet
om tegenstanders te vernietigen en gevangen te zetten.
De Koude Oorlog werd ondersteund door ideologie,
maar autocratische staten steunen elkaar vandaag de dag
door middel van logistiek, middelen en propaganda,
ondanks grote verschillen in visie.
Iran, Noord-Korea, Venezuela, China, Rusland en Zimbabwe,
om een handvol autocratische naties te noemen,
delen weinig in termen van gemeenschappelijke ideologie,
behalve de wens van hun dictators om aan de macht te blijven,
zowel om hun rijkdom veilig te stellen
als om zichzelf te beschermen tegen juridische stappen.
De vijgenbladeren van religieuze overtuigingen en nationalisme
worden vaak in verschillende combinaties gebruikt,
maar misleiden weinigen.
Als er een gemeenschappelijke deler is voor deze autocratieën,
dan is het de wens om de naoorlogse nederzettingen af te schaffen,
de instellingen en wetten die sindsdien de wereld hebben gekenmerkt.
Het bestaande internationale recht is een specifiek doelwit,
omdat de ontmanteling ervan dictators immuun maakt voor oordeel.
Het huidige mondiale beeld in duidelijke, criminele termen als deze formuleren,
is nuttig. Maffiastaten bestaan en hun invloed groeit.
Maar het is te gemakkelijk voor anderen om zichzelf
aan de kant van de engelen te plaatsen.
Deze kleptocratieën zijn mogelijk gemaakt door bedrijfslichamen elders.
Vanuit Nederland worden producten verscheept die op de sanctielijst staan van de EU
waardoor bijvoorbeeld Rusland haar agressief gedrag kan blijven voeren.
Aan het einde van de Koude Oorlog was er een wijdverbreid gevoel
dat liberale, democratische waarden de overhand hadden
en dat het alleen nog maar hoefde te gebeuren
dat deze ideeën zouden doorsijpelen in de structuur van de resterende landen.
Dat is vandaag de dag niet alleen niet meer het geval,
maar het momentum is eerder
dat autocratische waarden democratieën infecteren met hun gewoonten.
De wereldwijde technologische revolutie heeft hieraan bijgedragen,
aangezien ooit verafschuwde meningen en standpunten aanhang krijgen
in de hoofden van mensen met grieven, reëel of ingebeeld.
De overleden opperrabbijn Jonathan Sacks
zei dat de sleutelvraag voor de nieuwe eeuw was:
wie spreekt namens God?
Als de suggestie was dat dit een vraag is
die verschillende religieuze tradities moeten beantwoorden
op manieren die onze gemeenschappelijke menselijkheid ondersteunen,
hebben we nu geen gebrek aan dictators die zeggen dat ze namens God spreken.
Hun beweringen dat andere delen van de wereld
goddeloos en gedegenereerd zijn, worden keer op keer herhaald.
Net als Goebbels weten ze dat de eindeloze herhaling
mensen uiteindelijk uitput totdat zinnen geloofwaardig worden.
Niemand die om Gods karakter geeft, zou beweren
dat hun samenleving zijn karakter goed weerspiegelt;
er ís overal onrecht, haat en geweld.
Maar er is een speciale hypocrisie wanneer criminelen
die miljarden hebben gestolen en duizenden hebben vermoord,
beweren namens God te spreken.
Toen Jezus zijn levensbepalende verleiding in de woestijn onder ogen zag,
liet de duivel hem de koninkrijken van de wereld zien
en beloofde dat ze van hem zouden zijn als hij zich zou ‘keren’.
Hij verleidde Jezus ook om stenen in brood te veranderen.
Macht en rijkdom, de zaken waar de dictators van de wereld naar verlangden.
En zijn laatste verleiding:
Zichzelf van het dak van de tempel te gooien,
alleen om gered te worden door de engelen.
Zich te omringen met een loyale groep officieren
die Zijn belangen te allen tijde zouden beschermen.
In plaats van de snelweg naar autocratie,
nam Jezus het oneffen en kronkelige pad van dienstbaarheid aan anderen.
Een pad van zelfverloochening,
beroofd van de materiële rijkdom
die beschikbaar werd gesteld door Zijn verheven positie.
Dit is de menselijke norm die ons is gesteld
en het dwingt tot zelfreflectie,
niet tot opscheppen en bedreigingen.
Brandend Zand 